مارك ءمۋديدىڭ ونەگەسى


سول كۇنى الماتىدا ءبىزدىڭ انا تىلىمىزگە سوندايلىق شىنايى قۇرمەت كورسەتىلدى، ءسىز بىلەسىز بە؟ !. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قازاقستاندا تۇڭعىش اشىلعان وكىلدىگىنىڭ شيرەك عاسىرلىق مەرەيتوي- جيىنى ءوتىپ جاتقان.. . سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قايرات ءابدىراحمانوۆ پەن الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باۋىرجان بايبەكتىڭ بۇۇ- نىڭ قىزمەت تىلىندە، ياعني اعىلشىن تىلىندە ەركىن سويلەي الاتىندىقتارىنا ەشكىمنىڭ دە كۇمانى بولماسا كەرەك- ءتى. ءبىراق جاڭا قازاقستاننىڭ بىلىكتى بۇل ازاماتتارى مىنبەگە شىققاندا مەملەكەتتىك تىلدە، قازاق تىلىندە توگىلتىپ بايانداما جاسادى.
ول تابان استىندا ورىس، اعىلشىن تىلدەرىنە اۋدارىلدى. قازىرگى تاڭدا مۇنداي كوپ ءتىلدى اۋديتوريادا سينحروندى تۇردە تەز ءتارجىمالاناتىن ءسوز تىركەستەرىن بىرنەشە ارناعا ءبىر مەزەتتە تاراتاتىن مودۋلياتور- اپپارات دەگەنىڭىز قات ەمەس. ءاربىر تىڭداۋشى وسى قۇرىلعىدان وزىنە قاجەتتى تىلدىك ارنانى تاڭداپ، دىبىستىق اپپاراتتىڭ قۇلاققابىن كيىپ، ۇيىپ تىڭداپ وتىرا قالادى. ءبىر كەزدە تابانعا تاپتالىپ تەپەرىش كورگەن انا ءتىلىمىزدىڭ قۇدىرەتى شىعار، حالىقارالىق مىسى مىقتى ماجىلىستە ءتارجىماشىلار قولدى- اياققا تۇرماي قىزمەت ەتتى. قازاقشانى اعىلشىن جانە ورىس تىلىنە نەمەسە ورىسشانى اعىلشىن، قازاق تىلدەرىنە نەمەسە ءتىپتى، كەرىسىنشە دەيسىز بە.. . ايتەۋىر، ءتارجىماشىلار ايدىندا جۇزگەن اققۋداي سۋسىلداپ ىلەسپە اۋدارما جاساپ، تىڭداۋشىنىڭ جانىن راحاتقا باتىردى.

شىن ماساتتانادى ەكەنسىڭ – قايران دا مەنىڭ انا ءتىلىم.. . قانداي كۇيدە ەدىڭ، قانداي كۇيگە جەتتىڭ؟ ! تاريح دوڭگەلەگى قالاي تەز اينالىپ كەتكەن؟ ! تاۋەلسىزدىكتىڭ التىن بەسىگى اتانعان الماتىدا بۇۇ- نىڭ ءوزى 25 -جىل قىزمەت ەتىپتى! قانشاما قيىندىقتار، قانشاما قىزىقتار ارتتا قالعان؟ ۇمىتىلماس ەستەلىكتەر ايتىلدى، شەجىرە- شەر اقتارىلدى! مارتەبەلى جيىن ورتا شەنىنە جەتكەندە عوي، سوزدەرىنە ۇيىتقان ءتارجىماشىلار سالدى «كەسىردى» .. . ارينە، جاقسى ماعىنادا! ولار اعىلشىن تىلىندە كوسىلگەن رەزيدەنتتەردىڭ سوزدەرىن ەندى مودۋلدەگى ءبىر- اق ارنادان، بىرەسە، قازاقشا، بىرەسە ورىسشا، ءتىپتى نەگىزىنەن قازاق تىلىنە باسىمدىق بەرە وتىرىپ اۋدارا باستادى. ء«وزى دە سولاي بولۋى كەرەك ەمەس پە؟ » دەپ ءىشىمىز تاعى جىلىپ قالدى. ءسىرا، ءسىم جاعىنان قانتتاي ەتىپ قۇنتتالعان تالاپتار شىعار؟ ! مۇنداي «توتەنشە» قۇبىلىسقا قاتار وتىرعان ورىس ءتىلدى ارىپتەستەرىم دە 90-جىلدارداعىداي «تۇسىنبەدىك» دەپ، ەرتوقىمىن باۋىرىنا الىپ تۋلامادى. قۇلاققاپتارىن شەشپەدى. سالتاناتتىڭ شىرايى اشىلىپ، تويدىڭ جىرى جارتى بەلدەن اسقاندا تاعى ءبىر قىزىققا كەنەلدىك!..

ءوز ەلى اتىنان مەرەيتويعا قۇتتىقتاۋ لەبىزىن ءبىلدىرۋ ءۇشىن مىنبەرگە شىققان الماتىداعى باس كونسۋل چجان ۆەي مىرزا ورىس تىلىندە «قىتاي ءتىلى – بۇۇ- نىڭ قىزمەت جاسايتىن 6 ءتىلىنىڭ ءبىرى، سوندىقتان دا مەن قۇتتىقتاۋ ءسوزىمدى انا تىلىمدە ايتامىن. وزدەرىڭىز بايقاپ وتىرسىزدار سينحروندى ءتاجىرماشىلار قامشى سالدىرمايدى ەكەن» ، دەپ ءبىر قايىرىپ، ىستىق لەبىزىن ءوزىنىڭ انا تىلىندە زۋىلداتىپ وقي جونەلدى. بۇل پەندەشىلىك دەگەندى قويساڭىزشى، الگىندە عانا جىلىپ وتىرعان ءىشىمىز، ەندى اۋدارمانىڭ جوقتىعىنا اشىپ قالدى! ءقازىر الماتىداعى اسا تانىمال قىتايلىق «ياليان» ساۋدا ورتالىعىنا باس سۇعا قالساڭىز، دۇنيەجۇزىندەگى ەڭ قيىن قىتاي ءتىلى دەگەن ۋاجگە كۇمانىڭىز سەيىلەدى. ويتكەنى ونداعى كەز كەلگەن ساتۋشى قىتاي، قازاق، ۇيعىر، دۇنگەن سىزگە – قازاق، ورىس تىلىندە زىرىلداتىپ جاۋاپ قاتادى. سودان سوڭ با، بۇۇ- نىڭ «قازاقستان» ءقوناقۇيىنىڭ «Grand Ballroom» سالتانات زالىندا وتكەن
25 جىلدىعىندا قىتاي تىلىنەن اۋدارماشى تابىلمادىعا سەنگىمىز كەلمەي تۇردى!..

ەكىنشى بولىپ مىنبەگە كوتەرىلگەن فرانتسۋز پاتريك رەنار دا الدىمەن ءوزىنىڭ انا ءتىلى بۇۇ- دا الەمدىك باسىمدىق بەرىلگەن 6 ءتىلدىڭ ءبىرى ەكەنىن جۇرتقا ەستىرتىپ الدى. ايتپاسا دا بىلەمىز، ءبىراق ايتتى، ويتكەنى فرانتسيا ەلىنىڭ الماتىداعى باس وكىلى ءوزىنىڭ انا ءتىلىنىڭ الەمدىك قوعامداستىق الدىنداعى قۇدىرەتىن بىلەدى، بىلە تۇرا ونىسىن بارشامىزعا تاعى ءبىر ماقتانىشپەن جاريا ەتتى. قىتاي تىلىنەن «سۇرىنگەن» ۇيىمداستىرۋشىلار ۇيالدى ما، مودۋلياتوردان فرانتسۋزشانىڭ اعىلشىنشا اۋدارماسىن سامبىرلاتىپ قويدى.. . بۇۇ- نىڭ تاريحي قۇرىلىمىندا سوڭعى بولىپ تاققا جايعاسقان ورىس ءتىلى دە وسال ەمەس، الگى 6-لىققا كىرەدى. باس كونسۋل الەكسەي دەمين انا تىلىندە سويلەدى. ال باس كونسۋل مارك مۋدي (اقش) قۇتتىقتاۋ ءسوزىن قازاقشا ايتتى. كوسىلدى- اي دەرسىڭ!.. مارتەبەلى مىنبەردەن قازاقشا سويلەپ تۇرعان – امەريكالىق. ونىڭ ءسوزى الەمدىك ۇيىمنىڭ التى ءتىلىنىڭ بىرىنشىسىنە – اعىلشىن تىلىنە، ودان سوڭ ورىس تىلىنە اۋدارىلىپ جاتتى.. .

زال جارىلا قول سوقتى. سويلەۋشى جاعى دا، كوپ ءتىلدى تىڭداۋشى جاعى دا سەنىڭ انا تىلىڭە مۇنداي قۇرمەت كورسەتسە، شىداي الماي، كوپشىلىككە قوسىلىپ الاقانىڭ قىزارعانشا شاپالاقتى ۇرا بەرەدى ەكەنسىڭ، ۇرا بەرەدى ەكەنسىڭ.. .