دانەشكە ارنالعان ءمۇشايرا مارەگە جەتتى (بارلىق جۇلدەلى ولەڭ جاريالاندى)

دانەش راقىش ۇلى اتىنداعى بايقاۋ ءوتتى

2e193132e42c77a93af96692ca4ed7f4
الماتى وبلىسىنىڭ «تامشىبۇلاق» ادەبيەتشىلەر قاۋىمداستىعى مەن دانەش راقىشيەۆ اتىنداعى قوردىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن قازاقتىڭ جەزتاڭداي ءانشىسى، سازگەر، قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى دانەش راقىش ۇلىنىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي ء«ان قاناتىنداعى جىر» اتتى رەسپۋبليكالىق جازبا اقىندار بايقاۋى تالدىقورعان قالاسىندا دۇركىرەپ ءوتتى.

20-40 جاس ارالىعىنداعى اقىندار قاتىسقان، ەكى تاپسىرمادان تۇراتىن بۇل بايقاۋدىڭ شارتى بويىنشا، ء«ان ونەرىنىڭ اقبەرەنى» اتتى ءبىرىنشى بولىمدە اقىنداردىڭ دانەش راقىش ۇلىنا ارناعان ولەڭى وقىلدى. ء«ان قاناتىنداعى جىر» اتتى ەكىنشى بولىمدە دانەش راقىش ۇلى ورىنداعان اندەرگە ارنالعان ولەڭ سايىسى وتكىزىلدى. قۇرامىندا اقىن، جازۋشى، قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى, قازاقستان جاستار وداعى مەن حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىقتارىنىڭ لاۋرەاتى، قازىلار ادىلبەك الپىسباي (قازىلار القاسىنىڭ ءتوراعاسى) ، اقىن، جۋرناليست، قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ستەپەندياتى، وبلىستىق «جەتىسۋ» گازەتى رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى ءنۇسىپباي ءابدىراحىم، اقىن، اۋدارماشى، الەم حالىقتارى جانە قازاقستان جازۋشىلار وداقتارىنىڭ مۇشەسى، تۇرىك دۇنيەسى پوەزيا فەستيۆالىنىڭ لاۋرەاتى جۇكەل حاماي، اقىن- ەتنوگراف، قازاقستان جازۋشىلار جانە جۋرناليستەر وداقتارىنىڭ مۇشەسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى، الماتى وبلىسى جانە پانفيلوۆ اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى ادەپحان جاقىپباي، دانەش راقىش ۇلىنىڭ قىزى، جاركەنت ونەر مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى گۇلنار راقىشيەۆا بار قازىلار القاسىنىڭ شەشىمى بويىنشا قاتىسۋشىلار اراسىنان مىنا اقىندار جۇلدەگەرلەر مەن جەڭىمپازدار رەتىندە قاتارىنان كورىندى.

21cea28970e4bb5e993495eb239c7afb

50 مىڭ تەڭگەدەن ىنتالاندىرۋ سىيلىعىنا داستان اقاش (استانا) ، ءساتجان كارىپبايەۆ (سەمەي) ، مۇحتار كۇمىسبەك (تالدىقورعان) ، قۇرمانعازى جۇماعۇل ۇلى (استانا) ، پانفيلوۆ اۋدانى اكىمىنىڭ ارنايى جۇلدەسىنە (50 مىڭ تەڭگە) تاڭساۋلە ەركىن قىزى (قاراعاندى) ، يە بولدى.

ءۇش ءۇشىنشى ورىندى (70 مىڭ تەڭگە) اباي وراز (قاراعاندى وبلىسى، جەزقازعان) ، نۇرجان بايتۋسوۆ (شىعىس قازاقستان وبلىسى، اباي اۋدانى) ، ەركىن يساحان (الماتى وبلىسى، پانفيلوۆ اۋدانى) ءوزارا ءبولىستى.

ەكىنشى ورىنعا (100 مىڭ تەڭگە) ءتوقتارالى تاڭجارىق (الماتى قالاسى) پەن ولجاس قاسىم لايىق دەپ تانىلدى. ءبىرىنشى ورىنعا تىگىلگەن 150 مىڭ تەڭگەگە استانادان كەلگەن اقىن ىقىلاس وجاي يە بولسا، باس جۇلدەنى تالدىقورعاندىق بەلگىلى اقىن ەرلان ءجۇنىس جەڭىپ الىپ، 200 مىڭ تەڭگەگە يە بولدى.

54e1c9b4f85f0c6411062f9a4f56831e

تومەندە اتالعان جىر دوداسىندا جۇلدەگەر اتانعان اقىنداردىڭ ولەڭدەرىن جاريالاپ وتىرمىز.

ەرلان ءجۇنىس (باس جۇلدە)
دانەش- عۇمىر

1. قۇس قاناتى

بىلمەيمىن، قوڭىر كۇز بە، قىس پا، كوكتەم،
قاي ءبىر جىل – قايتا ورالماس تۇسقا كەتكەن،
شاشىلىپ قاۋىرسىنى قاناتىنان،
تالدىنىڭ توبەسىنەن قۇستار وتكەن.

قۇس وتكەن تالدى اسپانىن تامىلجىتىپ،
اڭساتىپ، زارىقتىرىپ، ابىرجىتىپ،
زاماننىڭ سول ءبىر كەزەڭ – تۇرعان ءساتى،
وت بۇركىپ، مۇزدى شايناپ، جالىن جۇتىپ.

سۇرىنان ەل شوشىنعان، جۇرت ىعىسقان،
شىعىسقا ىعىسقان جۇرت ۇمتىلىسقان،
قۇس ەمەس، سول قازاقتىڭ ءانى ەكەن عوي،
قوناتىن جان تابا الماي ۇركىپ ۇشقان.

ءان ەكەن – قۇس قاناتى قايىرىلعان،
سالى مەن سەرىسىنەن ايىرىلعان،
سەكىلدى دومبىرانىڭ شەگى ۇزىلگەن،
سەكىلدى الماس قىلىش مايىرىلعان.

ءان ەكەن قۇستاي بولىپ قاڭقىلداعان،
دالانىڭ مۇڭىن ايتىپ ساڭقىلداعان،
جاس بالا سول قۇستاردان كوز المايدى،
جانارى اتقان تاڭداي جارقىلداعان.

قيقۋلاپ جەتىسۋدىڭ دالاسىنا،
ءوتتى قۇس – ال، توقتاتا الاسىڭ با؟ !.
.. .. ءبىرى كەپ قوندى يىعىنا جاس بالانىڭ،
شىعىسقا شىققان كوشتىڭ اراسىندا.

2. ات جالى

نەگە ادام زامانامەن ەگەسەدى،
كىم ءبىلسىن، نە قالادى، نە كوشەدى؟ !
.. ء.بىر بالا تاۋلار جاققا كوز سالىپ تۇر،
سول بالا – راقىش ۇلى دانەش ەدى.

كوزىندە سول بالانىڭ دالا جاتىر،
دالادا عاجاپ ءومىر – قارا دا تۇر:
ءبىر سۇلۋ قوس بۇرىمىن سيپاي ءورىپ،
ءبىر جىگىت ات جەتەكتەپ بارا جاتىر.

دالادا قالدى- اۋ، شىركىن، ەسىل ارمان،
سول ارمان – بالا كۇننەن دوسى بولعان:
ءبىر سۇلۋ جۇرەگىنە شوق ءتۇسىرىپ،
ءبىر سەرى ءان- جىرىمەن ەسىن العان.

زاماننىڭ سول شاقتاعى تارتساڭ زارىن،
سەزەرسىڭ جاس جۇرەكتى دەرت شالعانىن:
ءبىر زالىم اباقتىعا قاماپ ونى،
ءبىر جالىن وزەگىنە ءورت سالعانىن.

ءان سالدى سوندا دانەش اسپانداتىپ،
كوزىنەن ىڭكار جۇرتتىڭ جاس پارلاتىپ،
ءان عانا شالقۋشى ەدى كەڭ دالادا،
ءان عانا شىعۋشى ەدى اسقارعا تىك.

اڭساتسا اتا- قونىس – جەر كىندىگى،
جەلپ ەتىپ قالۋشى ەدى ەل تۇندىگى.
اندە ەكەن – ءوزىنىڭ دە بوستاندىعى،
اندە ەكەن – ەلىنىڭ دە ەركىندىگى.

ءان ەكەن – وي قارۋى، جان قارۋى،
باقىتى – اننەن باسقا – بار ما مۇڭى؟ !
اتا جۇرتتى اڭساعان – جان ازابىن،
العاش مارتە ەمەس قوي اڭعارۋى.

ءان سالدى سوندا دانەش ساڭقىلداتىپ،
قۇستارىن قوس مەكەننىڭ قاڭقىلداتىپ،
ءانى ۇشتى – كۇنگە توسىپ اق ماڭدايىن،
باۋىرىن اق بۇلتتارمەن سالقىنداتىپ.

ايتقاندا «ەلىم- ايلاپ» ەل ەستەلىك،
كەتەردەي كۇيزەلەتىن ەلەسكە ەرىپ.
.. .كەشەگى كوشتە كەتكەن بالا ىڭگاسى –
ورالدى دالا ءانى – دانەش بولىپ!

ورالدى دانەش ءانشى، ءان ورالدى،
كەشەگى سەرىلىكتىڭ ءسانى ورالدى،
سول انمەن – اسەت، اقان، ءبىرجان سەرى،
شاشۋباي، ەستاي اقىن – ءبارى ورالدى!

جاڭعىرتتى كەڭ دالانى دانەش ءانى،
الاۋلاپ ءاربىر ۇيدە ءان وشاعى.
سوزىندە – كەڭ قازاقتىڭ كىسىلىگى،
كوزىندە – قۇس قاراعان بالا شاعى!

ءان سالدى سوندا دانەش، سال- سال ءاندى،
ءاندى دە ارتىپ تۋعان جان سالادى،
انىڭمەن وتكەن شاققا ارزۋ ايتتىڭ،
انىڭمەن بولاشاق تا قارسى الادى!

انگە اينالعان جۇرەك

عۇمىردان – جاي وتىنداي جارقىن- جارىق،
دۇنيە جانارىندا جارقىل قالىپ،
ءان سالىپ جۇرگەن سىندى ول تاۋلار جاقتا،
جۇرەگى قۇسقا اينالىپ، قاڭقىل قاعىپ،
ىزدەسەڭ، تاۋلارعا بار ونىڭ ءانىن،
ىزدەسەڭ، باۋلارعا بار ونىڭ ءانىن،
تاباسىڭ تىنىشتىقتى تىڭدار بولساڭ،
دالانىڭ دابىل قاققان قوڭىراۋىن.
سەن ونى جانىن سۇيگەن كۇننەن سۇرا،
سەن ونى ءانىن سۇيگەن گۇلدەن سۇرا،
كەلەدى كوز الدىما دانەش دەسە –
تاۋلارعا سۇيەپ قويعان ءبىر دومبىرا.
قوس ىشەك بەبەۋلەپ قۇس قاناتىنداي،
دۇنيە قالىڭ ويعا شوماتىنداي،
قولعا الىپ سول ءبىر قوڭىر دومبىرانى،
دانەش بوپ دالا دا ءان سالاتىنداي.
سول انمەن قۇستار ۇشىپ قوناتىنداي،
سول انمەن وزەن تولقىپ، تولاتىنداي،
سول انمەن گۇلدەر قاۋىز جاراتىنداي،
قوس ىشەك بەبەۋلەپ قۇس قاناتىنداي.
اۋەدەن اۋەلەتىپ ءان كەلەردەي،
بۇيىققان تىرشىلىككە جان بەرەردەي.
«تالدىنىڭ» ءار بۇلاعى تەبىرەنىپ،
تاۋلارى «جەتىسۋدىڭ» تەربەلەردەي.
ءان قالقىپ بايتاق قازاق دالاسىندا،
التاي مەن الاتاۋدىڭ اراسىندا،
بوزداتىپ دالا سالعان سول ءبىر ءاندى،
قوزداتىپ ساعىنىشتى سالاسىڭ با؟ !.. .
سول ءاندى، قانشا تىڭدا، توياسىڭ با،
سابيدەي شالىقتايسىڭ اياسىندا،
«اڭشىداي» بىردە كەزىپ كەڭ دالانى،
تىنىعارسىڭ «المانىڭ ساياسىندا» .
اتى وشپەس، ارداقتىم- اي، ءانى وشپەسە،
ءانى وشپەس – ەلدىڭ ىڭكار جانى وشپەسە.
.. .مۇزتاۋعا ءىلىپ قويعان ءبىر دومبىرا،
كەلەدى كوز الدىما دانەش دەسە!

ىقىلاس وجاي ۇلى (ءبىرىنشى ورىن)
داۋىس
( دانەش راقىش ۇلىنا )

التى قىردىڭ استىنان ۇيتقىپ ءبىر سوققان داۋىسى
التى قانات بوز ءۇيدى شايقالتا سوعىپ كەرنەگەن.
سول ءبىر اشى دىبىسقا
قوعالى كولدىڭ قۋى مەن شاعالا قۇسى شولدەگەن.

مىنا جەتى قات عالامنىڭ
جەتى نوتاسىن مەڭگەرگەن،
مەنىڭ توپىراعىمنىڭ ءار ءشوبى
كۇي بولىپ كىسىنەيدى
قۇبا دوڭدەردەن،
قوپ- قوڭىر دومبىرامنان اۋماعان
قوڭىر جەلمەنەن.

كۇرپ- كۇرپ ەتكىزىپ كۇي شالسام،
نۇرلانىپ جان ءىشى،
وزگەرىپ قانىمنىڭ اعىسى،
دانەشتەي قومدانىپ،
قيقۋلاپ ءان سالسام،
اۋىزىمنان توگىلگەن
اسپاننىڭ داۋىسى.

وسى دىبىستار دالامنىڭ زارى شىن،
قوس ىشەك تولعاتقان
قاسىرەت- قايعىسىن.
كيىك قول قاريالاردىڭ
سار جەلگەن ساۋساعىنان تىرىلگەن قاعىسىن،
ءھام دومبىرانىڭ
قوڭىر بۇيرا داۋىسىن،
ەسەر ەستراداشىل بۇل قوعام
ەندى قايدان تانىسىن؟ !

قوس ءومىر اعادى قوس ىشەك قىلىمەن
تۇيسىكپەن قابىلداپ،
تۇسىنگەم مۇنى مەن.
جۇرەكتىڭ دىبىسىن سوندىرگەن سوقىرلار،
سوقىرلار سويلەيدى دۇنيە تىلىمەن،
كوزدەردىڭ شەلىمەن،
كەۋدەنىڭ جەلىمەن.

سولار عوي بىزدەردى باۋىزداپ تاستاعان،
قانجارداي شالباردىڭ قىرىمەن.
اتتەڭ، شىركىن!
اسپان دەنەلى الىپتار قالدىرعان
«سارىارقا» كۇيلەرىم،
سامعاۋىق اندەرىم،
سەندەرمەن ماڭگى ەدىم.

ازدىڭ سەن بىلەمىن
تاپ- تاقىر دالام- اي،
اۋىزىمەن وزگەنىڭ.
جەردىڭ جىنىققان جۇلدىزقۇرتتارىن
«جۇلدىز» دەپ ويلايتىن
اۋمەسەر كۇندەرىم.

مەنىڭ قوپ- قوڭىر دومبىرامدى نەگە قورلادىڭ؟
.. . ەندى يەسىز قالدىم با؟
كيەسىز قالدىم با؟
بىلمەدىم.. .

ءان

«قىسمەت» سورعالادى كوكتەن تونە،
مايدا ۇنگە مايداي ەردى بالقىپ دەنە.
ءبىر داۋىل كومەكەيدەن كوتەرىلدى،
«كەتپەسىن ءۇيدى جىعىپ، باقان تىرە» .

كەۋدەدەن كەر دالانىڭ كەڭدىگى ەسىپ،
داۋىلى بۇيرا- بۇيرا بۇلت كوشىرىپ،
جۋسانداي جۇپار شاشقان مۇنداي ءاندى
جاراتقان ەتەر مە ەكەن ەندى ءناسىپ؟

پاي، پاي، پاي، نەتكەن داۋىس ءدىرىلى مۇڭ؟ !
جانىمدى، جازعانىم- اي، ءۇزىلدىردىڭ.
مىناۋ كىم جەتى تۇندە جەلدەي ۇيتقىپ،
جەلپىگەن اق بوز ءۇيدىڭ تۇڭىلىگىن؟

ءان وسى ءار ناقىشىن التىنداتىپ،
ۇنىنە ۇزىلدىرگەن ءتان بالقىتىپ.
سىڭسىعان قاز بەن قۋدىڭ سۇڭقىلىنا
جانىڭدى ءبىر شايقاعان سالقىنداتىپ.

ابىزدىڭ دومبىرا عوي دۋالىسى،
الاشتىڭ ارۋاعى، بۇلا كۇشى.
سەزسەڭىز، ەڭىرەگەن ەكى ىشەكتەن
بۇرقىراپ بوزجۋساننىڭ تۇرادى ءيسى.

بۇل يىستەن اڭداساڭىز ماعىنانى،
جانىڭىز جۇپار بۇركىپ اعارادى.
سول مەزەت.. .
الپىس ەكى تامىرىڭنان
قان ەمەس،
قان ورىنىنا ءان اعادى.

بەبەۋى ەكى ىشەكتى ەمىندىرىپ،
شالقىعان، شاراسىنان توگىلدىرىپ.. .
كۇمىستەي سىڭعىرلاعان ەستى انىمە
ەسىمدى ءبىر الايىن شومىلدىرىپ.

ولجاس قاسىم (ەكىنشى ورىن)
ءان- عۇمىر!

شەرتسەم دە قايتا تولعاپ دومبىرامدى،
دانەشتەي ايتا الماسپىن سول ءبىر ءاندى.
لاپىلداپ جالىن اتقان ءان الاۋى،
وشەر مە جۇرەگىمنەن ەندى ماڭگى؟ !

ءان ەدى ول اققۋدايىن مامىرلاعان،
دۇنيە ىرعاعىنا باعىنباعان.
شىعانداپ، قياعا ورلەپ، شىڭعا شىعىپ،
نوسەردەي اعىل- تەگىل ساۋىلداعان.

ءان بولدى ساعىنىشى تەربەگەن شاق،
كەتكەندە كىندىك كەسكەن جەردەن الشاق.
سارعايىپ سان جىلدان سوڭ ارنا تاۋىپ،
شاقىرعان جەتىسۋىن كەلدى ول اڭساپ.

كەلدى دە قۇيدى بىردەن تىڭ اعىسپەن،
تولتىرىپ ءان دارياسىن بۇلا كۇشپەن.
جەتىسۋ تەبىرەنە تولقىن اتتى،
ساپىرىپ اق كوبىگىن قۋانىشپەن.

سول وزەن دانەش ەدى ارنا بولعان،
سامالداي ەسەتۇعىن سارناپ الدان.
ۇزىلمەس ءۇمىتىنىڭ نازىك قىلىن،
انىمەن جەتىسۋعا جالعاپ العان.

سىيلايتىن جەتى بوياۋ ماعان كەرىم،
تاپقان ول جەتىسۋدان ءان ورنەگىن.
دانەشتىڭ اندەرىنەن جەتى وزەننىڭ،
سىلدىرىن ەستيتىنىم سودان مەنىڭ.

مىڭ اۋەن قۇيقىلجيتىن وردەن ورگە،
سىيقىرىن كورگەن دە بار، كورمەگەن دە.
ءانشىنىڭ اسەمقوڭىر سازىمەنەن،
اسەت تە قايتا اينالىپ كەلگەن ەلگە.

سول داۋىس اتامەكەن كوگىنە ورگەن،
قاسىم بوپ ارىنداعان، تەبىرەنگەن.
شاكارىم, تاڭجارىقتار تۇردى سويلەپ،
داۋىلپاز دانەش سالعان قوڭىر اننەن.

.. . قايدا ەكەن ءان جۇلدىزى شامداي جارىق،
تۇراتىن ءجاۋدىر دۇنيە تاڭداي قاعىپ.
جادىگوي جالعان ءومىر جالت بەرگەندە،
ماڭگىگە كەتتى بىلەم انگە اينالىپ.

ءدال سولاي، مەكەندەيدى ول ءان الەمىن،
جاقسى انگە جۋىمايدى- اۋ جامان ءولىم.
قۋارىپ، قۇلازىعان ساتتەرىمدە،
دەرتىمنىڭ عۇمىرلى اننەن تابام ەمىن.

شەرتسەم دە قايتا تولعاپ دومبىرامدى،
دانەشتەي ايتا الماسپىن سول ءبىر ءاندى.
لاپىلداپ جالىن اتقان ءان الاۋى،
وشەر مە جۇرەگىمنەن ەندى ماڭگى؟ !

ايالاعان ارمان تۋرالى ولەڭ

موماقان قوڭىر كەشتە، قويلى اۋىلدا،
وڭاشا وتىرۋشى ەم وي باعىندا.
سول كەشتە تۇڭعىش رەت كەزدەستىم مەن،
داڭعايىر دانەش سالعان «جايقوڭىرعا» .

كوڭىلدىڭ سوندا شالقىپ كوبەلەگى،
داريعا – اي، ءبىز كەشكەن ءسات ادەمى ەدى.
كەۋدەنى كەرىم ءبىر ساز كەرنەپ كەتىپ،
«شاتتىقتىڭ تولقىنى» بوپ اۋەلەدى.

سوققاندا انمەن بىرگە ەل جۇرەگى،
جانىمدا سىيقىرلى اۋەن مولدىرەدى.
باردە ءانشى «جەر ءجانناتى – جەتىسۋ» دەپ،
جەتەلەپ «الماتىعا» كەلدى مەنى.

ءۇمىتىم ۇمىتىمە ءساتتى ۇلاسىپ،
شاھارعا سان اسۋدى جەتتىم اسىپ.
كەلگەندە ءان ساڭلاعى تاعى مەنى،
اياۋلى «ارمانىما» ەتتى عاشىق.

الماتى ارمانىمدى قۇزار قىلعان،
تۇرعىزدى قۋسام قاشىپ، ءجۇز ورنىمنان.
ارماندى قۋىپ كەلە جاتقانىمدا،
جولىقتى «27 قىز» الدىمنان.

سىيلاماي بىردەن وڭاي سەزىمدى ىزگى،
وسىلاي سىنايدى ەكەن ءومىر ءبىزدى.
جولىققان «27 قىز» ىشىنەن،
اقىرى تاڭداپ الدىم «قوڭىر قىزدى» .

قوندى عوي سول اققۋىم قولعا گۇل بوپ،
دەپ ىشتەي قۋانىمىن «ارمانىم جوق» .
تاۋىپ اپ ءدۇريا سەزىم ءدۇلدىل اننەن،
وتىرام «ساياسىندا المانىڭ» كوپ.

جايناعان جەتىسۋدىڭ اقبەرەنى،
سىيلادى مارجان انمەن ءساتتى ادەمى.
ەلىتىپ، ءبىر ەركە اۋەن تۇر شاقىرىپ،
كۇلىمدەپ ەكەۋمىزدى «ماقپال» ءوڭى. !

ءتوقتارالى تاڭجارىق (ەكىنشى ورىن)
داۋىلپاز
(دانەش راقىشيەۆ رۋحىنا ارنايمىن)

قۇلا ءتۇز قوينىندا، سارى دالا توسىندە
كەزەدى ۇزىلمەس ءتاتتى ارمان،
قوم سۋلار قوڭىرقاي تولىقسىپ،
مىڭ جىلدىق تاريحىن اقتارعان.

تارايدى ءبىر اۋەن
سىڭسىعان نۋلەر مەن مۇلگىگەن باقتاردان،
تارايدى قوجىر تاۋ، تاپ- تارعىل تاستاردان.
مەن كەشە سول اۋەن ىشىندە «تەربەلدىم» ،
كوز الدى بۇلدىراپ – وتكەن شاق، كورگەن كۇن،
جوڭكىلگەن ۋاقىتتىڭ كوشىنەن ءجون تاپپاي،
ۇيىرىنەن اداسقان بوكەندەي سەندەلدىم.. .

ساۋ جەرى قالماعان كەۋدەمنىڭ!
قاپىدا قاناتى قايىرىلىپ،
ءوز وتى ورتەگەن اۋەن- اي،
سىيمايتىن بۇگىنگى ۇعىمعا.
مەن قايدا سامعايىن،
سەن قونباي تۇعىرعا.
جانىمنىڭ داۋاسى مورلەنگەن ەكەن عوي
دانەشتىڭ اقسۇڭقار ءانى مەن
داۋىلپاز جىرىندا.

ءدال تانىر كىمىڭ بار
دانەشتىڭ حيكمەت كەۋدەسىن.. .
ماڭ تولى بوتەن وي، وزگەشە ءۇن،
قۇرسايدى جانىمنىڭ بولمەسىن.. .

قاريا ساۋساقتار قالتىراپ بارادى
قوسا الماي قوس ىشەك، باسا الماي پەرنەسىن!..
دەرتىنە ەم ىزدەپ، جابىققان باۋىرىم،
يەنگە كوز تاستاپ، وكسيسىڭ سەن نەسىن؟ ..

داۋىلپاز دانەش- اي!
ءار سالعان انىنەن مىڭ اڭىز گۇلدەگەن،
جىلقىلار كىسىنەپ، بوز جۋسان بۇرلەگەن.
كور سوقىر كەۋدەلەر، وتىنەم،
كيەلى ءۇنىڭدى بوساتشى «تۇرمەدەن» .. .
سەبەبى، ءسوزىنىڭ ءقادىرىن بىلمەگەن –
ءوزىنىڭ ءقادىرىن بىلمەگەن!..

اڭشىنىڭ ءانى

تاڭ اتا تاۋ جاقتى بەتكە الىپ،
ارتىڭدا شۇبالىپ الىپ قىر.
بارا اتساڭ وتكەن كۇن قۇمارىن ەسكە الىپ،
«اڭشىنىڭ انىنە» سالىپ ءبىر.

جولداسىڭ ساياتشى الدەنە ءسوز ەتسە،
ءۇن- ءتۇنسىز سول سوزگە ەلىتسە شارتاراپ.
تەزىرەك جەتسەم دەپ زارىقتى مەزەتكە،
قىراننىڭ جانارى قانتالاپ.. .

بەتىڭدى شىمشىلاپ تاڭعى ءبىر ۇسكىرىك،
اينالا تۇسكە ەنىپ بوزامىق.
جۇيرىك ات ومبى قار ىشىندە پىسقىرىپ،
پاڭ دالا العاشقى شاپاققا بويالىپ.. .

قۇساڭدى ۇمىتىپ قۇرساڭ ءبىر سەرۋەن،
اڭ تولى ولكەنىڭ توسىندە.
قىرقالار – سەكىلدى توقتاعان كەرۋەن،
ماڭگىلىك جاتتالىپ قالاتىن ەسىڭدە.

كوز ۇشى كوكجيەك – نۇكتە مەن سىزىقتار،
مىڭ سىرلى كارتينا – ادەمى ساتتەر ەڭ.. .
قانسونار كەزىندە ۋايىمسىز قىزىقتاپ،
اڭعا ءبىر شىقپادىم، اتتەگەن!..

ەركىن يساحان (ءۇشىنشى ورىن)
الاشقا اننەن ساراي سالعان سەرى

بورىدەي بار اشۋىن كوككە قايراپ،
قالدى ارتتا قاسىرەتكە بوككەن ايماق.
ەل كوشتى كەرۋەن تارتىپ قىتاي اسىپ
زاماننىڭ ۇيىتقي سوققان وكپەگى ايداپ.

زاماننىڭ قاندى وزەنىن كەشىپ نە ءبىر،
ەل كوشتى ءتاڭىر جازعان نەسىپ پە بۇل؟ !
الىستاپ اتا جۇرتتان كەتكەندىگىن
بىلگەندەي بۇلقىنادى بەسىكتەگى ۇل.

اۋناعان تۋماي جاتىپ باستان باعى،
تاعدىرى قاتتى ەكەن- اۋ تاستان داعى.
سول ءسابي دانەش ەدى الاش تۇگىل
اققۋعا ءان تىڭداتقان اسپانداعى.

جەتىسۋ قالعان ارتتا شەرلى بىلەم،
تۇلەتكەن تۇعىرىنان ەردى كىلەڭ.
سول ءسابي دانەش ەدى ءان شىرقاسا
تاس بالقىپ قورعاسىنداي جەر جىبىگەن.

داۋىسى تىم ەكپىندى جىرتارداي بۇلت،
انىنە ءاربىر سالعان ىڭكارداي جۇرت.
باستى ونى باۋىرىنا سۇلۋ *سايرام،
باۋلىدى تۇيعىن ىلەر سۇڭقارداي عىپ.

قۇرعاتىپ دومبىرامەن تامعان جاسىن،
تولتىرىپ اسەم سازبەن ءان قامباسىن.
اكەلدى اتا جۇرتقا امانات عىپ،
اسەتتەي ۇلى ونەردىڭ باعلان باسىن.

ونەرى ساۋلە شاشقان شامداي جانىپ،
داۋسىنا جۇرت تامسانار تاڭداي قاعىپ.
الاشقا اننەن ساراي سالعان سەرى،
ءوزى دە كەتتى اقىرى انگە اينالىپ.

*سايرام كولى – قىتايدىڭ قورعاس اۋدانىنداعى دانەش وسكەن جەر.

نۇرجان بايتۋسوۆ (ءۇشىنشى ورىن)
«كيەلى ساحنانىڭ «قالقامانى» »

سىرى كوپ، شىركىن، ونەر سان سالالى،
شىندىقتىڭ قۇپيالى شارتارابى.. .
كوزىمە ەلەستەيدى كەيبىر شاقتار،
كيەلى ساحىنانىڭ «قالقامانى» .

جازاسى «ەڭلىك- كەبەك» قاتال ەدى،
كوزىمە ەلەستەيدى «جاپال» ءرولى.
تالانتتىڭ تاعدىرى دا تارپاڭ جول عوي،
تاڭى ءبىر سول شاقتاردىڭ اتار ما ەدى.. .

سومداعان بۇل رولدەردى دانەش اعام،
شوقتىعى بيىك تۇرعان بەلەس اعام.
ونەردىڭ جانە ءومىردىڭ اكتەرى ەكەن،
وزىڭدەي ويناي الماس كەلەسى ادام.

اندەرى الديىندەي بۇل عالامنىڭ،
تاڭىرقاپ، تۇشىنامىن، تىڭداعانمىن.
«شاتتىقتىڭ تولقىنى» دەپ، «تۋعان جەر» دەپ،
«الماتىم» مەن دە سەنى جىرلاعانمىن.

وشپەيدى دانەش اعا اسقاق ءانى،
ونەرگە ورەلى جۇرت شاتتانادى.
ءومىر دەپ اتالعان ول ساحىنانىڭ
ولمەيتىن ساڭىلاعى بوپ قالادى!

قولقا سالۋ
(نۇرجان جانپەيىسوۆتەن سۇراۋ)

اعاتاي، دومبىراڭدى الشى، كانى،
شاناقتان توگىلسىن ءبىر جان شۋاعى.
جاناردى جۇمعان ساتتە،
اياڭ باسقان،
ادىردان ەستىلەدى «اڭشى ءانى» .

پاي- پاي- اۋ، نەتكەن شىركىن، سىرباز ەدى،
جۇيرىك ات، قىران بۇركىت تۇرعان ءوزى.
ۇكىلى ىبىرايدىڭ ءماشھۇر ءانىن،
دانەشتەي اعامىز دا جىرلاپ ەدى.

اعاتاي، «اقەركەنى» تىڭدايىقشى،
«بالجان- اي» دەپ تولقىنداپ، تۋلايىقشى.
«جەتىسۋ جەر سۇلۋىن» انگە قوسىپ،
«ساياسىندا المانىڭ» جىرلايىقشى.

بىلەمىن، اعا، سەنىڭ ءبارى ەسىڭدە،
بۇل اندەر ماحابباتتىڭ ماۋەسىندەي.
قالدىرعان دانەش اعا مۇراسىنا،
شىراقشى بولىپ ءوزىڭ كەلەسىڭ بە؟ !

سال وندا، سالشى كانى، سازىڭا ءبىر!
قوس ىشەك سەبەلەسىن جانىما نۇر.
قايران- اي، قازاعىمنىڭ دومبىراسى،
قايماعى ۇلت ءجۇزىنىڭ – قازىنا جىر!

«اۋىلىڭ شالعاي جان ساۋلەم المالىدا.. .»

جۇزگە جۋىق ءان جازىپ ارتىنا ومەس مۇرا قالدىرعان دانەش اتامىزدىڭ كوپ اندەرىنىڭ شىعۋ تاريحى جۇرتقا ءالى كۇنگە دەيىن بەلگىسىز. داكەڭنىڭ رەپەرتۋارىنداعى «اۋىلىڭ شالعاي جان ساۋلەم المالىدا» دەپ باستالاتىن ەكى بىردەي ءانىنىڭ تۋىنا سەبەپ بولعان ءباتيما(اق باتەس) سىماعۇل قىزى قازىرگى قىتاي جەرىندەگى قورعاس اۋدانىنا قاراستى المالى اۋىلىندا ءومىر كەشتى. اق باتەس اپامىزدى كوزى تىرىسىندە كورمەسەكتە جۇرەك تولقىتار وسى ءبىر اۋەزدى ءان تۋرالى اڭىزدى ەل اۋزىنان ەستىپ وستىك.

شامدارى اۋىل ءۇيدىڭ سونبەس بۇرىن،
ارناعان وسى وڭىرگە ون بەس كۇنىن.
توسىننان ءتۇن جامىلىپ سەرى اتتاندى،
جالىنان ءان توگىلىپ تور بەستىنىڭ.

بالقىتىپ تولعان ايدىڭ شۋاق نۇرى،
قالعيدى قويلى اۋىلدىڭ قىرات قۇمى.
قوشتاسىپ ءباتيما قىز قالدى ارتىندا ،
بورداي بوپ بەتىن جۋىپ بۇلاق مۇڭى.

قىز قالدى كوز قاداعان كوركىنە جۇرت،
سارعايعان ساعىنىشتىڭ ءورتىن ەمىپ.
ال دانەش سول كەتكەننەن ورالمادى،
قىلىنداي شۋ اساۋدىڭ سەرتى بەرىك.

اي جاتىر اۋىل جاقتى شولىپ قىردان،
جاز كوشىپ جاۋقازىن دا سولىپ تىنعان.
جالىنداي جاندى ورتەگەن ءبىر ءان ءۇشىن،
قىز قالدى بار عۇمىرى بولىپ قۇربان!
«اۋىلىڭ شالعاي جان ساۋلەم المالىدا.. .»

اباي وراز (ءۇشىنشى ورىن)
«ءان ونەرىنىڭ اقبەرەنى»
ءولىارادا جازىلعان ولەڭ

قوس ىشەك بىرت- بىرت ءۇزىلدى،
جالعايتىن ۇلدى تاپپادىم.
شاشاقتى نايزا ءىلۋلى –
تولعايتىن ۇلدى جوقتادىم.

سارسۇمبە ساياق جورتتىم،
ءار تۇنگە سالاڭ ءىز قالىپ.
باسىلماعانى- اي سولىقتىڭ،
كەۋدەمدى ءورت پەن مۇز قارىپ.

كەزدىگىم كەشە جوعالدى،
ەرلىگىم ەرەن ەش كەتتى.
ەر توقىمىن بەستى كوك الگى،
باۋىرىنا الىپ بوس كەپتى.

قوس قۇنانىم بۇگىن تۇل،
كوك بەستىم جەتپەي كەرمەگە.
«تولعاۋى توقسان قىزىل ءتىل» ،
ەي، دانەش- دۇنيە، دوڭگەلە!

اققۋ- قاز كولگە قونا الماي،
اقسۋات قالدى قۋارىپ.
توتىدايىن تارانباي،
توپىراق سالدىم ۋانىپ.

سانامدا سارى ساعىنىش،
ەلەگىزەمىن، الاڭداي.
سىڭسىيدى ءداۋىر- ءدارۋىش،
دانەشتەن دارمەن تابا الماي.

اق بۋرىل ساعىم كولبەڭدەپ،
اقشام جامىراپ، وت قۇسىپ.
دۇنيە- اي، دانەش ولگەن جوق،
الاگوبەدە كەتتى ۇشىپ.

وتەرگە دارمەن، وتكەل جوق،
بەكەرگە وتكەن بوس ءومىر.
كەلەدى ءبىر كۇن كوكتەم بوپ،
كەلمەسكە كەتكەن كەشەگى ۇل.

«ءان قاناتىنداعى جىر»
ءسادىقوجا سارىنى

ءسادىقوجا ءوزى ىنتىق بولعان بەكزادا اتتى
ارۋدىڭ ۇزاتۋ تويىندا اۋجار ايتىپتى- مىس.
قايتار جولدا «سارى بيداي» تۋىپتى.. .

بوكتەرگىگە ىلىنگەن جارىعىم- اي،
تاستان تۇلكى تابا ما تازى، قۇماي؟ !
اينالىپ اۋىلىڭنان كەتە الماپ ەڭ،
سىزىلتىپ سالعان ءانىڭ – «سارى بيداي» .

سالعان ءان – «سارى بيداي» . ءسادىقوجا.
بولماي ءجۇر بۇل كۇندەرى تاعى مازا.
سەنىڭ ءۇيىڭ كەتپەننىڭ ەتەگىندە،
سالەم ايت، بەكزاداڭا، جارىڭا دا.

.. ء.بىر قىزعا ىنتىق بولدىم بيداي ءوڭدى،
ساپىرىپ سان اينالام سىي- دامەمدى.
جۋاسقا قامشى باسىپ، سۋات بەتتەپ،
بەتكە الىپ شىعۋشى ەدىك بۇيرا بەلدى.

كوز سۇزبەي كوڭىل قۇرعىر كوپ كەزەڭگە،
ات ارىتقان كۇنىمدى حوش كورەم دە.. .
سول قالقا ۇزاتىلدى جازعىتۇرىم،
ءداتىم جوق سوكەت قىلىپ، وكپەلەۋگە.

و، توبا، كەشە مۇرتتاي ۇشتىم كەلىپ،
ءبىر ىسىدىم، سۋىندىم، ءبىتتىم كەۋىپ.
ماقۇل كورىپ جۇرگەندە ماڭايىمدى،
سول قالقاتاي ەسىمە ءتۇسسىن كەلىپ.

.. .مەنىڭ دە سالعان ءانىم – «سارى بيداي» ،
سالار ما ەم كيىز ءۇيدىڭ جابىعىندا- اي.
بوگەلىپ كورمەپ ەدىڭ كوپ ىشىندە،
جونەلىپ باراسىڭ با تاعى قيماي؟

جولسىز كەزسەم دەپ ەدىم جوتا- قىردى،
ءجون بىلمەيتىن جاماندار وشارىلدى.
قىرىنداپ قاراپ جۇرگەن قالقاتايعا،
ىڭىلداپ ايتسام دەپ ەم وسى ءانىمدى:

«قالقاتاي ەسكە تۇسكەندە
«سارى بيداي» ءانىن
ساعىنىپ سوندا سالعانىم.. .»

داستان اقاش (ىنتالاندىرۋ سىيلىعى)
ەلى بىلگەن ءانشى اعا دانەش ەدى

ەلى بىلگەن ءانشى اعا – دانەش ەدى،
دانەش دەسە قۇلاققا ءان ەسەدى.
حالقىم تۇگىل قازاقتىڭ ارداعىنا،
ەلەڭدەگەن كەشەلەر الاش ەلى.

جەتىسۋدا ءانشى اعا تۋعان ەكەن،
كىندىگىن ءبىر قۇتتى انا بۋعان ەكەن.
الماعايىپ زاماندا اسىپ بارىپ،
ارعى بەتتە ءبىراز جىل تۇرعان ەكەن.

ول جايىندا جازاردا زەردەلەدىك،
قاجەت ءىس قوي شابىتقا دەم بەرەرلىك.
ال زەر سالساق ءانشىنىڭ ونەرىنە،
تەرەزەسى ءدۇلدۇل جوق تەڭ كەلەرلىك.

داكەڭ – اقىن، ءارى ءانشى، ءارى سازگەر،
تالانتتى وسىنداي اركىم دە از دەر.
دانەش ءانشى كەلگەنشە اتا جۇرتقا،
ەستىمەگەن ەرەكشە اسەم سازدى ەل.

ءبىر تۋاتىن تانىدى ەل تالانتتى،
ءانى ءانشىنىڭ ەلگە تەز تارالىپتى.
تىڭداعاندا ايىزى قانىپ جۇرتتىڭ،
تالاي ارۋ اي ماڭداي الابۇرتتى.

تامساندىرماي قويسىن با اۋەن مىقتى،
مىڭ قۇبىلعان سۇلۋ ساز، اۋەز ءتىپتى.
قىران سامعاۋ داۋىسى ءانشى اعانىڭ،
وزگە تۇگىل رازى ەتكەن اۋەزوۆتى.

ءانىن ايتقان تاتار مەن قىرعىزدىڭ دا،
ۇيعىردىڭ دا ءبارى ءبىر جۇلدىزدى ۇلعا.
اندەرىنە عاشىق بوپ ءانشى اعانىڭ،
بالكىم باتتى سول كەزدە مىڭ قىز مۇڭعا.

تاۋ مەن تاستى جاڭعىرتىپ بوزداعان ءۇن،
وتكەن سولاي ودان دا بوزبالا كۇن.
اقان سەرى، ءبىرجان سال، ەستاي سىندى،
ءان سەرىسى – دانەش تە بوز دالانىڭ.

ەسكە الساق داكەڭنىڭ بالالىعان،
ريزا ەتەر كوڭىلىن سانالىنىڭ.
اقىن بالا اتانىپ، ءانشى بالا،
بالا كەزدەن بايقاتقان دارالىعىن.

ەلجىرەتكەن تالايدى ەمىرەنتكەن،
اسەم سازدى انىمەن تەبىرەنتكەن.
قادريحان، مامەتتەن ءتالىم الىپ،
اسەت سازىن سىڭىرگەن لەبى وكتەم.

جۇرگەن جەرى ءان مەن كۇي تاماشا ەدى،
ۇلكەنگە ءىنى، كىشىنىڭ اعاسى ەدى.
رۋحى ما، اعانىڭ الديلەگەن،
ەلەگىزگەن جۇرت وتىر ساناسى ەندى.

شەكارادان وتكەندە توسىپ الىپ،
الاقانعا سالدى ونى وسى حالىق.
وسى حالىق دانەشتى اسپەتتەگەن،
قۇرمەتتەۋدە بۇگىندە ەسىنە الىپ.

دانەش جۇرگەن وسى جەر، وسى دالا،
سوڭعى مەكەن ول تۇرعان وسى قالا.
نە ەكەنىن بىلمەيسىڭ ءبىر عاجايىپ،
مۇندا كەلسەڭ كوڭىلدىڭ حوشى دارا.

جاننات مەكەن كوكتەم مەن جازى قانداي،
كۇز بەن قىستا سۋىق جوق ازىنارداي.
جانعا جايلى وسى ءبىر قۇت مەكەندى،
انگە قوسقان داكەڭنىڭ سازى قانداي!

التىن قورعا، اينالعان قازىناعا،
يە ءار قايسى ەرەكشە ماعىناعا.
ءانى كوپتىڭ شىققان سوڭ كوڭىلىنەن،
تاپقان ەدى ونەردەن باعىن اعا!

اسپانداعى اققۋعا ءۇنىن قوسقان،
قۇدىرەت بار ءانشىنىڭ ۇنىندە اسقان.
توقسان جىلدىق بەلەسى قۇتتى بولسىن،
اق يىقتىڭ اعايىن، بۇگىنگى اسقان!

شىن ساعىندى ءدان اعا، ءان اعانى
نەمەسە توي قارساڭىنداعى تولعاۋ

ءانى قانداي، داكەڭنىڭ ءانى قانداي،
جىگەرىڭدى بويداعى جانىعانداي.
ول ءان سالسا قازاقتىڭ كەرەمەتىن،
بولۋشى ەدى وزگە جۇرت تانىعانداي.

ءاربىر ءاندى قۇبىلتىپ جاندىراتىن،
تىڭداۋشىسىن تامسانتا تاڭ قىلاتىن.
ايىزىڭدى قاندىرار اسەم داۋىس،
قۇلاعىڭنىڭ قۇرىشىن قاندىراتىن.

ءالى ەسىمدە، وندا مەن توعىزدامىن،
كەلىپ قايتقان ءبىز جاققا اڭىز دارىن.
كورگەن ەدىم سوندا مەن ءوز كوزىممەن،
ءار جۇرەككە اننەن بال تامىزعانىن.

قازاعىمنىڭ كەڭ بايتاق ساحاراسى،
بارشاتاستىڭ كەڭ ساراي ساحناسى.
كوز الدىمدا سول سۋرەت كەشەگىدەي،
ىقىلاستى جۇرتىمنىڭ انتالاسى.

كوپ ۇزاماي كوپ كۇتكەن كەش باستالدى،
اۋەنىمەن جەلپىگەن كەشكى اسپاندى.
ورتا تۇستا ورتاعا شىققان جاندى،
باعانادان ىنتىعىپ ەل توسقان- دى.

قول سوعىلىپ قۇرمەت كورسەتىلدى،
كورىنبەدى ءانشى اعا ءور سەكىلدى.
دومبىراسىن قويدى دا كەۋدەسىنە،
تاعزىم ەتتى حالىققا، ءجون سەكىلدى.

كوز الدىمدا ءجۇرىسى، ماڭ باسقانى،
سىرباز بەينە سالدەن سوڭ ءان باستادى.
سىڭعىرلاعان ءموپ- ءمولدىر بۇلبۇل اۋەن،
ءتىلىپ بارا جاتقانداي تۇنگى اسپاندى.

كوڭىلدەرگە ءانشى ءۇنى ۇناعاننان،
كۇيكى تىرلىك ۇمىت بوپ مىنا جالعان.
ءان تىڭداعان جۇرتشىلىق تىم- تىرىس بوپ،
ورىنىندا ءبىر ساتكە تىنا قالعان.

جەتىسۋدا جۇرگەندەي سامالالى،
جەلپىنبەي جۇرت قالايشا قالا الادى.
«ساياسىندا المانىڭ» ءانىن تىڭداپ،
الما باعىن قيالمەن ارالادى.

الاتاۋدىڭ ءان ەتىپ ويى- قىرىن،
بولىسۋدە جۇرتپەنەن ونى بۇگىن.
باستاپ كەتتى وسىلاي ءانشى اعا،
قۇدىرەتتى ء«ان» دەگەن قويىلىمىن.

قانداي عاجاپ «بالجان- اي» ، «اق مارالى» .
بويدى بيلەپ جاقسى اندەر اپ بارادى.
«ساۋلەم- اي» ، «شالقى سايرام» ، «كوكتالىم» مەن
«جەتىسۋىم» ، – دەپ اعا ماقتانادى.

ءبارى- ءبارى كەرەمەت جاراسىمدى،
تۋدىرمايدى ەشقانداي تالاسىڭدى.
ءانىن شىرقاپ توردە وتىر ءانشى اعا،
دەگەندەيىن الىپ قال الاسىڭدى.

باسقان كەزدە اسەتتىڭ اندەرىنە،
ساحناعا ءانشى اعا ءسان بەرۋدە.
ونداي كەزدە ۇمىتىپ ءوزىڭدى- ءوزىڭ،
كەلىپ كەتەدى ەكەن- اۋ ءاۋ دەگىڭ دە.

ءان قويماسىن ءانشى اعا اقتارعانداي،
قول سوققانعا جايى جوق ماقتانعانداي.
«ۇلكەن ارداق» ، «كىشى ارداق» ، ء«ىنجۋ مارجان» ،
«قارا كوز» بەن «قوڭىر قاز» ، «ماقپال» قانداي!

ايتىلدى قىسىمەت تە، حيكمەت تە.
قۇلاق سالدىق تەرمەگە، وسيەتكە.
اسەت ايتقان «اقىرعى ءسوز» دە ايتىلدى،
قان جىلادى ءىشىمىز قاسىرەتكە.

نەتكەن عاجاپ ءان ەدى «امانداسۋ» ،
ادامعا سىر ايتىلعان زاماندا سۇر.
جەتى جىل تار قاپاستا وتىرعانمەن،
تاڭجارىقتاي تاڭ قالدىق ادامعا اسىل.

ءانشى سولاي تولعانتىپ العان ەدى،
قالقا انىنە سودان سوڭ سالعان ەدى.
«سارى بيداي » شالقىدى سودان كەيىن،
ارمان ءان ءسادىقوجادان قالعان ەدى.

تىڭداۋشىنىڭ قوزعاندا ارقالارى،
نە ءبىر اسقاق ءان كەتتى ارقاداعى.
«بايان اۋىل» ، «عاليا» ، «جامباس سيپار» ،
«سىرعاقتى» ، «بوپەم» مەنەن «قارقارالى» .

قوزىپ العان جۇرت ەندى ارقالارى،
ءانشىنى كوتەرمەلەپ، القالادى.
قولقالاپ «انانى ايت تا، مىنانى ايت» ، – دەپ،
كوپكە دەيىن ءان كەشى تارقامادى.

نەبىر شىرقاۋ ءان شالقىپ سەبەلەدى،
باۋراپ اۋەن قوزدىردى دەلەبەنى.
سونىڭ ءبىرى «اڭشىنىڭ ءانى» بولدى،
ءسوز جوق ءاننىڭ اۋەنى ەرەن ەدى!

قىرعىزدىڭ دا شىرقالدى «وي بۇلبۇلى» ،
عاجايىپ ءان، بولاتىن تويدىڭ گۇلى.
«قىرعىز ءوزى دانەشتەي ايتا الماس» دەپ،
ىشكە ءتۇيىپ وزىمشە قويدىم مۇنى.

شىنىن ايتسام كەتپەيدى ءالى ەسىمنەن،
ءدال وسىنداي كەش بولدى ءان ەسىلگەن.
«بۇلبۇل» ، – دەدى، ال ءبىرى ء«دۇلدۇل» ، – دەدى،
قيماي جۇرتىم قوشتاستى دانەشىمەن.

شىن مانىندە ول بۇلبۇلعا بالانادى،
توپتى جارعان ءدۇلدۇل دەپ سانالادى.
قايدا بارسىن، قاي جەردە ءان سالماسىن،
جۇرتتىڭ ءبارى وسىلاي باعالادى.

كورگەن سۋرەت جاڭعىرىپ ساناداعى،
اسەم اندەر ەسىلىپ بارادى ءانى.
قالىڭ جۇرتى – قازاعى بۇل كۇندەرى،
شىن ساعىندى ءدان اعا، ءان اعانى.

ءساتجان قاسىمجان ۇلى (ىنتالاندىرۋ سىيلىعى)
سەرىلەردىڭ سارقىتى

ءسىڭىرىپ جۇرەگىنە شەرلى جاسىن،
اسەتتىڭ اۋەلەتكەن ءان مۇراسىن.
«قىسمەتتى» قالىقتاتىپ ءانشى دانەش،
ءالى قاعىپ تۇرعانداي دومبىراسىن.

وتكەرىپ تاعدىر كوشىن، سان سىناقتى،
وشىرمەي ولەڭدەگى شامشىراقتى.
داۋىسى ەستىلگەندە دارالانىپ،
جەتىسۋدا جەتى وزەن شالقىپ اقتى.

توعىز پەرنە، قوس ىشەك جورعالاپ ءان،
بۇلبۇل بولىپ سايراعان سول دالادان.
تالدىدان ءۇنى ەستىلسە كۇللى الماتى،
«بىزگە كەپ ءان سالسا» دەپ قولقالاعان.

سازىنان ساعىم ويناپ قىر- دالامدا،
تەڭىزدەي جانى تولقىپ تىڭداعاندا،
مۇحيتتاي ۇلى مۇحتار مويىنداعان،
دانەشتەي ءانشى جوعىن بۇل عالامدا.

بويلاساڭ وتكەن عۇمىر ساتتەرىنە،
تاعدىردىڭ كىم توسقاۋىل «اتتەڭىنە» .. .
اۋەزوۆ امان كەلسەم ماسكەۋدەن دەپ،
دانەشتىڭ ءۇمىت ارتقان مەكتەبىنە.

جەتكىزە الارمىن با ءبارىن جىرلاپ،
ساناعان عۇمىرىندا ءانىن قىمبات.
«كەشەگى سەرىلەردىڭ سارقىتى» دەپ،
جۇسىپبەك سۇيسىنگەنى انىق تىڭداپ.

قالادان قاجىعاسىن قىردى اسقاندا،
كوڭىلدىڭ كوك اسپانىن مۇڭ باسقاندا.
«ءان- جىرمەن الديلەگەن دانەشىم» دەپ،
ىزدەگەن مۇقاعالي سىرلاسقاندا.

«جەتسە، دەپ ۇرپاعىما ءۇنىم ەرەن»
ۇققانعا داۋىسىنىڭ سىرى تەرەڭ.
شىققاندا ەل الدىنا ءانشى دانەش،
شىرقاتىپ شىڭنان اسقان شىنىمەنەن.

وتكەرىپ تاعدىرىندا جول تۇيىعىن،
زاماننىڭ شىرعالاڭىن، كوپ كۇيىگىن،
كورسە دە ساعى سىنباي ءانشى دانەش،
ونەردە ساقتاپ قالعان سول بيىگىن.

«اڭشىنىڭ ءانى» تۋرالى جىر

قازاقتىڭ ارالاساڭ باي دالاسىن،
تابارسىڭ مەيمان ەتپەس قاي بالاسىن.
كەڭپەيىل داستارحاننىڭ تورىنە وتسەڭ،
جەتىسۋدىڭ جەرىندەي جايقالاسىڭ.

قويناۋىن تۇنىپ جاتقان سىرعا بالاپ،
اڭ قاعىپ شىقساڭ تىپتەن ءبىر عالامات.
«اڭشىنىڭ ءانىن» شىرقاپ وتىرعاندا،
ارۋلار سەنى تانىر ءبىر قاراپ- اق.

وتىرساڭ «ەركىن جۇرگەن سەرى ەدىم» دەپ،
جان بولماس قاڭقۋ سوزگە سەنەتىن كوپ.
لەكىتىپ كۇلكى ارالاس ءان ايتپاساڭ،
دۋمانشىل قىز- جىگىتكە كەرەگىڭ جوق.

ويناقى، ناقىشتى اۋەن بويعا دارىپ،
دومبىرا شەرتكەنىڭنەن ويعا قالىپ.
دالانىڭ يەسىندەي كوسىلەرسىڭ،
جۇرگەندەي كۇندە دۋمان- تويعا بارىپ.

كورگەننەن كوڭىل شىركىن اۋىپ تۇرعان،
جانىڭا ءبىر سۇلۋدى تاۋىپ قىردان،
جاستىقتىڭ بۇل كەزىنە نە جەتەدى،
ساف اۋا، ايلى تۇندە ساۋىق قۇرعان.

ءموپ- ءمولدىر جانارىنا مۇڭدى ىلدىرمەي،
قاراسا كوڭىل تۇرماس سىر بىلدىرمەي.
«پا، شىركىن مەنىڭ جارىم بولسا ەكەن» دەپ،
قالارسىڭ جولدان تاعى ءبىر كۇن جۇرمەي.. .

سەرىنى ءبىر كورگەننەن تانىعان ءسات،
سۇلۋدى ساعىنادى جانىم اڭساپ.
«اڭشىنىڭ ءانى» سولاي تۋماعاندا،
تىرلىكتەن كەتەر ەدى جانىڭ الشاق.

قۇلپىرىپ سالا بەرگەن بار اينالا،
تىڭداساڭ تامسانباسسىڭ قالاي عانا.
جاقسى ءاننىڭ تاڭدايىڭدا ءدامى قالىپ،
دەگەندەي دامەتەرسىڭ «تاعى ايتا ما؟ » ..

كۇمىسبەك مۇحتار (ىنتالاندىرۋ سىيلىعى)
ءان ونەرىنىڭ اقبەرەنى

تىنىشتىققا بويسۇندى ماڭاي تاعى،
شىن دارىننىڭ شاعىلدى قالاي تاۋى.
بۇرىن بۇلبۇل شىرقايتىن، ال ءقازىر دە؟
قۇس بىتكەننىڭ بارلىعى ءان ايتادى.
ەسى كەتكەن قوعامنىڭ قۇلاعىنا،
ەستىلمەدى ەسكىنىڭ جان ايقايى.

تالاپ سولاي، وتكەننىڭ ءبارى ەستەلىك.
ۋاقىت كۇيىن شەرتەدى اۋەستەنىپ.
دالا اڭساپ ءداستۇرىن دەليەدى،
دومبىراسىن تارتار دەپ دانەش كەلىپ.
دەلەبەسىن قوزدارار ءدۇيىم ەلدىڭ،
داۋىلپازدا بار ەدى ەرەكشەلىك!

قادىرىنە جەتە ما حالىق، قايدام ؟ !
ءبىرجان سالدان زامان با داڭق تايعان.
جاياۋ مۇسا، ىبىراي قايدا قالدى ؟
سەرىلىكپەن قۇراعان ساۋىق- سايران.
اماناتتى جەتكىزگەن دانەش ەدى،
اقاڭداردىڭ اۋزىندا قالىپ قويعان.

كومەيىنەن بال تامدى، بۇلاق اقتى.
ورمان- كولدى وياتىپ، بار الاپتى.
ءۇنى تەربەپ جازيرا جەتىسۋدى،
ۇلگى بولدى عۇمىرى ۇلاعاتتى.
ۇلى سازگەر كەتكەندە، اسپان استى،
ونەر ءولىپ قالعانداي جىلاپ جاتتى.

ءومىر وسى.
بار مۇڭى، اتتەگەنى،
قۋراماسىن كوڭىلدىڭ كوكتەرەگى.
ەرى قانشا ەلگەزەك بولعانىمەن،
ەلىمەنەن ولشەنەر باق- بەدەلى.
قازاعىما تاعى ءبىر دانەش قاجەت،
دانەش ەدى ونەردىڭ اقبەرەنى.

ءان قاناتىنداعى جىر

اۋدەمدە، ءاننىڭ اۋەنىن جالعاپ،
ءاتىرىن شاشار گۇلزار باق.
كۇيگە ءسۇيسىنىپ، سالەمىن جولداپ،
كۇلتەسىن جايدى قىزعالداق.

سابازداردىڭ ءدۇر سارقىتى قالعان،
ارمانى زەڭگىر اسپانداي.
بايىرعى جۇرتتىڭ بارقىتى، مارجان،
باۋىرى قۇتتى، جەزتاڭداي.

اسەتتىڭ ءانىن اۋەلەتكەندەي،
«ارداق» پەن «ماقپال» ، «قوڭىرىڭ» .
كەربەز ونەردى جەلەپ، وپكەندەي،
ءتۇسىرىپ تۇردى جارىعىڭ.

«اقا- اۋ جالعاننىڭ» ۇيقىسىن باعىپ،
«شاتتىق تولقىنى» ورنادى.
ىبىرايلاردىڭ ۇكىسىن تاعىپ،
اڭشىنىڭ كەيپىن سومدادى.

تەرەڭدىك جاتتى تۇلا بويىندا،
تۋعان جەرىنە تارتتى ۇل.
اينالدى ءاننىڭ قۇرالايىنا،
قۇيقىلجىعاندا ءتاتتى جىر.

«سارى بيداي» مەن «سۇلۋ جيرەندى» ،
«ساياسىندا ايتتى المانىڭ» .
سال سەرىلەردىڭ كوشىن سۇيرەدى،
ساعىنىشىمەن ارمانىن..

جىراۋلىقتىڭدا قويماسىن ءتىنتتى،
تاريقتى بارلاپ الىستان.
ادەبيەتتىڭدە ايناسىن ءسۇرتتى،
امبەباپ ءانشى، دانىشپان.

قۇرمانعازى جۇماعۇل ۇلى (ىنتالاندىرۋ سىيلىعى)
ءان ەركەسى – دانەش

دۇنيە – ءان شالقىعان ءبىر ايدىن كول،
شولدەسەڭ، وسى كولگە جىل، اي، كۇن كەل!
ايدىننىڭ تامىلجىعان ءانىن ەستىپ،
جاپاندا جالعىز سەمگەن قۇراي بۇرلەر!
ايدىننان تالاي گاككۋ ءان ورلەگەن،
ميپازداپ، مىڭ قۇبىلتىپ، مانەرلەگەن.
قوش بول دەپ، قولىن بۇلعاپ كەتكەن سوسىن،
كوككە ۇشىپ، كوكالا ۇيرەك، الەمگە كەڭ.
سول ايدىن تولدى بىردە كەمەر كەرنەپ،
قوڭىر قاز ءان شالقىتقان، كوككە سەرمەپ.
تاۋ- دالا قالعيدى ۇنگە قۇلاق ءتۇرىپ،
ايدىننان اي سۋ ىشەر، ساعىم تەربەپ.
“كوكالا ۇيرەك”، “قوڭىر قاز”، “قوش بول، اققۋ”،
تاعدىر قۇسى ەدى ولار، تاتقان اشى ۋ.
قوڭىر قازداي، قوش بول دەپ، بەل استى دا،
ىلايلاندى تاس تەسكەن كوك بالاق سۋ.
كومەيىنە ءان دەيتىن مۇڭ سىرعا عىپ،
قوڭىر قازداي بەل اسقان، سۇڭقىل قاعىپ.
الاشتان ءان ءوزدىرعان اسەت اقىن،
ماقپالداي ماقامىنا ءتۇن شىرمالىپ.
ايدىن كولدىڭ پەرىسى، قوڭىر قازى،
ۇنىنەن ەستىلەردەي ءومىر سازى.
قايران اسەت دانەش بوپ قايتا ورالدى،
شالقىدى ايدىن كولدە سول ءۇن تاعى.
ايدىن كولگە قوسىلدى ول تاس بۇلاق بوپ،
اسەت دەيىن اسقاردان شاپقىلاپ كەپ.
قۇلازىعان ايدىنىن، تاۋ- دالاسىن،
گۇلگە ورادى كوكتەمگى جاس قۇراق بوپ.
گۇلگە ورادى ول قازاقتىڭ ءان ولكەسىن،
ايدىنىنا قوندىردى ءان ەركەسىن.
ءوتتى ومىردەن قارا نار – قايران دانەش،
ۇلى اۋەنگە بەسىك قىپ ءنان وركەشىن.

«وي، بۇلبۇل»
(د. راقىشيەۆقا)

مەن ەس بىلگەنىمدە،
تابانىمدى قىزىل تاس كەپ تىلگەنىڭدە،
اق جاڭبىر بولىپ ەسىل ءان ايىزدى باسقان،
اڭىزعاق جەل اڭقامدى كەپتىرگەنىڭدە.
كوكىرەگىمە ساۋلە بوپ ۇلى ءان جەتكەن،
ءبۇر جاردى العاش سول ءاننىڭ مۇڭىنان كوكتەم.
تۋعان جەردىڭ تۋسىعان كوك بەلدەرىندە،
قۇلدىراڭداپ جۇگىرگەم قۇلىن ءان بوپ مەن.
قوپ- قوڭىر تاۋدىڭ ەتەگىن ءبىزدىڭ ەل جايلاپ،
توسكەيگە مالىن ورگىزىپ، بيەسىن بايلاپ.
ساۋىقشىل سەرى ساپىرىپ سارى قىمىزىن،
زارلى اۋەنگە باسار ەد، بۇلبۇلداي سايراپ.
اق بوز ءۇيدىڭ سىعالاپ بوساعا جاعىن،
سەرى نەمەنىڭ كورمەك بوپ وسى عاجابىن.
ەكپىندەپ اۋەن، ءبىر ساتكە، اققان سۋداي بوپ،
قىستىعادى اۋەن، ءبىر ساتكە، توسالادى اعىن.
“لاق” ەتىپ اۋەن كومەيدەن قايتا كەتەدى،
كوڭىلىمنىڭ ايدىنىن شايقاپ وتەدى.
ءبىر جاقتاردا ىزدەگەن باقىتىم بارداي،
باعلان كوڭىل جايلاۋىن بايتاق ەتەدى.
ءومىردىڭ ءتۇنى وسىلاي باتار قارايىپ،
ءتاڭىردىڭ سىرلى اۋەنىن جاتار ما جايىپ.
سول كۇيى سەرى اۋىلعا ءبىر سوقپاي كەتتى،
ساعىنىش ءورتىن لاۋلاتقان قاتال ما عايىپ.
ساۋىقشىل سەرى قاپ- قارا تۇنگە ءسىڭدى دە،
اعىتپاي كەتتى سول ءاننىڭ سىرگەسىن مۇلدە.
ەسىمدە ءالى “دانەش” دەپ جىلاعانى دا،
سودان بەرى قۇمارمىن سىرلى ەسىمگەدە.
سودان بەرى “دانەش” بوپ تەربەلدى عۇمىر،
دانەشتىڭ ءانى كەۋدەمە شەر بەردى جۇمىر.
اققۋداي بولىپ اۋىلدان اتتاندىم الىس،
تولقىن- تولقىن استىم كوپ بەلدەردى قىڭىر!

تاڭساۋلە ەركىن قىزى (ىنتالاندىرۋ سىيلىعى)
ءان ونەرىنىڭ اقبەرەنى

ءاننىڭ دە ەستىسى بار، ەسەرى بار،
ۇنىنە تۇراتۇعىن توسەلىپ ار.
جاز داۋسى، قوڭىر قازبەن ۇندەسەتىن،
ءار ءسوز سالماعىنان ەسەلى نار.
سەن سالعان «سارىبيدايدىڭ» ءۇنى قانداي،
اڭساعان جان دامىلداپ، تىنىعارداي.
ءاز ءۇنىڭ كەڭ دالانى ەسكە سالىپ،
ۇنىنەن اققۋ كولدە شومىلارداي.
قاندىرىپ قالىڭ ەلدىڭ قۇلاق ءۇنىن،
سەن ءومىر سۇرەتىندەي تۋرا بۇگىن.
دانەش اتىڭ ەشقاشان وشپەيدى اعا،
وزىڭدەي ەل ۇمىتپاس جىر الىبىن.
دەگەندە سەنەن قالعان سازىم باردا،
جالعاسقان بولاشاققا نازىڭ باردا.
اندەرىڭ قازاعىڭا مۇرا بولىپ،
بۇلبۇلدار جەتەلەيدى ءوزىڭدى العا.

ءان قاناتىنداعى جىر

قوڭىر ءۇن دومبارامەن ۇندەسەتىن،
ونەرمەن وزىڭدەي ءبىر كۇن كەشەتىن.
سۋارىپ شولىركەگەن كوڭىلدەردى،
ءدال سەندەي دومبىرامەن تىلدەسەر كىم؟
انىڭمەن تەربەلگەندە باعزى مەكەن،
مەن سەنىڭ ونەرىڭە تاعزىم ەتەم.
قازاقتا دانەش دارا، دانەش جالعىز،
ەشكىمگە ۇقسامايتىن جالعىز ەكەن.
دامىلسىز بۇل بەس كۇندىك جالعانىڭدا،
عۇمىرىڭدى قازاققا ارنادىڭ با.
كەڭ دالا ويانادى، تاڭ ارايلى،
سىزىلتىپ «سارىبيدايعا» سالعانىڭدا.
تابيعاتپەن ۇلاسىپ ۇندەسەتىن،
قازاعىم جىبەرىپ ەد كىمگە ەسەسىن.
ۇلى مۇرا قوس ىشەك دومبىرامەن،
بىرگە جاساپ ماڭگىلىك كۇن كەشەتىن.
داۋىسىڭ شارلاعاندا الىستى ءبىر،
ءوزىڭدى شاقىردى ما، عارىش عۇمىر.
الاتاۋ اسقارىنان ەستىلە مە،
تانىس ءان، تانىس داۋىس، تانىس ءدۇبىر.
حالقىڭنىڭ كوكەيىندە ءار بەلەسىڭ،
تىڭداعانعا رۋحتى ءان بەرەسىڭ.
سەنىڭ داۋسىڭ جالعاسار بولاشاققا،
ۇلى ونەرىڭ وشپەيتىن- ماڭگى ەلەسىڭ!

1 پىكىر

  • بۇرىنعى اعا اقىندار ولەڭدى ءومىرىنىڭ بولشەگى رەتىندە كورىپ جازاتىن ەدى ، ەندىگى كەيبىر اقىندار مۇشايىرانىڭ جۇلدەسى ۇشىن جازاتىن بولدى ·