اۋدارماسىز قازاق كىتابىنىڭ قورى ازايادى


ءيا، شىن مانىندە، بار ماسەلە ماعىنالىق قاباتتاردا. ماعىنالىق قابات دەگەنىمىز – استارىنا سانسىز رەڭكتى جاسىرىپ، جانىپ- ءسونىپ قۇبىلىپ تۇرعان ءتىلدىڭ سيقىرى.
جەكە تۇرعان سوزگە سىرتىنان قاراساڭ – ءبىر عانا ماعىنانى كورەسىڭ. ال سويلەم ىشىنە كىرىپ قاراساڭىز جاھۇت تاستى كورىپ تۇرعانداي كۇي كەشەر ەدىڭىز. كۇلگىن- كوك، جالقىن- قىزىل، قارا- زەر، ءاپپاق جالىن تۇستەرىمەن الىستاپ- جاقىنداپ، اۋدارىلىپ- توڭكەرىلىپ، الاسارىپ- بيىكتەپ قۇبىلىپ تۇرعان ماعىنالاردىڭ قايسىسىن ۇستارىڭىزدى بىلمەي قالاسىز. ەندى اۋدارماشى وسى قۇبىلىستىڭ قايسىسى سىزگە قاجەت ءماندى جەتكىزە الادى دەگەندى ىزدەۋى كەرەك بولادى. اۋدارمانىڭ كوركەمدىگى – اۋدارماشىنىڭ سول قۇبىلىستى ءدال تابا الۋىندا.

رەسەي سبەربانكىنىڭ باسشىسى گەرمان گرەف قارجىگەرلەرگە ارنالعان الەمدىك تىلدەردەگى ەڭ تاڭداۋلى دەگەن سالالىق، موتيۆاتسيالىق كىتاپتاردى ءوز قاراجاتىنا جانە بانكتە ارنايى بولىنگەن قاراجات ەسەبىنەن ورىس تىلىنە اۋدارتادى. ول قاي كىتاپتى اۋدارتۋ كەرەكتىگىن ءوزى تاڭدايدى جانە ءار اي سايىن ءبىر كىتاپتان اۋدارتىپ، جىلىنا 12 كىتاپتى ورىس تىلىنە اۋدارتىپ الىپ وتىرادى. ونداعى ماقساتى – ماماندار ءبىلىمدى بولۋى كەرەك دەگەندىك. جانە ءوز قىزمەتكەرلەرىنىڭ وسى كىتاپتاردى وقىپ شىعۋىن مىندەتتەيدى. ءبىزدىڭ قازاقستاندىق ميلليونەرلەر مەن ءىرى كومپانيالار ءۇشىن وسىنداي جايتتار ۇلگى بولسا يگى. مەملەكەت قارجى بولە مە، بولمەي مە، ول – ولاردىڭ شارۋاسى. الەمدىك ادەبيەتتىڭ وزىق ۇلگىلەرىن اۋدارۋدىڭ ءبىزدىڭ ەلدە توقتاپ تۇرۋىنىڭ زاردابىن ءدال ءقازىر سەزىنبەۋىمىز مۇمكىن، ءبىز ونى ونشاقتى جىلدان كەيىن قاتتى سەزىنەتىن بولامىز جانە ءوزىمىزدىڭ عالامدىق دەڭگەيدەگى ويلاۋ ماشىعىمىزدىڭ تارىلىپ كەتكەنىن بىلەتىن بولامىز. تار شەڭبەردىڭ قاسيەتى – ودان سايىن تارىلا بەرۋ. ونىڭ ۇستىنە، اۋدارما ادەبيەتتىڭ بولماۋى – قازاق ءتىلدى كىتاپتاردىڭ قورىن كۇرت ازايتىپ جىبەرەدى. ءسويتىپ قازىرگى جاستاردىڭ ۇعىمىندا «قازاقشا كىتاپ از» دەگەن تۇسىنىك ەمەس، «قازاقشا كىتاپ جوق» دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسادى دا، ولار قازاقشا كىتاپ ىزدەۋدى مۇلدەم قويادى. بۇل ءۇردىس ءقازىردىڭ وزىندە بايقالۋدا.

سوسىن اسا ماڭىزدى تاعى ءبىر ماسەلە بار، ياعني، اۋدارماشىنىڭ شىعارما اۆتورىنىڭ الدىنداعى ادالدىعى. بۇل ايتىپ وتىرعانىم – كىتاپ اۆتورىنىڭ قيال- گالاكتيكاسىنداعى جارقىراپ تۇرعان جۇلدىزدارىن اۋدارماشىنىڭ ۇرلاپ كەتپەۋى نەمەسە ادەيى جويىپ جىبەرمەۋ دەگەنگە سايادى. ءتىپتى ۇرلاپ نەمەسە جويىپ جىبەرمەسە دە، ونى ساپاسىز سىرمەن بوياپ، سولعىن دۇنيەگە اينالدىرماۋ دەگەن جاۋاپكەرشىلىك بولۋى كەرەك. ال ءوز تاجىريبەمنەن ايتسام، مەن 15 -جىل جۋرناليستىك قىزمەتىمدە اۋدارماعا ءبىرشاما توسەلگەن ەدىم. ءبىراق ستەفان تسۆەيگتىڭ «پسيحولوگيالىق پورترەتتەرىن» اۋدارعاندا، ونىڭ اسقان شەبەرلىگى مەنى قاتتى قينادى. ونىڭ سول شەبەرلىگىن سۇرەڭسىز دۇنيەگە اينالدىرىپ الماس پا ەكەنمىن دەپ ۋايىمداۋمەن بولدىم. ونىڭ ءار سويلەمىن اۋدارۋ بارىسىندا وي- سانامنان تابىلعان سوزدەر مەن سۋرەتتەر كوشكىنىن سان رەت ساپىرىلىستىردىم. تسۆەيگتىڭ ءار ءسوزىنىڭ ءولىپ- وشكەن پسيحولوگياسىنا، ارپالىسىپ جۇرگەن كەيىپكەرلەردىڭ الا- قۇيىن تاعدىرىن جەتكىزەتىن، شەكسىزدىكتەردىڭ شىڭىراۋىنا ءتۇسىپ- شىعىپ تۇرعان سويلەمدەر كەرۋەنىنە ساي كەلەتىن ءبىر ءتۇيىر ءسوز بەن ءبىر جۇتىم سويلەم ىزدەپ، ءتىلىمىزدىڭ كەنىن قارا تەر بولىپ قازدىم دەسەم، وتىرىك ەمەس. شۇكىر، ءبىزدىڭ ءتىلدىڭ بايلىعى – الەمنىڭ قاي تىلىندە قانداي شەبەرلىكپەن جازىلعان دۇنيەنى دە امان- ەسەن الىپ شىعا الاتىنداي قۇدىرەتتى ەكەن.

ەكى ءتىلدى دە بىلەتىندەردىڭ ءبارى بىردەي اۋدارماشى بولا المايدى. اۋدارماشىلىق اۋدارماشىنىڭ ءتىل بايلىعىنا تىكەلەي بايلانىستى بولادى. سوندىقتان اۋدارماشىلار دايارلايتىن فاكۋلتەتتەر ەكى ءتىلدى بىردەي بىلەتىندەردى عانا ەمەس، ۇمىتكەردىڭ ناعىز شىعارماشىلىق ادامى ەكەندىگىنە نازار اۋدارىپ، وقۋعا قابىلداۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. ءبىراق، مۇنىڭ ءوزى دە مىقتى اۋدارماشى دايارلانىپ شىعادى دەگەن ءسوز ەمەس. مىقتىلىق – ءار ادامنىڭ ءوز قابىلەتىن ءوزى ۇزدىكسىز شىڭداۋى ارقىلى عانا كەلەدى.

وڭايگۇل تۇرجان،  
اقىن، اۋدارماشى