جان باسپاعان جاسىلىن تاپقان اقىن

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

ابۋباكىر قايران اقىن ءىنىمنىڭ وت جۇرەكتى وتىزدارداعى كەزى. ولەڭ وقىعان كەزدەگى اقىندىق الاپاتى كەرەمەت- ءتىن. ءالى دە سولاي. ءبىراق جاس كەزدەگى جالىنى مەن جاراسىمى مۇلدەم بولەك. اقىنمەن بىرگە تىڭداۋشى دا ءبىر سىرلى دا شۋاقتى الەمگە ەنىپ جۇرە بەرەدى، عاجايىپ كۇيگە بولەنەدى. جۇرت جيىلا قالعان جەردە ابۋباكىر ءورشىل ولەڭدەرىن دۇرىلدەتىپ وقىپ الا جونەلدى. جاتقا وقيدى. شاشى جالبىراپ، ارقالانىپ، ارۋاقتانىپ، كوزىنەن وت شاشقان شالقار دا دارقان شابىتپەن بۋىرقانىپ، كومەيىنەن لاقىلداتىپ سەلدەتە، تاۋ وزەنىندەي كۇرىلدەپ تاسىپ وقيدى.
«اڭسار» مەن «اعىن» ، «قيال» مەن «مەتافورا» ، «قاراڭعىدا» مەن «ەكى ءسات» وقىلادى. ء«ابىش، ەندى «قاسقىردى» وقى، «اسپاندى» وقىشى!» دەگەن داۋىستار شىعادى.. . سوندا دەيمىن- اۋ، تىڭداپ وتىرعاندار دا قاتارلاس قۇربى، «مەنمىن» دەگەن مىقتى- مىقتى اقىندار. ءبىراق ناق ولەڭ وقىعان كەزدە ابۋباكىردىڭ اۋسەلەسى وزىپ، مىسى باسىپ كەتەدى. ءبارى ءبىراۋىزدان ىلعالسىز اق جۇرەكپەن ابۋباكىردى مويىندايدى، جاقسى كورەدى.

«كوكبورى دەگەن بولەك ۇعىم عوي، ال كادىمگى، «بولسا داعى قاتالدىقتىڭ، قاسكويلىكتىڭ بەينەسى» ، قاسقىر بولىپ ويلانعان دا تولعانعان قازاقتىڭ تۇڭعىش اقىنى وسى ءبىزدىڭ ابۋباكىر. ادامنىڭ قۇرعان قاقپانىنا ءتۇسىپ، سيراعىن قاقپان كەسىپ ولگەلى جاتقان قاسقىردىڭ زارى ساي- سۇيەگىڭدى سىرقىراتادى، ادامدارعا ايتقان وسيەت- سىرى جانىڭدى تولقىتادى.

اتا جولىن جالعاستىردىم بۇرىنعى،

ادال بولدىم ءوز ىسىمە بولاتتاي.

قاسقىر ارىن قاستەرلەدىم،

اتىما كىر جولاتپاي.

قاتال ادام قاقپان قۇردى،

قۋلىق قىلدى،

قۋالاماي، وق اتپاي.

وي- حوي شىركىن،

ءوز جولى ءۇشىن كۇيىپ كەتكەن ءبىر پەندە

بار ما ەكەن مەن سەكىلدى مولاقتاي؟ !

.. .الدە ءبىز دە قويامىز با ادال

استى اساۋدى،

ادامداردان وقيمىز با

قۋلىق- سۇمدىق جاساۋدى؟

.. .قور بولادى- اۋ قاسقىرلىعىم،

قايراتىم،

قايدا سىيىپ جۇرەر ەكەن ايباتىم.

كورىپ ولگەن جولبارىستىڭ ۋىسىن،

باقىتتى ەكەن مەنىڭ كوكجال تۋىسىم.

مەن – باقىتسىز!

سەن نە دەيسىڭ جارىق اي؟

ءحالىم ءبىتتى.. . كورىنەسىڭ.. .

كورىنەسىڭ تارىداي.

مىنە، وسىنداي اسەرلى، ايانىشتى ءارى ءدال سۋرەت جالىن جۇرەكپەن وقىلعاندا سەنىڭ دە جانىڭ شىعىپ كەتەردەي شىرقىرايدى. قاسقىرعا جانىڭ اشيدى، ادامداردىڭ قاتالدىعىنا بەتتەن باسىپ قىنجىلاسىڭ، ناليسىڭ. ودان ءارى:

سوڭعى تىلەك –

قاسقىرلارىم قاسقىرلىققا

قۇنىقسىن،

ال ادامدار قاسقىرلىقتى ۇمىتسىن.

مەن دە جەدىم ادام جەگەن ءتاتتى استى،

نەگە ولار مەنىمەنەن قاستاستى؟

ايت ولارعا،

قاقپاندارىن.. . قاقپاندارىن اكەتسىن.

ادامدىعىن وزدەرىنە باس ەتسىن،

ادالدىعىن قاسقىرلارعا پاش ەتسىن!

بىلاي قاراعاندا اسا قاراپايىم، ءبىراق ىشكى قۋاتى ەرەسەن وسىناۋ جىر قاسقىرلاردىڭ عانا ەمەس، ادامدىق پەن ادالدىقتىڭ دا گيمنى بولعانداي. قاسقىر قاسقىرلىعىمەن، ادام ادامدىعىمەن قاسيەتتى دەگەن ويدى اڭعارتادى.

ابۋباكىردىڭ قاسيەت پەن كيەنىڭ، تەكتىلىكتىڭ تەرەڭىنە بويلاعان جىرلارى اسا تاعدىرلى جىرلار بولعاندىعىنا ءومىر كۋا. توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاقتىڭ ءبىر توپ جاس اقىن- جازۋشىلارى ماسكەۋگە بۇكىلوداقتىق كەڭەسكە باردى. جيىننان جاقسى مەرەيلەنىپ قايتىپ كەلگەن سوڭ قازىرگى بەلگىلى جازۋشى جۇسىپبەك قورعاسبەك ايتادى: سوندا ورىس، ازەربايجان، ارميان، گرۋزين، باسقا دا ۇلتتاردىڭ جاس اقىن- جازۋشىلارى ءسوزىن، ماعىناسىن ۇقپاسا دا، ابۋباكىردىڭ ولەڭ وقىعانىن قىزىقتاپ تىڭداۋعا قايتا- قايتا كەلىپ، اقىننىڭ ارقالى شابىتىنا تاڭعالىپ ءسۇيسىندى، دەيدى. ماقامىنا، سارىنىنا، جىردىڭ قۇيىلىسىنا، تاۋ قۇلاتارداي سارقىراعان ەكپىن- اعىنىنا، اقىن جىگىتتىڭ بىرەسە كۇزدەي كۇرسىنگەن، بىرەسە كوكتەم بوپ كۇلىمدەگەن قۇبىلىسىنا قاتتى اسەرلەنەدى. ءيا، شىنايى اقىندىق قۇدىرەت وسىنداي بولسا كەرەك.

ابۋباكىردىڭ ءبىراز ولەڭدەرى ءوزىن تۋدىرعان اقىننان بولەك، ءوز بەتىنشە ءومىر سۇرە باستادى. ولاي دەيتىنىمىز، انا ءبىر جىلى قازىرگى كوپشىلىككە تانىمال ونەرپاز نۇرلان ءالىمجانوۆ وسكەمەندەگى كوركەمسوز وقۋ سايىسىندا ابۋباكىر اعاسىنىڭ «قاسقىرىن» وقىپ، حالىقتى قارىق قىلادى، ءوزى قانجىعاسىنا باس بايگەنى بوكتەرەدى. كوپشىلىك مازمۇندى، ماعىنالى ولەڭگە دە، ونى كەلىستىرىپ وقىعان دارىندى شەبەرگە دە رازى. زالدا وتىرعان سول كەزدەگى وبلىس پروكۋرورى، گەنەرال، ەل اعاسى حاكىم كوشقاليەۆ ريزا بولعاندىعى سونداي، سول ارادا ءوز اتىنان جەكە ماراپات تاعايىنداپ، نۇرلانعا «قاسقىردى» قايتادان وقىتىپ، كەرەمەت قاسقىر تەرىسىن سىيعا تارتقان ەدى. بۇل كۇندە الەۋمەتتىك جەلىگە جۇكتەلگەن «قاسقىردى» ءتانتى بولىپ وقۋشىلار سانى ون مىڭعا جەتتى. جاركەنتتەن، كوكشەتاۋدان، باسقا جەرلەردەن اقىن ابۋباكىر قايراننىڭ «قاسقىرىن» ەرەكشە ىڭكار- ىنتىزارلىقپەن وقىپ، ونەر دودالارىندا بايگە الۋشى جەتكىنشەكتەردىڭ جاڭا لەگى شىعا باستاعانىن ەستىپ قۋانۋلىمىز.

ابۋباكىردىڭ سوناۋ سەكسەنىنشى- توقسانىنشى جىلدارداعى الاۋ شابىتىنىڭ سەرت سەمسەرىندەي، عاجايىپ ءومىر گيمنى سياقتى ولەڭدەرىن جىر سۇيەتىندەردىڭ بىلمەيتىنى كەمدە- كەم- ءدى. سولاردىڭ دەنى وزەككە شوق تۇسىرەتىن، جانام دەگەن جۇرەككە وت تۇسىرەتىن ويلى دا سويلى، نۇرلى دا سىرلى، اقىننىڭ امبە ازاماتتىڭ تەمىرقازىق اسقاق ماقساتىن ايقىنداعان مۇراتتى ءھام مياتتى جىرلار بولاتىن.

اعىن. اعىن.

ءومىردىڭ ءبارى دە اعىن.

وسى اعىندار قالدىرار جازىپ ءانىن.

وسى اعىندار وت وزەن سەكىلدەنىپ،

وشاعىڭنىڭ ورايدى جالىندارىن.

وسى اعىندار وزعان ات، جەڭگەن ەردىڭ

ماڭگى قورعاپ قالادى ار- ۇجدانىن.

اعىن. اعىن.

اقىننىڭ جانى دا اعىن.

قارا سوزبەن قالدىرار قازىنا مىڭ.

اعىن ەمەي نەمەنە اعىلعان ءتىل،

ۋىن سىرتقا شىعارار بار ىزانىڭ،

اعىنداردىڭ ىشىندە اقباس تولقىن –

اقىنداردىڭ ىشىندە تابىنارىم.

اعىنداردىڭ ىشىندە اقكويلەك قىز –

ارۋلاردىڭ ىشىندە ساعىنارىم.

اعىنداردى ارالاپ بارا جاتىر

ءوز جۇرەگىم، ءوزىمنىڭ جانىم- ارىم.

ءبىزدىڭ ابۋباكىردىڭ دە شابىتتى شاعىنداعى جان سەزىمى – تولاسسىز اعىنداردىڭ ارپالىسى. ونىڭ پوەزياسى ميمىرتتىقتان، مايموڭكەدەن، كولگىرلىكتەن، جىلتىرلىقتان ادا، جوڭكىلگەن جويقىن اعىلىس. ومىردە دە وسىلاي اعىل- تەگىل بولىپ جۇرەدى. كەشەگى قاسىمدارعا، مۇقاعاليلارعا ءتان ناعىز اقىندىق بولمىس پەن باتىرلىق مىنەز دە ابۋباكىردىڭ بويىنان مولىنان تابىلادى. جاڭاعى ايتقان سەكسەنىنشى- توقسانىنشى جىلداردا الماتىدا پاتەردەن- پاتەرگە كوشىپ جۇرگەننىڭ وزىندە ونىڭ ءۇيى بەينە جاس اقىنداردىڭ ادەبي سالونى ىسپەتتەس بولاتىن. جۇماتاي جاقىپبايەۆتىڭ ايگىلى پوەزيا قاعاناتىنىڭ يىقتارىن جۇلىپ جەگەن سەن تۇر، مەن اتايىن نوياندارىنىڭ ءبارى وسىندا دا ءجيى- ءجيى جينالىپ باس قوسۋشى ەدى. ولەڭدەرىن وقىپ، پىكىر تالاستىرىپ، مارە- سارە قىزىققا باتۋشى ەدى. جۇماعاڭ شەرتكەن كۇيلەردى، دامدەپ ايتقان اڭگىمەلەردى تىڭداۋشى ەدى. ءوز باسىم كۇنى كەشە دۇنيەدەن وزعان ءدۇلدۇل قالامگەر راقىمجان وتاربايەۆپەن، سەمەيدەگى پىراق اقىن تىنىشتىقبەك ابدىكاكىم ۇلىمەن ءام باسقالارىنىڭ بىرازىمەن «پروۆينتسيادان» كەلە سالا وسى ابۋباكىردىڭ «ادەبي سالونىندا» تانىسىپ، تالاي- تالاي عانيبەتكە كەنەلگەنىمدى استە ۇمىتارمىن با.

بەلگىلى اقىن باۋىرجان جاقىپ سول شاقتى كەيىنىرەك: «قاسقىر» مەن «اسپاندى» وقىپ ءبىزدىڭ ءابىش، قارسى كەلگەن جاۋىن دا قۇلاتاتىن» دەپ ەسكە السا، سونىسى ناعىز شىندىق بولاتىن. بۇل كۇندە ماڭعىستاۋدا جاتقان، ول كەزدە الماتىدا ەركىندەپ جۇرگەن بولەكشە دارىن سۆەتقالي نۇرجان دا وسى پىكىردى قۋاتتاپ، مۇقاعالي قارعىپ تۇرىپ سۇراسا، جىر- عۇمىرىڭدى جالعاستىرعان ابۋباكىرىڭ بار دەپ ايتارمىن دەپ تولعانىپتى. ال بۇگىندە استانانى جايلاعان باتىر مىنەزدى بايانعالي اعاسى سول جالىندى جىرلاردى، جايلاۋ كۇندەردى ساعىنىشپەن ەسكە الىپ، جۇرەگىن بىلايشا بۇلكىلدەتەدى: «اق قاعازعا تۇسپەگەنمەن داستان بوپ، تاڭعاجايىپ ساتتەر ءوتتى باستان كوپ. ابۋباكىر اقىن ءىنىم ەكەۋمىز تۇنگى باقتى كەزۋشى ەدىك ماستاۋ بوپ. اپپاق قارعا اۋناپ جاتا كەتۋشى ەك، ولەڭ وقىپ «اسپان! اسپان! اسپان!» دەپ» . جىر قۇدىرەتى، پوەزياداعى اعىل- تەگىل سەزىمدەردىڭ اعىنى جۇرەكتەردى، مىنە، وسىلاي ەلجىرەتەدى.

تەگىندە، ابۋباكىر ولەڭدەرىندەگى كوكبورىلىك رۋحىمىزدى ارداق تۇتاتىن اردا مىنەز ومىردەن كورگەن ونەگەلەرىنەن تامىر تارتادى، بالالىق شاعىنداعى قاينارى ءمولدىر، قايراعى قاتتى بولعانىن اڭعارتادى. ول مىنەزدى دارىتقان – «كوكپارشى مەن اتبەگىنىڭ اۋلەتى» ، «كيەلەرگە – تۇيەلەرگە يەگەر، قاباعىنان قار بوراعان قارا شال» . ءيا، قيسىق كەتكەن كەزدەرىندەگى وسى قارا شالدىڭ قامشىمەن تارتىپ جىبەرەر شاقتارىن ساعىنارى دا بار. بۇل – تىلگە ۇستا، دىلدە نۇسقا اكەسى راحمەتوللا. تۇيەبازى، قۇتىرىنعان بۋرالاردىڭ اراسىندا جۇرەگى شايلىقپاس، تۇيە قومى، ات جالىن جولداس ەتىپ، تارباعاتايدىڭ تارعىل تاسىنداي قايراتتى بولىپ وسكەن وجەت بالا وسى ابۋباكىر ەدى.

«شەگىرتكەلى، شەڭگەلدى، شۇبار ءشيلى، جەرىمدى اڭساپ جۇرەگىم سىڭارسيدى. وزەگىمدى ورتەسە وتكەن كۇندەر، ءون بويىمنان ولەڭ مەن مۇڭ اڭقيدى» دەپ ءوزى ايتقانداي، ابۋباكىردىڭ جان- جۇرەگى تەك ولەڭنەن عانا بالقىتىپ قۇيىپ جاراتقانداي بوپ كورىنەدى. جىرلارىنداعى تابيعيلىق پەن شىنايىلىق، تۇنىق تازالىق پەن العاۋسىز ادالدىق ءتانتى ەتەدى. «قارا جەردەن ۇزىلسە قايران تابان، تىكەنەگىن جەرىمنىڭ قايدان تابام؟ !» دەپ اعىنان جارىلۋى قاپىسىز سەندىرەدى.

كەيىنىرەك ءوزى «ونەرگە جەر كوپ وتە باي، وتەرى سەنەن جوق ءبىراق» دەپ جىرلاعانداي، اقىن جىرلارىنىڭ ءبىر التىن بەسىگى – ستۋدەنتتىك البىرت شاعى وتكەن سەمەي. ابۋباكىردىڭ «باۋىرساقتاي باۋىرمال» جۇرەگى «تەرەك ءدىڭىن كىسى ەكەن دەپ، جاپىراعىن قۇس ەكەن دەپ قالاتىن» لۇپىلدەگەن اعىندى، اڭسارلى شاقتارى دا وسى. ادەبيەت تانۋشى ابىز اعالار قايىم مۇحامەتحانوۆ، توكەن يبراگيموۆتار بولاشاعىنان ءۇمىت كۇتىپ، تالاي تاعىلىم دارىستەرىن تىڭداتۋشى ەدى. اعالار الدىندا ابۋباكىر جاسىنداي جارقىلداپ، جوسىلتا جىر وقۋشى ەدى. اسىرەسە الاش ارىستارى احمەت، ءمىرجاقىپ، ماعجاندار جايىندا سول 19-داعى ءورىم شاعىندا العاش قايىمداي قايراتكەر اعانىڭ
اۋزىنان ەستىپ ەدى.

وسى ءاز اعالار اق باتاسىن بەرىپ، اسقاق اقىن بولسىن دەپ ابۋباكىردى استاناعا اتتاندىرعان- دى. ادەبي ورتاعا قالتقىسىز ارالاستى. ولەڭىن العاش تىڭداعاندا- اق عافۋ، قادىر اقىندار «بارەكەلدى!» دەسكەن. بۇعان دەيىن پروزامەن كوبىرەك اۋەستەنىڭكىرەپ جۇرگەن تالاپكەر ولەڭگە وسىدان سوڭ شىنداپ كىرىسىپ، جىرۇيىققا ءبىرجولا بويلادى. «جان باسپاعان جاسىل بار، مەن تابامىن!» دەپ سەرتتى ءسوزىن ايتىپ، اقىندىقتىڭ ميات جايقىنىنا قۇلاش ۇردى.

جان باسپاعان جاسىلدى ابۋباكىر تاپتى. ول وزگەگە ۇقسامايتىن ءوزىنىڭ ەرەكشە، اقىندىق سالقار الەمىن جاسادى. ءومىرىن ولەڭىنەن، ولەڭىن ومىردەن استە بولەكتەمەيتىن ابۋباكىر جىرلارىنداعى اسقاق رۋح، مولدىرەگەن مەيىرىم، قازاقى قۋاقىلىق، شىنشىلدىق پەن شىنايىلىق قازاق پوەزياسىنىڭ ءار كەزەڭىندەگى ەڭ ءبىر جارقىن بەتتەردى ەسكە سالاتىنداي. اسىلى، ول قاسىم، مۇقاعالي، تولەگەن، جۇمەكەن، جۇماتاي اقىنداردىڭ جۇلدىزدى شوعىرىمەن ۇندەس، رۋحتاس، جالعاس. قازاعىن رياسىز سۇيگەن اقىننىڭ اباي حاكىم اتاسى سياقتى كەي ساتتەردەگى شىمبايعا باتىرار سىنشىلدىعى دا ادال نيەتتەن تۋىپ، ازامات اقىننىڭ شىن شامىرقانىسىن اڭداتادى، «ۋلى سيا، اشى ءتىل، نە جازىپ كەتسە جايى سولدىڭ» قياسىن مەڭزەيدى. جۇرەكتىڭ ىزاسىن، كوڭىلدىڭ نازاسىن دا كۇلبىلتەلەپ، جاسىرىپ- جاۋىپ، ايتپاي بۇعىپ قالاتىنداردىڭ سويىنان ەمەس. اقىن جۇرەگىنىڭ اينىماس تەمىرقازىعى پاراسات پەن اقيقات نىساناسىنان استە اداستىرمايدى. شابىتتى شاقتارىندا «الەمنىڭ بۇكىل اق نۇرىن بويىنا جيىپ، عارىشتان كەلگەن سياقتى عاجايىپتانادى» . كولگىرسۋگە جانى قاس. پوەزياعا ءدال ابۋباكىردەي ادال اقىن سيرەك. ونىڭ پوەزياسىنىڭ ءون بويىندا «ويسىلقارا جارىقتىقتار زاڭعارداي، تەڭسەلەدى تىم زيالى جاندارداي» . ونىڭ ولەڭدەرىنىڭ اڭسارى بيىك، الاۋى – اق جالىن، شابىتى – ساۋلەلى سەزىمدەردىڭ جوڭكىلگەن اعىنى. قازاقتىڭ ابۋباكىر اقىنى «ساۋكەلەدەن سىعالاعان ساۋلەلى ويعا» سۇيىنەدى، ال «ايەل تۇرماق، ەركەك بىتكەن سىبىرلاپ» كەتسە، كۇيىنەدى. كەي- كەيدە «ەڭ ءتاتتى ءدام – ءومىردىڭ ۋى عانا!» دەپ اشى ايتىپ، اقيقاتقا جۇگىنەدى. جان- جۇرەكتىڭ وسى كۇيزەلىستەرىن «ۇل بوپ تۋىپ قاتىنىنان قازاقتىڭ، قۇل بولۋعا ءتيىستى ەدىڭ سەن نەگە؟ » دەگەن شىرقىراعان جانايقايعا جەتكىزەدى.

ءيا، شىنىمەن- اق، اقىننىڭ ومىردە تاۋ-
سىلماس مۇڭى دا، سارقىلماس عاجابى دا – قازاعى. سول ءۇشىن قاراكەرەي قابانباي باتىر باباسىنىڭ رۋحىنا شاعىنىپ، ماحامبەتتىڭ قورجىندا كەتكەن زارلىق باسىن جوقتايدى. جەلتوقسان كوتەرىلىسىنەن كەيىن ىلە- شالا البان ۇزاق باتىردىڭ ولەر الدىنداعى اقىرعى ءسوزىن ايتىپ، «ورىستىڭ ۇلىعىنداي پاسىق بار ما، قانىمدى ۇرتتاپ ءىشىپ قاسىقتاردا!» دەپ شامىرقانادى. جەلتوقساننان كەيىنگى سۇرگىن- سويقاندا قالادان قاشقان قازاق جىگىتتىڭ زارى بولىپ توگىلەدى ولەڭى. سونىمەن بىرگە «قازاق دەگەن ازاپ كورگەن ارىستان، ەسىركەي كور جارىق تاڭ!» دەپ بولاشاقتان ءۇمىت ەتەدى.   ابۋباكىرشە تولعاساق: «حالىقتىڭ ورنى ولشەنسە بولاشاقپەنەن، شىن قازاق بولىپ قالۋعا جاراساق دەر ەم» .

زامان مەن قوعامنىڭ، ادام مەن تابيعاتتىڭ قالتارىستاعى تالاي سىرلارىن قاپىسىز جىرلاعان، ەڭسەلى، ەستى دۇنيەلەرگە تولى «ماڭدايداعى جازۋلار» اتتى جىر جيناعى ءۇشىن ابۋباكىر قايران 2004 -جىلى حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اتاندى. وسى تاماشا جىر جيناعىن جانى ءجانناتتان جاي تاپقىر جاقسى اعامىز، قازاقتىڭ كورنەكتى اقىنى ساكەن يماناسوۆتىڭ «جىل كىتابى» دەپ باعالاۋى ءبىراز جايدى بىلدىرسە كەرەك- ءتى. ودان كەيىنگى جىلداردا بىرىنەن ءبىرى وتكەن «ەراسىل» ، «جاسىل جاڭبىر» ، «ناركەسكەن» اتتى تولىمدى جىر كىتاپتارىن تۋدىرعان ابۋباكىردىڭ اقىندىق اعىنى ءبىر ءسات تە باسەڭدەگەن ەمەس.

قازاق پوەزياسىنداعى باللادا مەن پوە-
ما جانرلارىن كوركەيتۋدەگى كورنەكتى ءبىر ۇلەس ابۋباكىر قايرانعا تيەسىلى دەر ەدىك. قابانباي باتىردىڭ جاستىق جىرلاعان «ەراسىل» جەتكىنشەكتەر ءۇشىن تاپتىرماس حرەستوماتيالىق پوەما. ال قازاقتىڭ ەڭ جاقسى ءجۇز پوەماسىنىڭ قاتارىنا قوسىلعان «كەنەسارى» تاريحي داستانى وسىناۋ كوكجال تۇلعانىڭ قاسىرەتىن، زامانا سيپاتىن كەڭىنەن تولعاپ، اقىننىڭ ەپيكالىق قۋاتىن ايقىن تانىتتى. قازاق حاندىعىنىڭ 550 -جىلدىعىنا ارنالعان ءمۇشايرادا بايگەلى بولعان تاعى ءبىر تاريحي داستانى «نيزام» تاۋكە حاننىڭ «جەتى جارعىسىنىڭ» دۇنيەگە كەلۋى ورايىنداعى اۋىر تاقىرىپتى ادەمى بيپازداپ الىپ شىقتى. «مۇرىن انا – جۇزەي قىز» تولعاۋى دا ابۋباكىردىڭ تاريحي تاقىرىپقا شاپپايكەرلىگىن تاعى ءبىر ايعاقتادى. ال جەلتوقسان كوتەرىلىسىنە قاتىسۋشى جىگىتتىڭ تراگەدياسىن تولايىم شابىتپەن شەبەر بەينەلەگەن، «جۇلدىز» جۋرنالىندا جاريالانعان سوڭعى دۇنيەسى – «ول» قيسسا- حيكاياتى ولەڭ مەن قارا ءسوزدىڭ قورىتىلعان قۇيماسىنداي، مازمۇن مەن فورما تۇرعىسىنان العاندا دا تىڭ سونىعا باستاپ، اقىننىڭ جاڭا، تۇعىرلى بيىگىن نۇسقايدى.

الپىس جاسىنىڭ اسقارىندا «مەن عاشىقپىن عالامعا» دەپ جار سالعان اقىن جانى مازاسىز. الاشىن العاۋسىز ايمالاعان اقىن جىرلارى كۇللى ادامزاتتى دا ايقارىپ قۇشاعىنا الادى. «مەن – جەرلىكپىن!» دەپ ايتۋعا دا ەرلىگى مەن كەڭدىگى، پەيىلى مەن مەيىرىمى جەتەدى. حالقىن قالتقىسىز سۇيگەن اقىننىڭ جان تەبىرەنىسىنە ءبىز دە قوسىلىپ:

ەلدىك پەن ەرلىك بايقالار ءالى،

شايقالار ءالى تالاي كوك.

كەتكەنىن حالقىم قايتا الار ءالى،

«اللا!» دەپ.. . سونسوڭ «اباي!» دەپ – ابۋباكىرگە ىلەسە قايتالاعىمىز كەلەدى.   ارقىراعان اعىننان بايسال اعىسقا كوشكەن، تامىرىندا «ىستىق قايرات، نۇرلى اقىل، جىلى جۇرەك» بۇلكىلدەگەن وسىناۋ سابات پوەزيا قازاقتىڭ ولەڭ سۇيەر قاۋىمىنا ءدايىم قۋانىش سىيلاي بەرسىن.

قورعانبەك امانجول،
«ەگەمەن قازاقستان»