ايلى ءتۇننىڭ ساۋلەسى

zhumakhmet-myrzakhmetuly-3

بىلتىر ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ مەرەيتويىنا وراي الماتىداعى ءا. قاستەيەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ونەر مۇراجايىندا ءبىرقاتار قىلقالام شەبەرلەرىنىڭ كورمەسى وتكەن بولاتىن. ولاردىڭ اراسىندا جۇماحمەت مىرزاحمەت ۇلىنىڭ «تاۋەلسىز ەلىمىزگە اللا جار بولسىن» اتتى جەكە كورمەسى ەستە قالىپتى. كورمەدە سۋرەتشىنىڭ پەيزاج جانرىنداعى تۋىندىلارى شەرۋلەتكەن ەدى.

جۇماحمەت مىرزاحمەت ۇلى ءوزىنىڭ سۋرەتكەرلىك الەمى ارقىلى مونۋمەنتالدى- دەكوراتيۆتىك مانەردى عانا ەمەس، سيمۆوليكالىق- كونتسەپتۋالدىق ءستيلىن تانىتقان تالانت يەسى. جالپى العاندا، سۋرەتشىنىڭ تاقىرىپتىق كومپوزيتسيالىق يدەياسى وتە اۋقىمدى جانە ماعىنالى. سوڭعى كورمەسىندە سۋرەتشىنىڭ 60 تۋىندىسى قويىلسا، ءوزى دە 45 جىلدان بەرى 60-تان استام حالىقارالىق، رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى كورمەلەرگە قاتىسقان.

قىلقالام شەبەرىنىڭ شىعارمالارىنان دالا ءيىسى اڭقيدى. تاۋ بوكتەرلەرى الىستان مۇنارتىپ، اۋىلدىڭ ءتۇتىنى ادامدى وزىنە تارتادى. ونىڭ مىڭ قۇبىلعان «كۇننىڭ باتۋى» ، «جاۋىندى كۇن» ، «بۇلتتى كۇن» ، «كۇزگى كوكتوبە» ، «1-شاعىن اۋدان» ، «ايلى ءتۇن» سىندى تۋىندىلارى جازدىڭ شۋاقتى كۇندەرىنە شاقىرىپ، الىستان مۇنارلانعان ساعىم لەبىن دە سەزىنگەندەي بولاسىڭ. كۇن شۇعىلالى بيىك تاۋلار، جايقالعان اعاشتار، وزەن سىلدىرى مەن جەلپىپ سوققان سامال جەل، ءتاڭسارى، كوكجيەكتەگى كۇن، كۇننىڭ باتۋى، ءبارى- ءبارى، اسىرەسە، قىزىل- سارى تۇستەگى بۇلتتاردىڭ ءوزى دە فيلوسوفيالىق سىردى اشىپ كورسەتەدى.

شەبەر جۇمىس جاساۋ ءۇشىن تەرەڭ ويلانادى. شىعارمالارىنىڭ دەنى رۋحاني تاقىرىپتا جازىلعان. اسىرەسە، قازاق ەلىنىڭ وتكەن ءومىرى تۋرالى جازىلعان «پوليگون» ، «ارال» ، «قازاق پيراميداسى» جانە «ⅩⅩ عاسىردىڭ ناۋبەتى» اتتى تۋىندىسى دۇنيەگە كەلدى. سوڭعى كارتينادا قارا قازان توڭكەرىلىپ، قارا ءۇيدىڭ ويرانى شىعىپ، شاڭىراعى ورتاعا تۇسكەن. ەكى شىراق جاعىلىپ، ۋىققا ءۇش ءتۇرلى تۇستەگى شۇبەرەك بايلانعان. قارا قازان توڭكەرىلگەنى – اشارشىلىقتىڭ تونگەنى، شاڭىراقتىڭ قۇلاۋى – وتباسىنىڭ و دۇنيەگە كەتكەنى. جاعىلعان شىراق كەلەشەك ومىرگە ءۇمىت بەرەدى. ال ۋىق باسىنداعى شۇبەرەك قازا بولعان ادامنىڭ جاسىنا قاراي بايلاناتىن بولعان. جاس جىگىت قازا بولعاندا – قىزىل، ورتا جاستاعى جىگىتكە – قارا، جاسى كەلگەن قارتقا اق شۇبەرەك بايلانعان. وسى تاقىرىپتى كوپ زەرتتەپ، جۇمىس جاساعان ويشىل سۋرەتشى شتريح- كود جاڭالىعىن اشتى. ءبىزدىڭ دانا حالقىمىز سالت- ءداستۇردى جاقسى ساقتاعان. قازا بولعان ادامعا قۇرمەتپەن قاراۋ ساۋابىن تيگىزەدى. اۋىر تاقىرىپ بولسا دا ۇمىتىلعان ءداستۇردى جاڭعىرتىپ كەلەشەك ۇرپاققا ۇلگى بەرەتىن تاريحي تۋىندىلار سۋرەتشىنىڭ جان دۇنيەسىنەن جارىپ شىققان شىعارمالار ەكەنىن اڭعارامىز.

ايناش ەسالي،
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى