قىزىل ىشىك كيگەن قىز ( اقىن ءان ارناعان ارۋ جايلى ءبىر ۇزىك سىر)

قىزىل ىشىك كيگەن قىز

نەمەسە اقىن عاشىق بولعان ارۋ جايلى ءبىر ۇزىك سىر

kakimbek

وتكەن عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جىلدارى «حيتقا» اينالعان اندەردىڭ ءبىرى – «جەزكيىك» . ۇلكەن دە، كىشى دە اۋەلەتە شىرقاپ، ويىن- تويلاردىڭ ءسانىن كەلتىرەتىن، اجارىن اشاتىن. ول كەزدەرى مەكتەپ وقۋشىسى بولعاندىقتان، ءاندى كىم شىعارعانىنا، ءماتىنىن كىم جازعانىنا ءمان بەرىپ جاتپايتىنبىز. كەيىن بىلدىك قوي، كاكىمبەك اعانىڭ ليريك اقىن، تالانتتى كومپوزيتور، تۇلعالى ازامات، بەلگىلى قوعام قايراتكەر ەكەنىن. مەن تۋىپ- وسكەن ەلدى مەكەنمەن «اۋىلى ارالاس، قويى قورالاس» قوجىمدا تۋعانىن، جەتىمدىكتىڭ زارىن ەرتە تارتقاندىقتان، جاستايىنان سىرىمبەتتەگى ناعاشىلارىنىڭ باۋىرىندا وسكەنىن، وسىنداعى ينتەرناتتا تاربيەلەنگەنىن…

ەندى نەگىزگى تاقىرىپقا ورالايىق. بىردە وبلىستىق «سولتۇستىك قازاقستان» گازەتىندە قىزمەت ىستەيتىن ءلايلا جانىسوۆامەن اڭگىمەلەسىپ وتىرىپ، تاقىرىپ اۋانى ك. سالىقوۆتىڭ «جىلجيدى اققۋ» ، «ساعىنىش» ، «اققۋ جەتكەن» ، «تۋعان جەر» ، «ءبىر اۋىز ءسوز» سەكىلدى سىرشىل سەزىمگە تولى اندەرىنە اۋىسقاندا ۇياڭ مىنەزدى قارىنداسىم «جەزكيىك» قانداي سۇلۋعا ارنالعانىن بىلەسىز بە؟ دەگەنى. ەلەڭ ەتە قالدىم. «جوق» دەدىم.

– وتكەن عاسىردىڭ اياعى بولاتىن. ش. ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كوكشەتاۋ ۋنيۆەرسيتەتىندە سىرتتاي وقيتىنمىن. كەزەكتى سەسسياعا كەلگەندە ستۋدەنتتەر دۇرلىگىسىپ، ۋلاسىپ- شۋلاسىپ جاتىر ەكەن. سۇراستىرىپ بايقاسام، كاكىمبەك اعامەن شىعارماشىلىق كەش وتەتىن بولىپتى. ولاردان قالىسپاي مەن دە ىلەستىم. ۇلكەن اۋديتوريا ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلارعا لىق تولى. ينە شانشار ورىن جوق. ەسىمى التى الاشقا ايگىلى اقىندى تۇڭعىش كورۋىم. عيبراتتى دا تاعىلىمدى وي- پىكىرلەرى كوڭىلىمە ۇيالاپ، ۇيىتىپ بارادى. جۇرەگى نەتكەن كەڭ، جۇمساق، دەپ ىشتەي ويلاپ قويامىن. سياسى كەپپەگەن ولەڭدەرىن وقىدى. ادام جانىنا شاتتىق، ءلاززات سىيلايتىن اندەرىن ورىنداۋمەن قاتار، شىعۋ تاريحىنا دا توقتالىپ وتىردى. ءبىر تاڭ قالعانىم، «جەزكيىكتى» تامىلجىتا شىرقاۋمەن عانا شەكتەلدى. كەزدەسۋ اياقتالىسىمەن سۇراقتار قارشا جاۋدى. قانشا جۇرەكسىنسەم دە، ءبىر ءتىلىم قاعازعا «اعا، «جەزكيىك» ءانىنىڭ كەيىپكەرى كىم؟ » دەگەن سۇراعىمدى جازىپ جىبەردىم. وعان «اركىمنىڭ جۇرەك تۇكپىرىندە قۇپيا ساقتايتىن ءوز جەزكيىگى بولادى عوي» دەپ قىسقا عانا جاۋاپ قايىردى. سىرتقا شىققاننان كەيىن تۇيەدەن تۇسكەندەي ساۋالىما جامان قىسىلدىم. سىرشىل اقىننىڭ جانىن جارالاپ العان جوقپىن با دەگەن وي كوپكە دەيىن مازالاپ ءجۇردى.

– بايقايمىن، ساۋالىڭنىڭ استارىندا ءبىز بىلمەيتىن ءبىر تۇنىق سىر تۇنىپ تۇر- اۋ شاماسى؟

– ءيا. بىزگە جامال اقبۇزاۋوۆا دەگەن اپاي ساباق بەردى. ءۇرىپ اۋىزعا سالعانداي سۇلۋ، مىنەزى بيازى بولاتىن. ءبارىمىز سول كىسىگە ەلىكتەۋگە تىرىساتىنبىز. بىردە اپايدىڭ ناۋقاستانىپ قالعانىن ەستىپ، ءحالىن بىلۋگە ۇيىنە باردىم. كەنجە ۇلى امانتايدى، كەلىنشەگى الماگۇلدى كوپتەن بەرى بىلەتىنمىن. قۇربىم ەنەسىن قاتتى سىيلايتىن، الدىن كەسىپ وتپەيتىن. ۇنەمى «مامالاپ» قۇراق ۇشىپ تۇراتىن. بۇل جولى قاباعى سىنىق كورىندى. سويتسە، اياۋلى ۇستازىمىز توسەك تارتىپ، تىلدەن قالسا كەرەك. – جايشىلىقتا ارتىق- اۋىس ءسوزى جوق ەنەم ءبىر كۇنى ىشكە بۇگىپ كەلگەن ءبىر سىرىن اشتى، – دەدى الماگۇل ماعان. سويتسەم، كاكىمبەك اعانى سىرىمبەتتە وقىپ جۇرگەننەن بىلەدى ەكەن. سول كەزدىڭ وزىندە جالىنداعان جىرلارىمەن تالاي بويجەتكەننىڭ جۇرەگىن جاۋلاعان بوزبالا ونى قاتتى ۇناتىپ قالعان. ءبىراق ىستىق سەزىمىن سىرتقا شىعارا قويماعان. ويتكەنى، ونىڭ بولاشاق جارى قۇنانباي سەردالين مەن كاكىمبەك اعا ارالارىنان قىل وتپەيتىن جولداس، دوس بولعان. قايىن اتامنىڭ ەنەمدى قىزعىشتاي قورىپ، ەشكىمدى جولاتپاي، قامقور بولىپ جۇرگەنىن كورىپ، ەر جىگىتكە ءتان مارتتىك جاساعان. اقتىق دەمى تاۋسىلار الدىندا اقىننىڭ وبلىستىق گازەتتە جاريالانعان ءبىر توپ ولەڭدەرىن وقىپ بەردىم. سوندا «ج- عا» دەگەن جىر شۋماقتارىن بىرنەشە رەت قايتالاتقىزىپ، «ماعان ارنالعانىن بىلەسىڭ بە؟ » دەگەندە ساسىپ قالدىم. «كوڭىل نازى» دەگەن ولەڭىندەگى «باياعى قىزىل ىشىك كيگەن قىزدى، بولامىن ساعىنسام دا ساعىنباعان» دەگەن ولەڭ جولدارىنا كەلگەندە «توقتاي تۇر، قۇلىنىم! مىناۋ – مەن. سول كەزدە مەنىڭ قىزىل ىشىگىم بولاتىن» دەپ، ەرەكشە تولقىدى. كوز جاسىنا ەرىك بەردى. بۇرىننان تانىستىعىن سىرتتاي ەستىگەنىمدى ىشكە بۇگىپ قالدىم. ونى بىلەتىنىم، كاكىمبەك اعانىڭ ءبىر تويىنا قايىن اعام اباي، ناعاشىم مالىك، ەنەم ۇشەۋى بارعانى ەسىمدە. «ءداۋقارادان كەلدىك. اقبۇزاۋدىڭ مالىك دەگەن بالاسىمىن» دەگەندە، «جامال بار ما؟ » دەپ جۇلىپ العانداي سۇراعان. ارادا ونداعان جىلدار وتكەندىكتەن، اقىن ءوزىن تابىندىرعان ارۋدى تانىماي قالعان. سول جەردە جان جارى مارياممەن تانىستىرىپ، توي بىتكەنشە جاندارىنان ءبىر ەلى قالدىرماعان. ءماريام اپاي «كاكىمبەك ءسىز تۋرالى ءجيى ايتاتىن. ءسىزدى ءبىر كورسەم دەپ ارمانداۋشى ەدىم. ول تىلەگىمە جەتتىم. «سىرلى اياقتىڭ سىرى كەتسە دە سىنى كەتپەس دەگەن. كاكىمبەكتەي سەرىنىڭ سىزدەي سۇلۋعا عاشىق بولماۋى مۇمكىن ەمەس» ، دەپ اعىنان جارىلعان. ەنەمە سىي- سياپات كورسەتىپ، قۇرمەتتەپ شىعارىپ سالعان.

«جەزكيىكتەگى» قىزىل ىشىك كيگەن ارۋ 80 نەن اسقان شاعىندا دۇنيەدەن وتسە دە، ەسىمى كوك اسپان تورىندە ءان بولىپ قالىقتاپ ءجۇر.

ءومىر ەسقالي،
«ەگەمەن قازاقستان»
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى