جاراس سارسەك: وداشىلارمەن و باستان قانىم قاس

????????????????????????????????????

– ولەڭدە اقىننىڭ ينتەلەكتۋالدىعى جاسىرىنىپ تۇرادى عوي. ولەڭ جازۋ ءۇشىن ءبىلىمدى بولۋ قانشالىقتى كەرەك؟

ءبىلىم – پاراسات- پايىمنىڭ جەمىسى بولسا كەرەك. پايىمسىز ءبىلىم، ءبىلىم بولمايدى. قالامعا ىلىككەننىڭ ءبارىن قاعىپ الىپ وقىدىم، اقىل- وي جاۋھارلارى ساناتىنداعى عالامدىق دۇنيەلەردىڭ ءبارىن تاۋىستىم دەيتىندەردىڭ پاراسات يەسىنىڭ الدىندا تالاي كۇمىلجىگەنىن كوزبەن كورگەنبىز. كورىپ تە كەلەمىز. سوندىقتان پاراسات- پايىمعا باستاماعان ءبىلىمنىڭ پوەزياعا بەرە قويارى شامالى.

– قادىر مىرزا- ءالىنىڭ «اقىنعا كەرەك اقىل كوپ، اساۋلىق كەرەك ازداعان» دەگەنىن جاتتاپ وستىڭىزدەر. ءبىراق، ءسىزدىڭ «قوڭىر» ولەڭدەرىڭىزدە تارتىس، دراما، ەموتسيا باسەڭ سياقتى.. .

مەن تاۋ بوكتەرىندە توماعا تۇيىق جاتقان سۇمبە دەيتىن اۋىلدا تۋىپ ەرجەتتىم. اۋلاسىن – يت، ەسىگىن – قۇلپى كۇزەتپەيتىن كيەلى مەكەن. ادامدارى اقجارقىن. اركىم ءوز شارۋاسىن بىلەدى. كوشە ارالاپ وسەك ايتاتىن اقجاۋلىعى جوق اۋىل، كۇيبەڭ تىرشىلىگى ءبىر بىتپەيتىن اۋىل. كوكتەمنەن – جازعا، جازدان – كۇزگە، كۇزدەن – قىسقا جۇزدەرى توتىعىپ، ماڭدايى تەرشىپ، ماڭايىنداعىلارىن ءبىر قاراڭعى، ءبىر جارىقتا عانا كورەتىن ەڭبەكقور ەلدىڭ ورتاسىندا ءوستىم. دەمەك مەنەن تۋعان ولەڭ ءوز ءومىرىمنىڭ كوشىرمەسى، ءوز كوشىرمەم بولۋى زاڭدىلىق.

سودان سوڭ كەشەگى كەڭەستىك كەزەڭنەن قالعان ولشەم – بۇگىنگى پوەزياعا ولشەم بولا المايدى عوي. اقيقاتىن ايتساق، تاۋەلسىزدىكپەن بىرگە قالىپتاسقان ادەبيەتكە باعا بەرۋ ءالى ەرتە.

– جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى بولۋ قانشالىقتى جاۋاپكەرشىلىكتى جۇكتەيدى؟

جازۋشىلار وداعى ءونىم ءوندىرىپ شىعاراتىن زاۋىت ەمەس. ول – سەنىڭ ارىپتەستەرىڭ باس قوساتىن كيەلى شاڭىراق. ادەبيەت، ۇلت ماسەلەسىن تالقىلايتىن مىنبە. مىنبەدە مىڭگىرلەۋ ۇيات.

– ءبىر ولەڭىڭىزدە «از بولساقتاعى اقىلىمەنەن كوپ ەدىك» دەيسىز. وزىڭىزبەن ۇزەڭگىلەس اقىنداردان كىمدى كوش ىلگەرى باعالايسىز؟

عايىپقا اينالعان ءا. بوتپانوۆ، مارقۇم ءا. بالقىبەك، م. رايىمبەك ۇلى، ب. باباجان ۇلى، ق. قۇتتىمۇرات ۇلى، ب. ايتبولات ۇلى، ر. سەيىلحان، س. رزاحمەت مەنىڭ ناعىز دوستارىم. ءارقايسىنىڭ ءسوز پاتشالىعىندا ءوز ورنى بار. ءبىر- ءبىرىن تولىقتىرىپ تۇرعان ءبىر ءبۇتىن الەم.

– «ساراي اقىندارى» دەگەن تاپتاۋرىن تۇسىنىكتى ءجيى كوتەرىپ جاتامىز. سول جانردىڭ باعىتىن ۇستانعان اقىندارمەن قانداي تاقىرىپتا اڭگىمەلەسەسىزدەر؟

شىنايى سەزىممەن جازىلعان دۇنيەگە «شىتىناي» بەرۋدىڭ قاجەتى جوق. وداشىلارمەن و باستان قانىم قاس. اسىرەسە شىنايىلىقتىڭ ۇستىنە شىعىپ العان كەزدە.. .

– شىنىن ايتۋ كەرەك، قوعامدا ونىڭ ىشىندە اقىن- جازۋشىلاردىڭ اراسىندا جەرگە، جۇزگە، رۋعا بولىنۋشىلىك دەگەن ءورشىپ تۇر. وسىنىڭ ەسەبىنەن ناشار ادەبيەتشىلەردىڭ باعى جانىپ كەتۋى مۇمكىن عوي.. .

ونداي باق اينىمالى عوي. وعان بولا باس قاتىرۋدىڭ ەش قاجەتى جوق.

كۇنى كەشەگە دەيىن كەزىندە ەلدىڭ رۋحاني كوسەمى رەتىندە دارىپتەلىپ كەلگەن ادەبيەتىمىزدەگى الىپتار توبىنان بۇگىندە قانشاسى وقىلادى؟ سولاردىڭ رۋحاني اينالىمدا قانشاسى قالدى؟ ال سولار باتاسىن بەرىپ، قازاق كوركەمسوزىنىڭ اۋلاسىنا قورعاشتاپ كىرگىزگەن كلاسسيكتەرىنىڭ جاعدايى نە بولدى؟

قاسىم، مۇقاعالي، تولەگەن، جۇمەكەندەر اللانىڭ بەرگەن اۋاسىن عانا ازىق قىپ جۇرگەندە، ولاردىڭ اۋزىنان اق ماي اعىپ، اياعى جەرگە ءسال عانا تيمەي تۇردى. اتاق تا، ابىروي دا سولاردىكى بولدى. ەندى نە بولدى؟ ۋاقىت ءبارىن ءوز ورنىنا قويدى.

– ءسىز ولەڭ جازعاندا جۇمەكەن اقىن مەن تولەگەن ايبەرگەنوۆتىڭ ىعىنا جىعىلاتىن سياقتىسىز.. .

ونى سىنشىلار ايتسىن. مىقتىلاردان بىردەڭە جۇعىستى بولىپ جاتسا، كوپ كورمەيمىن!

– كەزىندە ءادىل بوتپانوۆ ءبىر جولدان تۇراتىن ولەڭ جازىپ، ەكسپەريمەنت جاسادى. زامانداسىڭىزدىڭ ماقامىنا سالىپ، نە ايتار ەدىڭىز؟

ءادىلدى سوڭعى كورگەنىمدە: «جاۋكە، الماتىدا اقىن كوبەيىپ كەتىپتى.. .» دەدى دە قويدى. قالىپتى ستيل، قالىپتى ىرعاقتى مەڭزەسە كەرەك. سودان ءوزىڭ ايتپاقشى ءبىر جولدان عانا تۇراتىن ولەڭدەرىن وقىدى. ءوزىنىڭ ايتۋىنشا بۇل ونىڭ «سەڭ بۇزعىشى» ەكەن. وعان ۇزاق دايىندالعان.. .

– ادەبيەتتە «اناۋ جاقسى، مىناۋ جاقسى» دەپ سالىستىرۋعا قالاي قارايسىز؟

كەز كەلگەن شىعارماشىلىق ادامىندا ازاماتتىق بولمىس ءبىرىنشى ورىندا تۇرۋى ءتيىس. سوندا عانا مۇنداي سۇراق قويىلمايتىن بولادى.

– جاراس سارسەكتىڭ شىعارماشىلىقتاعى شىڭى «كوزسۇزگەن» بە؟

«كوزسۇزگەن» – قاراپايىم عانا ولەڭ. ءبىر دەممەن جازىلعان دۇنيە. الايدا جۇرت وسى ولەڭگە ىنتىق. نەگە ەكەنىن بىلمەيمىن.. .

سۇحباتتاسقان باعلان ورازالى