«تالان» ءفيلمى نە تۋرالى؟

talan

ەرتە كوكتەمدە قاراعايلى شاتقال باۋرايىنداعى سارىشۇناق ىندەرىنە سۋ قۇيىپ، قاقپان قويىپ، مىقشىڭداپ جۇرگەن جۇدەۋ ءوڭدى قوس بالا – تاعاي مەن كەرىم. قولىنداعى مەسپەن وزەننەن سۋ الىپ كەلمەك بولىپ، جۇگىرە جونەلگەن كەرىم كەنەت ءالى تولىق ەري قويماعان قاردان اياعى تايعاناپ، جىرا تۇبىندەگى شۇڭقىرعا قۇلاپ تۇسەدى. باستاپقىدا تەرەڭدەۋ شۇڭقىردان ءوزى- اق سەكىرىپ شىقپاق بولعان كەرىمنىڭ كوزى ابايسىزدا كوز الدىنداعى كورىنىسكە ءتۇسىپ، جانۇشىرا شىڭعىرىپ جىبەرەدى…

كەيىنگى تاعدىرلارى دا ءدال وسى قاراڭعى شۇڭقىر ىشىندەگى قورقىنىشتى كورىنىسكە ۇقساعان قوس بالا نە كوردى ەكەن، نە كورمەدى ەكەن؟

قازان ايىنىڭ اياعىندا- اق اق كورپەسىن جامىلىپ، مۇلگي قالاتىن تاۋلى ايماقتىڭ بىردە ىلديعا ءتۇسىپ، بىردە ورگە ۇمتىلعان جىڭىشكە جولىن ۇزاق قۋالاعان تىلشىلەر كولىگى قازاق- قىرعىز شەكاراسىنىڭ ماڭىنا بارىپ ءبىر- اق توقتادى. جان- جاعىن قالىڭ قاراعايلى تاۋ قورشاعان سۇلۋ شاتقالدىڭ قاق ورتاسىنا كينوشىلار قوسىنى جايعاسىپتى. ءسال ارىرەكتە 40-جىلداردى ەلەستەتەتىن تاپال تامدار شاشىراي ورناعان. قاراڭعى باتىپ، جاپالاقتاپ قار جاۋىپ جاتقانىنا قاراماستان كينوشىلار توبى جۇمىسقا بەرىلە كىرىسىپ كەتىپتى.

«قازاقفيلم» اق- نىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ءبىر توپ جۋرناليستەر الماتى وبلىسى رايىمبەك اۋدانىنىڭ شالعايداعى قۇرمەتى اۋىلىنا ساپارلاپ قايتتى. ساپار ماقساتى – رەجيسسەر بولات قالىمبەتوۆتىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىنا ارناپ ءتۇسىرىپ جاتقان «تالان» تولىقمەتراجدى كوركەم ءفيلمىنىڭ ءتۇسىرىلىم الاڭىن كوزبەن كورىپ قايتۋ ەدى.

جۇسىپبەك قورعاسبەكتىڭ «قاسقىر ادام» پوۆەسىنىڭ جەلىسى بويىنشا سەناريى جازىلىپ، وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن قولعا الىنعان فيلم جۇمىسى قارجى ماسەلەسىنە بايلانىستى ءبىراز ۋاقىتقا توقتاپ قالعان ەكەن. 30- جىلداردىڭ اشتىعىن باستان كەشىپ، اتا- انالارىنان ايرىلعان تاعاي مەن كەرىم اتتى ەكى بالانىڭ تاۋقىمەتى مول جەكە تاعدىرلارىن سيپاتتاۋ ارقىلى رەجيسسەر ۇلت باسىنا تۇسكەن اۋىر كەزەڭدەردى، كەر زاماندا ءتىرى قالۋ ءۇشىن ادامداردىڭ قانداي قۇن تولەۋگە ءماجبۇر بولعانىن كوكىرەگى وياۋ، كوزى قاراقتى كورەرمەنگە تەرەڭ ويمەن استارلاي جەتكىزگەندى ءجون كورىپتى.

«تاريحي فيلم بولماسا دا، تاريحي شىندىقتاردى استارلى تۇردە بەينەلەۋگە ۇمتىلىپ جاتىرمىز. «تالان» – تاعدىر ءسوزدىڭ ءسينونيمى. فيلمدەگى تالايلى تاعدىرلار ارقىلى ازاتتىق اڭساعان اتا- بابالارىمىزدىڭ ارمانى – تاۋەلسىزدىكتىڭ ءقادىر- قاسيەتىن تۇسىنۋگە بولادى. ادام مەن تابيعاتتىڭ ءبىر- بىرىمەن ۇندەستىگى بولۋى ءۇشىن وسى ءبىر كورىكتى ورىندى ادەيى تاڭداپ الدىق» ، – دەيدى رەجيسسەر.

ستسەناريىن عازيز ناسىروۆ پەن رەجيسسەردىڭ ءوزى جازعان فيلمدەگى كەيىپكەرلەردى سومداۋعا ەرىك جولجاقسىنوۆ، شىنار جانىسبەكوۆا، ەرجان نۇرىمبەت، ۇلان ءنۇسىپالى سىندى تانىمال اكتەرلەرمەن بىرگە، قىرعىزدىق بەلگىلى اكتريسا جامال سايداحماتوۆا، سونىمەن قاتار، جاسۇلان ايتەنوۆ، ايان ءومىرجان، اسان قىرقاباقوۆ، قارشىعا اليبەكوۆ سياقتى جاس اكتەرلەر تۇسۋدە.

بۇعان دەيىن دە كورەرمەنگە «تامشى» ، «اينالايىن» ، «پوسلەدنيە حولودا» ، «ساردار» سياقتى تۋىندىلارىمەن تانىمال بولعان تاجىريبەلى رەجيسسەر بولات قالىمبەتوۆ تىلشىلەر ارقىلى: «كينو – ونەردىڭ قيىن سالاسىنىڭ ءبىرى. سوندىقتان، كەيدە كەمشىلىكتەر ورىن الىپ جاتادى. ول كەمشىلىكتەردى بولدىرماس ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ مەنىڭشە، كينو تۋرالى زاڭ قابىلداۋ كەرەك. ءبىر وكىنىشتىسى، بىزدە ءالى كۇنگە دەيىن ونداي زاڭ قابىلدانباعان. ءبىراق ءالى دە كەش ەمەس. زاڭ قابىلدانسا، بارىمىزگە جاقسى بولار ەدى» ، – دەگەن تىلەگىن جەتكىزدى.

2017 -جىلى ناۋرىز ايىندا كورەرمەنگە جول تارتادى دەپ جوسپارلانىپ وتىرعان «تالان» كوركەم ءفيلمى وتاندىق كينونارىقتا تالەيى اشىلعان جاۋھارلار قاتارىن تولىقتىرىپ، كورەرمەندەردىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەنەدى دەپ سەنەمىز.

الماتى