بۇگىنگى كينوەكران: قايداسىڭ، قازاق ءتىلى؟

ءدال قازىرگى ءبىزدىڭ كينوەكرانىمىزعا قازاق ءتىلىنىڭ ەش قاتىسى جوق سەكىلدى. اتالۋى قازاقشا، كەيىپكەرى قازاق تىلىندە سويلەيتىن فيلم كۇننەن كۇنگە ازايىپ بارادى. بۇل ءتىپتى قالىپتى جاعدايعا اينالعانى سونشالىق، كۇندەردىڭ كۇنىندە قازاق تىلىندە تۇسىرىلگەن دۇنيەنى شام الىپ ءجۇرىپ ىزدەسەك تە تاپپاي قالامىز با دەگەن كۇدىكتى وي تۋا باستادى. راسىندا دا، كينوەكرانىمىز قازاق تىلىمەن قوش ايتىسۋعا شىنداپ بەل بۋعانى ما؟..
شىنىن ايتقاندا، ءقازىر كورمەي جاتىپ-اق، ءفيلمنىڭ قازاقشا اتالۋىنىڭ وزىنە قۋاناتىن جاعدايعا جەتتىك. جاقىندا بىرنەشە كۇن قاتارىنان جاستاردىڭ سەكسەنگە جۋىق قىسقا مەتراجدى ءفيلمىن تاماشالاۋعا تۋرا كەلدى.   سودان العاشقى ون-ون بەسىن ساراپتاي باستادىق. ءفيلمنىڭ اتاۋى دا، كەيىپكەرلەردىڭ ءسوزى دە سول باياعى كورشى ەلدىڭ تىلىندە. نەسىن ايتايىق، ايتەۋىر ءبىر كەزدە قازاق تىلىندە اتالعان فيلم باستالدى. ءفيلمنىڭ قازاقشا اتالۋىنىڭ وزىنە- اق، «ويپىرماي، انا ءتىلىن ۇمىتپاعان ۇرپاق بار ەكەن- اۋ» دەپ مارقايىپ وتىرمىز. كوز كورىپ، قۇلاق ەستىپ ۇيرەنىپ قالعان باسىمىز، جاپ-جاقسى باستالعان مىنا فيلم ەكى-ءۇش ءتىلدى قاتار الىپ، اياعى قويىرتپاقتاپ كەتپەسە بولعانى دەپ ىشتەي قىپىلىقتاعانىمىز تاعى راس. ايتەۋىر، نە كەرەك، ءسوزى از ء(تىپتى جوققا ءتان) ، كەيىپكەردىڭ ءىس- قيمىلىنا قۇرىلعان جاپ- جاقسى فيلم ەكەن. ءبىر كەزدە ءفيلمنىڭ ورتاسىنا قاراي كەيىپكەرىمىز تازا قازاق تىلىندە: «اكەڭ، نە بولىپ كەتتى ءوزى» دەگەنى سول- اق ەدى، ولگەنىمىز قايتا تىرىلگەندەي، قۋانعانىمىزدى كورسەڭىز. قالاي بولعاندا دا، ءتىلى قازاقشا شىقتى دەپ، كوڭىلىمىز جاي تاپقانداي بولعان…
اتتەڭ، قۋانىشىمىز ۇزاققا سوزىلمادى. ءۇمىت شىركىن قويا ما، جاڭاعى فيلمنەن سوڭ ەندى جاعداي تۇزەلەر دەگەنىمىزشە بولعان جوق، باياعى «جىر» تاعى باستالدى دا كەتتى.. . كەنەت ءۇمىتىمىز ءۇزىلدى- اۋ دەگەندە، الدىمىزدان قازاقشا اتالعان تاعى ءبىر فيلم شىعا كەلدى. ارينە بۇل كەزدە باسىمىزدا بورىك بولسا، اسپانعا اتاتىنداي جاعدايعا جەتىپ قالعانبىز (ونىڭ ۇستىنە، ول فيلم وتە جاقسى بولىپ شىقتى) . ءسويتىپ اۋپىرىمدەپ ءجۇرىپ، جاڭاعى سەكسەنگە جۋىق ءفيلمنىڭ اراسىنان جالپى سانى ون بەسكە ارەڭ جەتەتىن قازاق تىلىندەگى جۇمىستاردى تاپتىق- اۋ ايتەۋىر. ەڭ بولماعاندا، وتىز- قىرىق بولسا دا، ءويتىپ- ءبۇيتىپ كوڭىل كونشىتۋگە بولار ەدى. ال ەندى سول سەكسەنگە جۋىق ءفيلمنىڭ ون- ون بەسى عانا قازاق تىلىندە بولۋى، شىنىندا دا، دابىل قاعارلىق جاعداي. دابىلىڭىز نە، بۇل ءتىپتى شىڭعىرىپ ايتاتىنداي تۇيتكىل ەمەس پە؟ !
تۋرا وسى كورىنىس، ارعى- بەرگى كەزەڭدى ايتپاعاننىڭ وزىندە، وتكەن جىلى تۇسىرىلگەن تولىق مەتراجدى فيلمدەردەن دە بايقالعان ەدى. الدىڭعى ماقالامىزدا كورسەتىلگەندەي، بىلتىر ەكرانعا شىققان وتىز التى كوركەمسۋرەتتى ءفيلمنىڭ التى- جەتەۋى عانا تازا قازاق تىلىندە تۇسىرىلگەن. سول وتىز التىنى كورگەندە دە جاستاردىڭ كينوسىنا قاتىستى ءدال مىناداي جاعدايدى باسىمىزدان وتكەرگەنبىز. جىلىنا تۇسىرىلەتىن ءفيلمنىڭ سانى اسا كوپ بولماعاندىقتان، بۇرىندارى بۇل ماسەلە ايتارلىقتاي ەلەنە بەرمەيتىن ەدى (سول ەلەمەۋدىڭ سالدارىنان وسىنداي كۇيگە دۋشار بولىپ وتىرمىز) . ال ەندى ءبىر جىلدا تۇسىرىلگەن ءفيلمنىڭ سانى وتىزدان اسىپ كەتكەن سوڭ، تايعا تاڭبا باسقانداي، بىردەن- اق وزەكتى (وزەكتى بولعاندا قانداي!) ماسەلەنىڭ شەتى كورىندى دە قالدى. شىنىندا، بۇل جاعداي جالعاسا بەرسە، ءتىپتى جوعارىداعى كەيىپكەردىڭ ءبىر اۋىز قازاقشا سوزىنە زار بولىپ قالارىمىز انىق.
سول 36 فيلم اۆتورلارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى، جاستار تۇسىرگەن جاڭاعى سەكسەنگە جۋىق ءفيلمنىڭ اۆتورلارى – تاۋەلسىز ەلدە دۇنيەگە كەلگەن ۇرپاق قوي. سوندا ءبىز جيىرما بەس- جيىرما التى جىلدا ءوزىنىڭ انا تىلىندە فيلم تۇسىرە المايتىن شاكىرتتەردى تاربيەلەگەن بولىپ وتىرمىز با؟ وكىنىشكە قاراي قالاي دەسەك تە، جاس بۋىننىڭ كينوسىنا ازىرگە قازاق ءتىلى جات ەكەن. ال ءبىز كينومىزدىڭ بولاشاعىنان ءۇمىتىمىز بار دەپ تولعانىپ ءجۇرمىز.. . انا ءتىلى – ۇلتتىڭ جانى. البەتتە، ءتىل جوق جەردە ۇلتتىڭ جانى دا بولمايدى. ولاي بولسا، ءدال قازىرگى فيلمدەرىمىزدىڭ سەكسەن بەس- توقسان پايىزىنان قازاقتى ىزدەۋ – بوس اۋرەشىلىك. سوندا، ول فيلمدەر كىمدەر ءۇشىن تۇسىرىلۋدە؟ ..
ەڭ قىزىعى، بۇل تۋىندىلاردىڭ بارلىعىنىڭ دەرلىك اۆتورلارى – ءوزىمىزدىڭ قاراگوز جىگىتتەر مەن قىزدار. سىرتتان قوسىلعان بوگدە ەشكىم جوق. شىنىندا دا، ءدال ءقازىر قازاق تىلىندە سەناري جازىپ، فيلم ءتۇسىرۋ بەس- التى اۆتوردىڭ عانا ەنشىسىندە قالعانداي. سونىڭ وزىندە ولار – قازاق كينوسىنىڭ اعا، ورتا بۋىن وكىلدەرى. ال جاستار كينوسىنىڭ كەسكىن- كەلبەتى جاڭاعىداي كەيىپتە.
مۇنان دا سوراقىسى – تازا قازاق ءتىلدى فيلمدەردىڭ ون- ون بەس پايىزدى عانا  (ءتىپتى بۇدان دا از) قۇراۋى قالىپتى كورسەتكىشكە اينالىپ كەتكەندەي مە، قالاي ءوزى؟ «جۇرە بەرسەڭ، كورە بەرەسىڭ. كورە بەرسەڭ، كونە بەرەسىڭ» دەيدى. وسى ءبىز كورە- كورە، ەستي- ەستي، شىنىمەن دە كوندىگىپ بارا جاتقان جوقپىز با؟ ..

ءنازيرا راحمان قىزى