كىم ەكەنىن كيىمىنەن تانيدى

karashash-foto

ساحنا سالتىن قۇرمەتتەۋ كەرەك، وعان ونەر يەسىنىڭ ۇستىنە نە بولسا سونى جالبىراتىپ، جاپسىرىپ شىعا سالعانى دۇرىس ەمەس دەگەن سيپاتتاعى، اسىرەسە، سوڭعى ۋاقىتتا باتىسقا، ەۋروپاعا ەلىكتەگەن كەيبىر جەلوكپە توپتار مەن ەسترادا انشىلەرىنىڭ سىرتقى ءتۇر- تۇرپاتىنا قاتىستى ءتۇرلى سىني پىكىرلەر ءجيى قوزعالىپ جاتادى.

سوندايدا باسقالاردىڭ انشىسىنە قاراساڭ، كادىمگى ءانشى سياعى بار دا، ال ەندى وسى ءبىزدىڭ كوپ انشىلەردىڭ ساحناداعى قيمىل- قوزعالىسى، ءبيى، كيىم ءستيلى، ايتەۋىر ءبىر جەرى نەگە سونداي تومەن دەڭگەيدە، كوڭىلگە وعاش، تۇرپايى كورىنەدى دەگەن ويعا بەرىلەسىز. ال، كەرىسىنشە، ءداستۇرلى ءان ورىنداۋشىلاردىڭ، ياعني حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق كيىمدەرىندە ونەر كورسەتەتىن انشىلەردىڭ ساحناداعى ءوزىن ءوزى ۇستاۋ مانەرىنە، سىرتقى كەلبەتىنە حالىقتىڭ ءسۇيسىنىسى مەن ىقىلاسى كۇننەن- كۇنگە ارتپاسا، ەش كەمىگەن ەمەس. شىركىن، دەيسىڭ سودان كەيىن، وسىنشاما قىرۋار جاۋھار مۇراعا يە اتا- بابالارىمىزدىڭ ءداستۇرلى كيىم ۇلگىسىنەن اسقان دۇنيەدە قىمبات نە بار؟

ۇلتتىق كوستيۋمدەرىمىزگە قىزىقپايتىن، سۇقتانا كوز تىكپەيتىن ەل جوق. اتتەڭ، ءبىراق ونىڭ تەك ناۋرىز تويىندا كيىلىپ، سودان كەيىن ساندىقتىڭ تۇبىندە ءبىر جىل كۇتىپ جاتاتىنى جامان. ءوزىمىزدىڭ ەن بايلىعىمىزدىڭ، اسىل مۇرامىزدىڭ قادىرىنە ءوزىمىز جەتە الماي جۇرگەنىمىز قانداي وكىنىشتى. بولماسا قازاقتىڭ ۇلتتىق كيىمىنەن، اشەكەيىنەن اسەم كەرەمەت بايلىق بار ما الەمدە؟ ! شەتەلدىڭ بىرىنەن- ءبىرى اۋمايتىن جەلبۋاز اۋەنىمەن، اشىق- شاشىق، ەتەك- جەڭسىز كيىمىمەن، تىزەسى شۇرىق تەسىك شالبارىمەن دامىعان ەلدەردەگى كىرپياز كورەرمەندى تامسانتا المايتىنىڭىز انىق. «تاماشا كيىم ۇلگىلەرىن ساقتاپ وتىرعان مىناداي دا حالىق بار ەكەن- اۋ» ، دەپ باسقالار ۇلگى- ونەگە رەتىندە تامساناتىن ءبىر قۇندىلىق بولسا، ول ءداستۇرلى انشىلەردىڭ ۇستىندەگى وسى ۇلتتىق ناقىشتاعى كوستيۋمدەر ەكەنى داۋسىز.

كوز الدىمىزداعى سۇلۋلىقتىڭ ءقادىر- قاسيەتىن ءوزىمىز باعالاي الماي جۇرگەنىمىزبەن، شەتەلدىكتەردىڭ مۇندايدى قالت جىبەرمەيتىنى قايران قالدىرادى. بىردە قازاقستاننىڭ جاپونياداعى مادەنيەتى كۇندەرىندە عاجاپ ءبىر ساتكە كۋا بولدىق. اسەم ءان شىرقالىپ، بيشىلەر ماساقتاي مايىسىپ، ساحنادان الۋان ءتۇرلى بوياۋ كورىنىس تاپقاندا، ارينە، جانىمىز جاقۇتتاي جارقىراعان. كەنەت ساحناعا قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى نۇرجامال ۇسەنبايەۆا باسىنا قىز جىبەكتىڭ ساۋكەلەسىن كيىپ، ۇلتتىق كيىمىمەن جايناپ شىعا كەلگەندە، زالداعىلاردىڭ كوزدەرى وتتاي جاندى. ادەتتە بايسالدى، سابىرلى جاپوندار ءدال وسى ءسات ەموتسيالارىنا يە بولا الماي قالدى. ل. ءحاميديدىڭ «قازاق ءۆالسى» ، جاپون كومپوزيتورى كوۋزاكۋ يامادانىڭ «اكاتامبو» ءانى شىرقالىپ بىتكەنشە وزدەرىن وزدەرى ازەر ۇستاپ وتىردى. ءان اياقتالعان سوڭ ورىندارىنان ورە تۇرەگەلگەن ولاردىڭ ۇزاق قول شاپالاقتاپ، انشىگە ءىلتيپات ءبىلدىرۋىن ءانشى ونەرىنە كورسەتىلگەن قۇرمەت سەزىمى عانا ەمەس، قازاقتىڭ ءداستۇرلى ۇلتتىق كيىمىنە دە بىلدىرىلگەن زور سۇيىسپەنشىلىگى دەپ قابىلدادىق…

سوڭعى ۋاقىتتا فەيسبۋكتە سىرعا، جۇزىك، القا تاعىنىپ، شاشتارىن بوياپ، وزدەرىن قازاق ەستراداسىنا زاماناۋي جانر اكەلدىك دەپ سانايتىن «91» توبىنىڭ ءستيلى جۇرتتى ۇلارداي شۋلاتىپ جاتىر. «ك- POP باعىتىنىڭ ەرەكشەلىگى كيىمدەرىنىڭ ستيلىندە، سوندىقتان مۇندا تەك مۋزىكا مەن بي عانا ەمەس، كورەي حالقىنىڭ موداسىنىڭ حالىققا كەڭ تاراۋىنىڭ ۇلكەن اسەرى بار» ، دەپ باعامداۋشىلار بار. تالاس- تارتىس ءان، ورىنداۋشىلىق شەبەرلىك تۋراسىندا بولسا، وندا تۇسىنەسىڭ. سوندا دەيمىز- اۋ، ساحنادا كىم قالاي كيىنەمىن دەسە، ءوز ەركى مە؟ بىزدە بۇل جاعىنان انشىلەردىڭ كيىنۋ مادەنيەتىنە ءمان بەرىپ، ۇلتتىق تاربيەگە بەيىمدەيتىن ءداستۇر، مەكتەپ قالىپتاسپاعانى ما؟ مۇندايدى قالاي بەتىمەن جىبەرۋگە بولادى؟

مەيلى، بىرەۋلەر بۇل ايتقانىمىزدى قۇپتاسىن، قۇپتاماسىن، قالاي توپشىلاسا، سولاي ويلاسىن. ءبىراق، وسى ءسان قازاقتىڭ بالالارىنىڭ بويىنا جاراسىپ تۇرسا، مۇنى اڭگىمەگە ارالاستىرىپ نەمىز بار؟ ماسەلە، سول كەيپياتتىڭ كوزگە تۇرپىدەي قيعاش كورىنىپ تۇرعاندىعىندا عوي. قازاق قاي كەزدە دە ءتول تامىرىنا ادالدىعىمەن، ورتاق قۇندىلىققا باعىنۋىمەن مىقتى بولاتىن. مىنا تۇرىمىزبەن قايدا بارىپ توقتايمىز؟ ءبىر ول عانا ەمەس، مۋزىكالىق ارنالاردا ءانى مەن قيمىلى قابىسپايتىن قاي- قايداعىلار قاپتاپ كەتتى. سوسىن جارتىلاي جالاڭاش قىزدار شىعادى جارىسىپ. اندەرىنىڭ نە ماعىناسى جوق، نە اۋەنى تارتپايتىن مۇندايلاردى ەكراننان دارىپتەۋگە جول بەرىپ وتىرعانداردىڭ دا تالعام- تارازىسى سولاردىڭ و جاق، بۇ جاعىندا شىعار دەپ توپشىلايسىڭ. ءتىپتى، كوشەدە كەتىپ بارا جاتىپ، جول- جونەكەي كىرە سالعانداي كەي جۇلدىزسىماقتاردىڭ ساحناعا دجينسي شالبارمەن شىعاتىنىنا قاراداي قىنجىلاسىڭ.

تاعى ءبىر تۇيتكىل – ساحنالىق ورەنى كوستيۋمنىڭ باعاسىمەن ولشەيتىن دەرت اۋا جايىلىپ بارا جاتقانى الاڭداتادى. سوندىقتان، ونەر يەسىنىڭ كيىمى ەڭ الدىمەن، ونىڭ ورىندايتىن ءانىنىڭ جانرىمەن، تابيعاتىمەن ۇيلەسۋىن، سىرتقى ءپىشىننىڭ اسەم ءان مەن ونەرگە لايىق تاڭدالۋىن قالايسىڭ…

جالپى، ماماندار كيىم كيۋ مادەنيەتىنەن ادامنىڭ قانداي ادام ەكەنىن انىقتاۋعا بولادى دەپ ەسەپتەيدى. «ادام كوركى – شۇبەرەك» دەمەكشى، ءساندى كيىم ونەر ادامى ءۇشىن قاي كەزدە دە ۇلكەن ءرول اتقارعان. زامانعا ساي ءسان ۇلگىلەرىنەن قالماۋ، ساحنا سالتاناتىنا لايىق كيىنۋ – قازىرگى تاڭداعى وتە ءبىر وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى. ءبىز، راس، ساحنادا ەركىندىككە شەكتەۋ قويىلمايتىن رەسەي دە، قىزدارىنا جارتىلاي جالاڭاش ستيلدە ءان شىرقاۋعا تىيىم سالىپ وتىرعان وزبەكستان دا بولا الماسپىز. الايدا، ساحنا مادەنيەتى مەن ادەبى ەشقاشان نازاردان تىس قالماۋى ءتيىس. ساحنا كيەسىن سىيلايتىندار الدىمەن كيىمىن تۇزەسىن…

قاراشاش
توقسانباي،
«ەگەمەن قازاقستان»