باقانمەن قاسقىر سوعىپ,وتاردى امان الىپ قالعان انا

مەنىڭ ءالى مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاماعان كەزىم. جاپانداعى جالعىز ءۇي – شوپان قىستاعىندا بالا اتاۋلىدان وزىمە تەتە ءىنىم ەكەۋمىز عانا.  ۇزاقتى كۇنگى شارۋامىز – ەرەسەكتەرگە ىلەسىپ قوراعا بارىپ بوتا ۇستاۋ, قوي قايىرۋ, استاۋعا جەم سالۋ, ارىق-تۇراق قويلاردى اۋىل ماڭىنا قايىرمالاۋ. ودان جالىققان ساتتە قورانىڭ ۇستىندەگى قار جامىلا ۇيىلگەن ءشوپتىڭ اراسىن ۇڭگىپ ۇيشىك جاساپ ويىن كورىگىن قىزدىرامىز. سام دالاسىنىڭ باسقان سايىن سىقىر-سىقىر ەتەتىن قالىڭ قارى ءبىزدىڭ كۇنى بويعى ەرمەگىمىز – شانامەن سىرعاناۋ, اققالا جاساۋ, ءتىپتى, كۇشىگىمىزدى ەرتىپ اپ, اۋىل ماڭىنان قويان اۋلاۋعا شىعاتىنىمىزدى قايتەرسىڭ?! ال كوكتەم كەلىسىمەن ساي-سالامەن اققان سۋمەن جارىسا جۇگىرىپ, ويىنىمىز جاڭاشا ءمان مەن مانەرگە يە بولار ەدى. سونداي سەبەزگىلەگەن كۇن ساۋلەسى قاردى استىنان ەرىتكەنىمەن, ايازدىڭ بەتىن تولىق قايتارا الماي, قىستىڭ كارى سىنباعان, ءالى شالاجانسار كوكتەم كۇندەرىنىڭ بىرىندە دالاداعى ويىندى ۇيگە كەلىپ جالعاستىرىپ, مايى سىرتىنا شىققان كەنەپ قالتاداعى اسىقتاردى اۋدارا سالىپ, قويشا ءيىرىپ, وتار ەتىپ ورتاعا الا بەرگەنىمىز سول ەدى… اۋىل ءۇستى دۇرلىگىپ, يتتەر ۇيگە تىعىلا ءۇرىپ, دابىر-دۇبىر داۋىس, شاڭ-شۇڭ ايقاي كوبەيىپ كەتتى.

ۇيگە ەنتىگە كىرگەن انام ارقاسىنداعى ءبىر بۋما وتىندى اۋىزعى ۇيگە تاستاي سالا قايتا شىقتى. بىزگە «دالادا قاسقىر بار, شىقپاڭدار» دەدى دە, ىشىنەن كيىز تۇتقان سىرتقى ەسىكتى سارت جاۋىپ, اسىعىس اتتاندى. كارى كەمپىرى جانە توسەك تارتىپ جاتقان ناۋقاس قىزى بار كورشىمىز  بەكشە كوكەمنىڭ ءۇيى بولاتىن. كەڭشار ورتالىعىنداعى ينتەرناتتان كوكتەمگى دەمالىسقا كەلگەن قوس ءۇيدىڭ قىزدارى ءۇرپيىپ تەرەزەدەن قاراۋمەن الەك. سويتسەك, وقيعا بىلاي ءوربىپتى…

تاپا تال تۇستە يتتەردىڭ شۋلاعانىنان سەكەم العان انام وتىنىن ارقالاپ قورادان ۇيگە بەت العاندا يتتەردىڭ اراسىندا اۋزىنان سىلەكەيى شۇبىرىپ, ەكى كوزى قانتالاي قىزارىپ تۇرعان سۇپ-سۇر قاسقىردى كورەدى. قوراداعى قويعا ما, الدە ۇيدەگى ءبىرى كىرىپ-ءبىرى شىعىپ شۇبىرىپ جۇرگەن ونشاقتى بالاعا ما – الدىمەن, قايسىسىنا بارارىن بىلمەي داعدارعان انام وتىندى ۇيگە كىرگىزىپ, بىزدەرگە ەسكەرتۋ جاساعاسىن كىدىرمەي قوراعا جول تارتادى. وسى ساتتە كەڭشاردىڭ تاسپەن ورىلگەن, ۇزىننان-ۇزاق سوزىلعان جابىق قوراسىنا اشىق تەرەزەدەن قارعىپ كىرگەن قاسقىر قوراداعى قولعا قاراپ تۇرعان جامان-جاۋتىك قوي-قوزىلاردى, ەشكى-لاقتاردى جانە ءىشى وسكەن ساۋلىقتاردى بورلىكتىرە جونەلەدى. ءبىرىن القىمداپ, ءبىرىن قۇيرىقتان تارتىپ لاقتىرىپ, ءتىسى تيگەن جەردەن جۇلىپ قانعا بوكتىرەدى. قوراعا جۇگىرىپ بارعانمەن قولىندا قارۋى جوق انام مەن كورشى اجەي جانە وتارلاردى اتپەن ارالاۋعا شىققان مال دارىگەرى شاقپاق اقساقال تەرەزەدەن سەس كورسەتە ايقايلاي بەرەدى. دالباقتاي جۇگىرگەن ادامداردان سەسكەندى مە, الدە قويلاردى جاراقاتتاعانىنا ماسايرادى ما, قورانىڭ قارسى بەتىندەگى تەرەزەدەن قارعىپ شىققان قاسقىر تىكە ورىستەگى وتارعا قاراي جۇيتكيدى. بۇل كەزدە اۋىلداعى ايقايدى ەستىپ: «ءۇي ورتەنىپ كەتپەدى مە ەكەن?» دەپ توبە باسىنا اتىمەن شاۋىپ شىققان اكەم, ءوزى جايىپ جۇرگەن وتارعا قاراي زاۋلاعان قاسقىردى بايقايدى دا, سوڭىنان قۋا جونەلەدى. كەڭشاردان كۇزەت ءۇشىن العان مىلتىعى مەن وق-ءدارىسى ۇيدە قالعان اكەمنىڭ قاسقىردى وتارعا ماڭايلاتپاي, اتپەن قۋعاننان باسقا امالى قالماعان ەدى. قويدى امان الىپ قالۋدى ويلاعان انام قولىنا التى قانات كيىز ءۇيدىڭ شاڭىراعىن كوتەرەتىن باقانىن الىپ, جان-دارمەن وتارعا قاراي جاياۋلاي جۇگىرىپ, اكەمە كومەككە ۇمتىلادى. ۇستىندە شوپاننىڭ قالىڭ ماقتا كۇرتەسى, كويلەگىنىڭ ەتەگى قاردى سىزىپ, مول بايپاعى ەرىگەن قاردىڭ سۋىنا مالمانداي بوپ اۋىرلاي تۇسسە دە مالتىعا جۇگىرىپ وتارعا جەتەدى.  اتتىڭ ۇستىندە نە ىستەرىن بىلمەي تۇرعان اكەم جانىنا بارعان اناما: «مىلتىقتى اكەلمەدىڭ بە?» دەپ كەيىستىك تانىتسا كەرەك. بايالىشتىڭ تۇبىندە قۇيرىعىن بۇتىنا قىسا كۇجىرەيىپ,  بوكسە تۇسىن الاسارتا العا اتىلۋعا دايىن تۇرعان قاسقىردى بايقاعان انام ويلانباستان قاسقىرعا ۇمتىلادى. قاس-قاعىم ءسات. ءومىر مەن ءولىم. قاسقىر بۇرىن اتىلسا, انامدى جارىپ-جايراتىپ تاس­تارى ءسوزسىز. اكەمنىڭ اقىرعانىنا قاراماعان انام با­قانمەن قاسقىردىڭ باسىنان قۇلاشتاي ۇرادى دا, شاپشاڭ قيمىلداپ ەسەڭگىرەگەنمەن قۇلاپ ۇلگەرمەگەن قاسقىردى ەكىنشى قايتارا ۇرىپ سۇلاتىپ سالادى. بۇدان سوڭ باستان بىرنەشە رەت ۇرعاندا قاسقار ءجانتاسىلىم ەتەدى.

قىزىقتىڭ كوكەسى الدا ەكەن. ارادا قىرىق كۇن وتكەندە اۋىلداعى قاسقىردىڭ ءتىسى تيگەن قوي-ەشكى, يت اتاۋلى, ءتىپتى, تۇيەلەرگە دەيىن قۇتىرا باستايدى. قوراداعى ارىق-تۇراق قوي-ەشكى, قوزى-لاقتىڭ ءبارى «ەركەك» بوپ ءبىرىن-ءبىرى قۋالاپ, باجىلداعان داۋىستارى قورانى باسىنا كوتەرەدى. اۋىل تاعى ۇرەيلەندى. بالا-شاعا دالاعا شىعۋدان قالدى. ەكى ءۇيدىڭ شارۋاشىلىق ءۇشىن ۇستاپ وتىرعان بەس ءيتى بىرىنەن سوڭ ءبىرى قۇتىرىپ, سىلەكەيلەرى شۇبىرىپ, اۋىل ۇستىندە تەڭسەلىپ ءجۇر. كوزىن ءسۇزىپ قاراعاندا, اتىلۋعا دايىن تۇرعانىن اڭعاراسىڭ. كورشى اۋىلداردان كومەككە كەلگەن شوپاندار قۇتىرعان قويلاردى, تۇيەلەردى اتىپ, ولەكسەسىن ورتەپ, تەرەڭ شۇڭقىر قازىپ, كومىپ الەك. مالدى اۋىلداردى ارالاپ ءجۇرىپ ۇستىنەن تۇسكەن كەڭشاردىڭ مال دارىگەرى يتتەردى «قىرىپ سالدى». ءىنىم ەكەۋمىز قويان اۋلاۋعا الىپ شىعاتىن سۇيكىمدى كۇشىگىمىزدى بەرگىمىز كەلمەي قانشا جىلاساق تا, ول دا اتىلدى. قاسقىردىڭ باسىن كەسىپ اكەتكەن ولار ونى سول كەزدەگى شەۆچەنكو قالاسىنا ساراپتاماعا جىبەرىپ, كەيىننەن قاسقىردىڭ قۇتىرعاندىعىن, ميىنان اۋىر سوققى الىپ ولگەندىگىن حابارلادى.

انامنىڭ وسى قيمىلى قوعامعا ادالدىق, جاۋاپكەرشىلىك, وتاردى امان ساقتاپ قالۋ ءۇشىن ءوز ءومىرىن قاۋىپكە تىككەن باتىلدىق ەدى. وسى ەرلىگى ءۇشىن كەڭشاردان ءبىر قاتىرما قاعاز دا العان جوق جانە ونى ءوزى ەرلىك دەپ ەسەپتەگەن دە ەمەس. قوي تۇگىلى ادام, بالا-شاعا قۇتىرۋى مۇمكىن سول ءبىر ەنجار شاقتىڭ سەلت ەتپەگەن كەڭشار باسشىلىعى ءۇشىن انامنىڭ ارەكەتى «تۇككە تۇرعىسىز» بولعانى-اۋ!

جايلاۋدا, قىستاقتا ءجۇرىپ, ءتىپتى, اراسىندا قاراشانىڭ قارا سۋىعىندا كوشىپ بارا جاتىپ, جۇك تيەگەن تراكتور تىركەمەسىنىڭ ۇستىندە بوسانىپ,  ون ءبىر بالانى ومىرگە اكەلگەن, قولىن ءتىلىم-ءتىلىم ەتىپ ءجۇرىپ كۇنىنە جۇزدەگەن قوزى سويىپ, ەلتىرىسىن باپتاپ ءتيىستى جەرگە  وتكىزگەن انامنىڭ ءاربىر كۇنى ەرلىككە پارا-پار ەدى. ال قاسقىر سوققان ءساتى – سونىڭ ءبىرى عانا.

بۇگىندە 80-گە تاياعان انام 50-گە تارتا نەمەرە-جيەن, 30-عا جۋىق شوبەرەلەردىڭ اسىل اجەسى. «جۇمىس جاساعان جاقسى عوي, ءبىر كۇنىمىز بوس وتپەيتىن» دەپ ەڭبەكپەن ورىلگەن ءومىرىن ەسكە الىپ وتىرادى.

گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,

«ەگەمەن قازاقستان».

ماڭعىستاۋ وبلىسى.