عالىم جايلىباي اقىن شالقار قانىكەيگە ءسات ساپار تىلەدى

كەڭىستىكتە كولبەي ۇشقان ءبىر اۋەن.. .

823046_451406567_12
ءۇرىمجى شاھارىندا بولعان ساپارىمدا سول ەلدەگى قانداس قالامگەرلەرمەن كەزىگىپ، ءماسليحات قۇردىم. جاس اقىن شالقار قانىكەي ولەڭدەرى نازار اۋدارتتى. ءتىل تازالىعى، سەزىم سىڭعىرى، وي ورامى شالقار جىرلارىنىڭ تابيعاتىنان حابار بەرەدى. اسقار التايدىڭ القاسىنداي بۋىرشىن باۋرايىنداعى ەگىزتوبەدە دۇنيەگە كەلگەن ونىڭ:
تىلەگىم ادال، تاڭدانبا،
جازۋىڭ قيىن جىر وتتى.
اتىلعان جانارتاۋلارعا
سۋارىپ الماي جۇرەكتى – دەپ جىرلاۋى زاڭدىلىق.
اتامەكەننەن جىراقتا جۇرگەن شالقار باۋىرىما شالقار شابىت تىلەيمىن.
عالىم جايلىباي.
* * *

 

«ادام اتا – اقىن» دەيدى، بۇل – اڭىز،
اڭىزداردا اقيقات بار ۇعامىز.
جىگىت العاش جىرعا قوسقان شىعار- اۋ،
ال، حاۋانا بولسا سۇلۋ بۇلاقىز.

مىڭ جىلدىقتار.. . ءوڭ مەن ءتۇستىڭ اراسى،
بارىنە اڭ- تاڭ ەندى ادامزات بالاسى.
ادام اتا ايتقان اسىل جىر دا جوق،
جوق جانە دە جەر بەتىندە مولاسى.

باياعىداي اتقانىمەن كۇلىپ تاڭ،
تامىرىندا اققانىمەن تۇنىق قان.
جاپىراق- جىر، توپىراققا اينالىپ،
كەتتى مە ەكەن ءبىراق ونى كىم ۇققان؟ !

ماڭگى جۇمباق جازۋى مەن ءتىل، ءدىنى،
جاراتقانى جىردان قانداي ۇلگىنى.
ءبارىن قويشى، اقىن ەكەن ايتەۋىر،
جەر شارىنىڭ ەڭ العاشقى تۇرعىنى.

بالكىم، جاتقا بىلەر مە ەكەن تاۋ، دالا،
سول جىر ما الدە ءبىز سىمىرگەن تاڭعى اۋا.
قىلىشتاسقان قيالدارعا ەلشى بوپ،
تۇنەرىپ ءبىر جۇرەر ەدىم اۋلادا.

ويلارىممەن ارپالىسىپ بۇگىن دە،
ەلىتەمىن كەۋدەمدەگى دۇبىرگە.
ادام اتا سياقتانىپ تۇبىندە،
جىر جازارداي تابيعاتتىڭ تىلىندە.
«.. .ادام اتا – اقىن» دەيدى، بۇل – اڭىز.

* * *
ءبىر ءتاتتى ءسوز ورالار دەپ تاڭدايعا،
ولەڭ ويلاپ جۇرگەنىمىز قانداي باق!
ادامزاتتىڭ ەڭ العاشقى اقىنى،
بولۋ ءبىزدىڭ جازىلماپتى ماڭدايعا.

سىلتەي بىلگەن قالامدى دا، سەمسەردى،
ماحامبەتشە بيىك ۇستا ەڭسەڭدى.
ول دا بىزگە بۇيىرمايتىن باق ءسىرا،
ادامزاتتا اقىن بولۋ ەڭ سوڭعى.

وعان بولا وتىرا المان سارقىلىپ،
جانارىمدا كۇننىڭ نۇرى، جارقىلى.. .
ەڭ العاشقى جانە سوڭعى اقىندار،
تىلدەسەردەي ءتۇبى بىزدەر ارقىلى.

جانىمداعى جانارتاۋداي، جالىندى، ال،
تىلەگىمدى جىر ءتاڭىرى قابىلدار.
كەشە مەنەن كەلەشەكتىڭ اراسىن،
ولەڭىمەن جالعاپ جاتقان تامىرلار –
زاماننىڭ زارلى اقىندارى!

* * *
سۇلتانماحمۇت، ءساتتار مەن،
تولەگەن، ارتىعاليدى
اكەتكەن ارعىماقتارمەن،
نە دەسەم ەكەن ءپانيدى.

دۇنيەگە بىزدەن ەرتە كەپ،
ەرتەرەك كەتكەن شايىرلار.
ەرە الماي سەندەرگە ەركەلەپ،
ەلەۋسىز جۇرگەن جايىم بار.

اربايدى اككى- جاساندى،
زامانىم مىناۋ قابىلان.
تۇرارمىز امان قاشانعى،
تۋلاتپاي ۇستاپ جالىنان.

تىلەگىم ادال، تاڭدانبا،
جازۋىڭ قيىن جىر وتتى.
اتىلعان جانارتاۋلارعا،
سۋارىپ الماي جۇرەكتى.

الامان دەسە اعىلار،
باسىمدا ءدۇلدۇل داۋرەن بار.
جىرلاماي كەتسەم اۋىرار،
جۇدىرىقتاي- اق اۋرەم بار.

وزەكتى شالعان وت مىناۋ،
وعان دا قايدا ماڭگى وراي.
دۇلدۇلدەي شاۋىپ ءوتتىڭ- اۋ،
دۇلدۇلدەردەن دە داۋرەن- اي.

تەرەزە
.. .الاتاۋعا قارايدى ءبىر تەرەزەم.
قادىر مىرزا ءالى.
شەر، نالاسى شەكسىزدىكپەن تۇتاسقان،
شەكاراسىز ولەڭىمدى كۇت، اسپان!
كۇن شىعاردا كيىز ءۇيدىڭ تۇڭلىگىن،
باقان العان قول ەمەس، ءبىر قۇت اشقان.

سارى جايلاۋ تاڭى جۇپار، ءان كەشى،
كونە ءداۋىر ءتاۋىر شىعار الدە وسى.
ۇلى ابايعا اسپاني جىر سىيلاعان،
شاڭىراقتان تۇسكەن كۇننىڭ ساۋلەسى.

ەلەكتردىڭ جارىعى ەمەس، سام جاۋسىن،
شىركىن، دۇنيە جالعان دەسە جالعانسىڭ.
تۇرمەدەگى اقىت، ماعجاندار ءۇشىن،
سىعالارلىق جالعىز عانا ساڭىلاۋسىڭ.

قالامنان قۇس قالىقتاسا ءجۇز قاتار،
سالتاناتتى سارايىڭ دا بىزگە تار.
ءتورت قابىرعا تەرەزە بوپ كەتسە دە،
سول ءبىر اينەك تاستاي سۋىق – مۇزداتار.

تاۋعا مەيلى تىك ۇشاقپەن كوشەر ەل،
ءدال وسىلاي دەگەنىمدى كەشە گور.
قايتەم، ۇلىم شاڭىراقتى كورگەندە،
كيىز ءۇيدىڭ تەرەزەسى دەسە ەگەر.

تەڭەۋلەرىن تەرەڭىنەن قازاتىن،
اينالايىن، ناعىز اقىن – از اقىن.
ادال، اڭعال سەزىمىڭدى ايايمىن،
تەرەزەنىڭ الدىندا ولەڭ جازاتىن.

ۇلىم ايماۋىتقا
1
قالامىمنىڭ ۇشىنا مۇڭ بايلانىپ،
ولەڭ جازىپ وتىرامىن ويلانىپ.
– اكە دەي مە، اكەل دەي مە، ايتەۋىر،
قاعازىما تالاسادى ايماۋىت.

داپتەر دايىن بولادى وعان – جارايدى،
سودان كەيىن قالامىڭدى قالايدى.
العاش ءارىپ تاڭبالاۋدى ۇيرەتكەن،
اكەسىنە قارىنداش تا قولايلى.

سەن ءسابيسىڭ، ايتار ەدىم تالاي سىر،
پىسىق جىگىت اتانباي- اق ورايشىل.
قيماسى بول ادال ىزگى جانداردىڭ،
ال ءومىردى قالاي سۇيسەڭ سولاي ءسۇر.

اۋلەت ەمەس الاشقا بول ورتاق ۇل،
اقىندىققا اۋەستەنسەڭ قورىتا ءجۇر:
دومبىرانى سابالاپ كەپ ايتىسپاي،
اق قاعازعا تاڭبالاساڭ سول ءتاۋىر.

ساعان ءسوز دە ەستىرتپەسپىن كۇيكى، سۇم،
اينالايىن كىم بولساڭ دا كۇي ءتۇسىن.
وياتارسىڭ مىزعىعان مىڭ جۇرەكتى،
تۇندە اناڭنىڭ اشقان ساتتەي ۇيقىسىن!

2
قازاق وسى قوناق- قۇت قىزىر دەيدى،
كەلە بەرشى ون، جيىرما.. . ءجۇزىڭ مەيلى.
ءبىر قيىنى قالادا ءۇي تارلىعى،
ءبىر ءتاۋىرى قوناعىڭ ۇزىلمەيدى.

ايماكەڭ دە باعادى- اۋ قاس- قاباقتى،
الدىمەنەن تۇراقتاپ باسقا جاقتى.
بىرەر مينۋت وتكىزىپ «باتىرەكەڭ» ،
ءوزى كۇتە باستايدى جاس قوناقتى.

ءبىر يىسكەۋگە كەلەدى تاياپ ماعان،
ونەرىمدى مەن قالاي اياپ قالام.
ول قوناققا بىلدىرلاپ «باي زە» دەيدى،
مەن «ماي جە» دەپ اۋدارىپ بايەك بولام.

ويىنىنىڭ بولعانمەن ۇلگىسى كوپ،
مويىنعا قول ارتادى مىنگىسى كەپ.
ء«شۇۋ» دەپ سوزىپ جىبەرىپ قۇلاعىڭنان،
قۇلىن بولىپ الادى ءبىر كىسىنەپ.

ءوستىپ بۇلىك سالىپ اپ قيقار تاعى،
كىرپىگىنە اقىرىن ۇيقى ارتادى.
ال اكەسى اياقتاپ ءبىر ولەڭىن،
ادەتىنشە ازىراق كۇي تارتادى.

ەلەگيا
مەن ولگەندە كوز جاسىڭدى توكپە، سەن،
تومەندەتىپ باعامدى.
قاراساڭشى، قارلىعاشتار كوكتە سول،
ولەڭدەتىپ بارادى.

جابىققاندا جاندى سىرقات جەگەلى،
كوك تەڭىز بوپ ايتقان ناز.
ساعان جازعان ءاندى شىرقاپ كەلەدى،
كوكتەم ىزدەپ قايتقان قاز.

مەن مەكەندەپ قالام تىلسىم ءبىر تاۋعا،
الاۋ ارمان اتى – مۇڭ.
اق قازدارعا قوسىلىپ ءان شىرقاۋعا،
بارا الار ما باتىلىڭ؟

بەيىش – دالام سۇيەم قۋراي قامىسىن،
ءانىم ءمولدىر بۇگىن دە.
سويلەيدى ءبىر تانىس تۇلعا، تانىس ءۇن،
دومبىرانىڭ تىلىندە.

مەن ولگەندە كوز جاسىڭدى توكپە، سەن،
تومەندەتىپ باعامدى.
قاراساڭشى، قارلىعاشتار كوكتە سول،
ولەڭدەتىپ بارادى.

قاسيدا
ءتىلىڭدى العاش تاپقان ەكەن قاي ساڭلاق،
بەۋ، دومبىرا، شاناعىڭنان وي سامعاپ –
كومەيىڭنەن كۇمىس وزەن اققانداي،
ساز ساۋلاتتى- اۋ ساۋساقتارىم مايساڭداپ.

اتاقتى التاي تاۋلارىنداي اسقاق ەم،
مەنى سەندەي باۋرامايدى باسقا الەم.
ەڭ اۋەلى ءبىر كۇي تارتىپ جىبەرمەي،
ساعان ارناپ جازۋ قيىن جاقسى ولەڭ.

ادەمى جان جانارىنان كۇن سونبە،
تاعدىرىمنىڭ ءبىر بولشەگى ءجۇر سەندە.
باقىتتى كۇي كەشۋىمە ءتاپ- ءتاۋىر،
جەتىپ جاتىر ءسال جىميىپ كۇلسەڭ دە.

ماقتانىشپەن ماداقتاعان بوز دالام،
سەن سەزىمسىڭ الاۋلاعان، مازداعان.
سۇلۋلىق پەن سالاۋاتتى سەندەگى،
حاننىڭ ەركە قىزىنا دا جازباعان.

سەن ەركەمسىڭ، سەن كوركەمسىڭ، دەگەنمەن،
ءبىر جاڭا ءسوز تاپسام دەيمىن تەرەڭنەن.
بۇرىمىڭدى بەستەمشەلەپ ورسەم بە،
شاشباۋ قاداپ وڭكەي مارجان تەڭەۋدەن.

جۇرەگىڭە باستاپ بارسا جول ءانى،
جۇلدىزىم دا تۇرار ەدى جوعارى.
مەن سەن جايلى ەڭ ءبىر اسىل جىرىمدى،
ۇيقاسسىز دا جازۋىما بولادى.

* * *
ساعىنعان سياقتىمىن ءسىرا سەنى،
بار ما ەكەن وسى دەرتتىڭ سۇراشى ەمى.
ومالىپ تەڭىز ويدىڭ جاعاسىندا،
وڭاشا وتىرعانىم راس ەدى.

جەتەتىن ەشكىم دە جوق سەزىم جالعاپ،
كەتەتىن كەسكىن دە جوق كوزىڭدى ارباپ.
قانداي اۋىر ءسوز ەدى، قانداي جەڭىل،
سەنى ۇمىتتىم دەگەنىم ءوزىمدى الداپ.

قالايشا ۇمىتۋعا ءداتىم شىدار،
جۇرەگىمدە ار، يمان اقىلشى بار.
ءوزىڭدى ويلاماعان ءبىر تاڭ اتسا،
ماڭگىلىك قالعىپ كەتكەن ءساتىم شىعار.

* * *
جىردان كوركەم جان ەكەنسىڭ تەكتى اسىل،
جۇرەگىمە جاعىپ كەتتىڭ وت جاسىل.
بىلگەندەيمىن جولىعارىڭدى ءوزىڭنىڭ،
بۇرىن دا ءومىر سۇرگەندەيمىن كوپ عاسىر.

بۇرىن دا ءومىر سۇرگەندەيمىن، قاي ءداۋىر،
وندا ارناپ جازباۋشى ەدىم ايعا جىر.
سەنى جىرلاۋ ءۇشىن قايتا دۇنيەگە،
كەلگەندەيمىن قۇيىپ الىپ ويعا نۇر.

سەنى جىرلاۋ ءۇشىن كەلسەم ءسىرا مەن،
ءوز قالپىنان وزگەرمەسە مىنا الەم.
ءبىر ۇلى ءسوز ايتىلادى كۇن ەرتەڭ،
كەڭىستىكتى كولبەي ۇشىپ ءبىر اۋەن.

 

“قازاق ادەبيەتى” گازەتى

2 پىكىر