بانكتەر، تەڭگە باعامى، كريپتوۆاليۋتالار جانە باسقا دا ماسەلەلەر تۋرالى


دانيار اقىشيەۆتىڭ ونلاين- كونفەرەنتسياسىنا دايىندىق بارىسىندا وعان 300-دەن استام سۇراق جولدادى. ءۇش ساعاتقا سوزىلعان مارافون ىشىندە ەلىمىزدىڭ باس بانكيرى ەكونوميكانىڭ قارجى سەكتورىنا بايلانىستى قوعامدى تولعاندىراتىن ماسەلەلەردىڭ باسىم بولىگىنە جاۋاپ بەرىپ ۇلگەرۋگە تىرىستى.
حالىقپەن ءداستۇرلى اۋقىمدى ينتەراكتيۆتى اڭگىمە قۇرۋ – ۇلتتىق بانكتىڭ جۇيەلى تۇردە ىسكە اسىراتىن، ماسەلەنىڭ اشىقتىعى مەن بولجامدىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ساياساتىنىڭ قۇرامداس ءبىر بولىگى. ەلدىڭ باس بانكىنىڭ باسشىلىعى ازاماتتاردىڭ بارلىق سۇراقتارىنا اشىق تا شىنايى جانە كاسىبي تۇرعىدان جاۋاپتار بەرىلگەن جاعدايدا ءتۇرلى اڭگىمەلەر مەن وسەك- اياڭدارعا جانە باسقا دا جەل سوزدەرگە ورىن قالمايدى دەگەن قاعيداتتى نەگىزگە الادى.

اعىمداعى جاعداي تۋرالى

دانيار اقىشيەۆ ءوزىنىڭ كىرىسپە سوزىندە ۇلتتىق بانك جۇرگىزىپ وتىرعان اقشا- كرەديت ساياساتى، سونداي- اق قارجى نارىعىنداعى اعىمداعى جاعداي تۋرالى ايتىپ بەردى. ول قاڭتاردا جىلدىق ينفلياتسيانىڭ تومەندەۋى جالعاسقانىن جانە ايدىڭ سوڭىندا 6,8% بولعانىن اتاپ ءوتتى. بۇل 2018 -جىلعا بەلگىلەنگەن جاڭا دالىزگە (5-7%) سايكەس كەلەدى. قاڭتاردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ينفلياتسيالىق بولجامداردى ءبىر جىل بۇرىن ساندىق باعالاۋ 6,6%- دى قۇرادى جانە ءىس جۇزىندەگى ينفلياتسيانىڭ كورسەتكىشىنە سايكەس كەلەتىن دەڭگەيدە بەلگىلەنگەن.

– ۇلتتىق بانكتىڭ التىن- ۆاليۋتا رەزەرۆتەرى، الدىن الا دەرەكتەر بويىنشا، قاڭتاردا 31,7 ملرد اقش دوللارىن قۇراپ، 3,2%- عا ۇلعايدى. ۇلتتىق قوردىڭ شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى اكتيۆتەرى 58,3 ملرد اقش دوللارى بولدى. ەلدىڭ جالپى حالىقارالىق رەزەرۆتەرى 90,1 ملرد اقش دوللارىنا نەمەسە ءىجو- ءنىڭ 57%- ىنا جۋىقتادى، – دەدى دانيار اقىشيەۆ.

سونىمەن بىرگە ول 16 -قاڭتاردان باستاپ بازالىق مولشەرلەمەنىڭ 9,75%- عا دەيىن تومەندەتىلگەنىن ەسكە سالىپ، ەنگىزىلگەن ساتتەن باستاپ العاش رەت ونىڭ دەڭگەيى ءبىر ءماندى شاماعا جەتكەنىن اتاپ ءوتتى. سودان كەيىن ول اقشا نارىعىندا ارتىق تەڭگە وتىمدىلىگى ساقتالىپ وتىرعانىن، ونى الۋ ءۇشىن ۇلتتىق بانكتىڭ قىسقا مەرزىمدى نوتتارى پايدالانىلاتىندىعىن ايتىپ بەردى. قاڭتاردىڭ سوڭىندا اينالىستاعى نوتتار كولەمى 4 ترلن تەڭگە بولعان.

– ۆاليۋتا نارىعىندا ۇلتتىق بانك ەركىن وزگەرمەلى ايىرباستاۋ باعامى رەجىمىن ۇستانۋدا. بيىل تەڭگەنىڭ نىعايۋى بايقالىپ وتىر. جىل باسىنان بەرى تەڭگە 4%- عا، 1 دوللار ءۇشىن 318,99 تەڭگەگە دەيىن نىعايدى. بۇل مۇناي نارىعىنداعى جاعىمدى كونيۋنكتۋرا اياسىندا مۇمكىن بولۋدا. اقپاندا سالىق تولەمدەرى كەزەڭىنە وراي تەڭگەگە سۇرانىس ۇلعايدى، – دەپ تۇسىنىك بەردى ۇلتتىق بانك باسشىسى.

ول سونداي- اق بانكتەردىڭ ەكونوميكاعا كرەديت بەرۋى قالپىنا كەلىپ جاتقاندىعىن اتاپ كورسەتتى.

– ۇستىمىزدەگى جىلعى قاڭتاردا جاڭا كرەديتتەردى بەرۋ كولەمى 830 ملرد تەڭگە بولدى، بۇل 2017 -جىلعى قاڭتارداعى كورسەتكىشتەن 44%- عا كوپ. قاڭتاردا كرەديتتەر بويىنشا مولشەرلەمە – 14,7%، بيزنەس كرەديتتەرى بويىنشا 13,4% بولدى. قاڭتاردا تارتىلعان سالىمدار كولەمى وتكەن جىلعى قاڭتارمەن سالىستىرعاندا 21%- عا ۇلعايدى. تەڭگەمەن سالىمداردىڭ جالپى كولەمى 2,1%- عا ارتىپ، 9,4 ترلن تەڭگەگە دەيىن ءوستى. كەرىسىنشە، شەتەل ۆاليۋتاسىمەن سالىمدار 7%- عا، ياعني 7,8 ترلن تەڭگەگە تومەندەدى. ناتيجەسىندە دەپوزيتتەردى دوللارلاندىرۋ 45,4%، ونىڭ ىشىندە جەكە تۇلعالاردىكى – 51%، زاڭدى تۇلعالاردىكى 40% بولدى، – دەدى دانيار اقىشيەۆ.

بانك سەكتورىنىڭ تۇراقتىلىعى تۋرالى

سونىمەن بىرگە ۇلتتىق بانك باسشىسى ءوزىنىڭ سوزىندە قارجى سەكتورىن «قايتا ىسكە قوسۋ» شەڭبەرىندە مەملەكەت باسشىسى العا قويعان مىندەتتەردى شەشۋ بويىنشا ءوزى باسقاراتىن مەكەمەنىڭ جۇمىسى تۋرالى دا اڭگىمە قوزعادى. بۇل سالاداعى جۇمىستىڭ باستى باعىتى بانك سەكتورىنىڭ قارجىلىق ورنىقتىلىعىن ارتتىرۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ بولىپ تابىلادى.

– بۇگىندە داعدارىسقا قارسى شارالاردى تابىستى ىسكە اسىرعاننان كەيىن ءبىز ۇلتتىق بانك تاراپىنان قاداعالاۋدى كۇشەيتۋگە كوشەمىز. بانكتەردىڭ جوعارى دەڭگەيدە ساق بولۋ ساياساتىن ىنتالاندىرۋ تاۋەكەلگە باعدارلانعان قاداعالاۋ ماقساتىنان تۋىنداپ وتىر. زاڭناماعا ءتيىستى تۇزەتۋلەردى ءبىز ۇكىمەتپەن دە، پارلامەنتپەن دە بەلسەندى تۇردە تالقىلاپ جاتىرمىز، – دەدى دانيار اقىشيەۆ.

سونداي- اق ول باعالى قاعازدار نارىعىنىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ شەڭبەرىندە ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانكتىڭ قور نارىعىن دامىتۋ جونىندەگى 2018-2022 -جىلدارعا ارنالعان بىرلەسكەن ءىس- قيمىل جوسپارى قابىلدانعانىن حابارلادى.

– ءبىز قانداي دا بولسىن باعدارلامالىق مالىمدەمە جاساۋدان اۋلاق بولۋعا تىرىسىپ، قور نارىعىن رەتتەۋدى ىرىقتاندىرۋ، مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاعا قاتىسۋىن ازايتۋ، وسى سالاداعى نارىقتىق باسەكەلەستىك بويىنشا باعا بەلگىلەۋ ماسەلەسىندە ناقتى اعىمداعى مىندەتتەردى شەشۋگە باسا نازار اۋداردىق. ءبىرقاتار شارا ىسكە اسىرىلدى. ەميتەنتتەردىڭ قور نارىعىنا شىعۋ جانە بولشەك ينۆەستورلار ءۇشىن ساۋدا- ساتتىققا قولجەتىمدى بولۋ راسىمدەرى ايتارلىقتاي جەڭىلدەتىلدى، بروكەرلەردىڭ قىزمەتىن ىرىقتاندىرۋ جانە بانك حولدينگتەرىنىڭ ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ KASE- دە باعالى قاعازدارمەن ساۋدا- ساتتىقتىڭ جاندانۋىنا الىپ كەلدى، – دەدى دانيار اقىشيەۆ.

سۇراقتار مەن جاۋاپتار سەسسياسىنا كوشكەننەن كەيىن پىكىرتالاس ينتەراكتيۆتى سيپاتقا يە بولدى. مودەراتورلاردىڭ كومەگىمەن ۇلتتىق بانك باسشىسىنا ينتەرنەت- پايدالانۋشىلاردان ءتۇرلى ارنالار بويىنشا كەلىپ تۇسكەن سۇراقتار قويىلدى. بۇدان باسقا، الماتىداعى ۇلتتىق بانكتىڭ وفيسىندە ونلاين- كونفەرەنتسياعا قاتىسقان جۋرناليستەر، سونداي- اق وڭىرلىك باق وكىلدەرى ۇلتتىق بانكتىڭ اۋماقتىق بولىمشەلەرىندەگى بەينەبايلانىس ارقىلى ءوز سۇراقتارىن قويۋعا مۇمكىندىك الدى.

بانكتەر – ەكونوميكانىڭ بەت- بەينەسى

ينتەرنەت- پايدالانۋشىدان العاشقى سۇراق تا بانك سەكتورىنا قاتىستى قويىلدى. وعان جاۋاپ بەرە وتىرىپ، دانيار اقىشيەۆ 2017 -جىلى ىسكە اسىرىلعان بانك سەكتورىنىڭ قارجىلىق ورنىقتىلىعىن ارتتىرۋ باعدارلاماسى تۋرالى ايتىپ بەردى. ونىڭ شەڭبەرىندە بەس بانك ۇستەمە كاپيتالداندىرىلىپ، سونداي- اق كازكوممەرتسبانكتى قالىپقا كەلتىرۋ جۇرگىزىلگەن. سونىمەن قاتار ول بانك سەكتورىنداعى احۋالدىڭ ادەتتە ەكونوميكاداعى جاعدايدى كورسەتەتىنىن ەسكە سالدى.

– بانكتەر ەكونوميكانىڭ بەت- بەينەسى بولىپ تابىلادى. ەگەر ەكونوميكادا قانداي دا ءبىر داعدارىستار نەمەسە پروبلەمالىق قۇبىلىستار بايقالسا، بانكتەر ەكونوميكانىڭ كەز كەلگەن سۋبەكتىسى سياقتى بۇل قيىندىقتاردى سەزىنە باستايدى، – دەدى دانيار اقىشيەۆ. سونداي- اق ول بانكتەر وزدەرىنىڭ سالىمشىلارىمەن ەسەپتەسە الۋ ءۇشىن ولار سىرتقى جانە ىشكى كۇيزەلىستەردىڭ تەرىس اسەرىنەن قورعاي الاتىن ءتۇرلى توسقاۋىلداردان كاپيتال تۇرىندە رەزەرۆتەر قۇرۋعا ءتيىس ەكەندىگىن باسا ايتتى.

بۇل رەتتە قازىرگى ۋاقىتتا بانكتەردىڭ كوپشىلىگىنىڭ جەتكىلىكتى بەرىكتىك قورى بار ەكەندىگىنە ەكپىن ءتۇسىرىلدى جانە بانك سەكتورىن ودان ءارى دامىتۋ وزىنە جاعىمدى تۇرعىدان كورىنەتىنىن ءبىلدىردى.

سىن وتە ورىندى

ۇلتتىق بانك باسشىسى سونداي- اق قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ قارجى رەتتەۋشىسىنەن بانكتەردىڭ پروبلەمالارىن تۇپكىلىكتى شەشۋدى تالاپ ەتكەن سىني ەسكەرتۋلەرىنە تۇسىنىك بەردى.

– بىرىنشىدەن، مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ايتىلعان سىنى وتە ورىندى. ۇلتتىق بانك رەتتەۋشى رەتىندە بانك سەكتورىنىڭ 2008-2009 -جىلداردان باستاپ جيناقتالعان پروبلەمالارىن شەشۋ ماسەلەسىندە كوپ كەشىكتى. ستاتيستيكاعا سايكەس، بانكتەردىڭ پروبلەمالىق پورتفەلىنىڭ 90%- ى ولاردىڭ 2006 – 2012 -جىلدار ارالىعىندا بەرىلگەنىن كورسەتىپ وتىر. ياعني اقشانى اسىرا ماقساتسىز پايدالانۋ كوپ انىقتالعان بانكتەردەگى كرەديتتىك بەلسەندىلىك ۇزاق جىل بويى جۇرگىزىلىپ، بۇل كەلەڭسىز جايت تاياۋ ۋاقىتتا عانا انىقتالدى، – دەدى دانيار اقىشيەۆ.

ول 2009 -جىلعى داعدارىستان كەيىن بانك-
تەر شەتەلدەردەن قارجى تارتۋ مۇمكىندىگىن جوعالتقان كەزدە، ولار كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ ايتارلىقتاي اقشاسىن ءوز بالانستارىندا جيناقتاعانىن ەسكە سالدى. بىرنەشە جىل ىشىندە بانكتەردىڭ شوتتارىنداعى مەملەكەتتىك قاراجات 2,5 ترلن تەڭگەدەن 7 ترلن تەڭگەگە دەيىن وسكەن.

– الايدا، وكىنىشكە قاراي، 2016 -جىلعا دەيىن كوپتەگەن بانكتەر سارالانعان كرەديتتىك ساياساتسىز بۇل اقشانى ءوز قالاۋى بويىنشا پايدالاندى. جالپى العاندا، كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ اقشاسى سەنىمسىز بانكتەرگە، نە ءبىز ليتسەنزياسىن قايتارىپ العان بانكتەرگە قالاي جانە نەلىكتەن تۇسكەنىن جەكە قاراستىرۋ قاجەت، – دەپ تولىقتىردى ول.

ۇلتتىق بانك باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا، بارلىق قازاقستاندىق بانكتەردى شارتتى تۇردە ءۇش توپقا بولۋگە بولادى. ءبىرىنشى توپقا داعدارىستان كەيىنگى كەزەڭدە قورلاندىرۋمەن جاعدايدىڭ جاقسارۋىنا قاراماستان ساق كرەديتتىك ساياساتتى جۇرگىزۋىن جالعاستىرىپ، ءوز تاۋەكەلدەرىن بارابار باعالاعان بانكتەر كىرەدى. ولار وتكەن جىلداردىڭ پروبلەمالارىن ۋاقتىلى شەشىپ، وزدەرىنىڭ كرەديتتىك پورتفەلىن بارىنشا ءارتاراپتاندىردى. تيىسىنشە، 2015 -جىلعى قۇنسىزدانۋدان كەيىن ولاردا ەلەۋلى پروبلەمالار بايقالمادى، سوندىقتان دا مەملەكەتتىك قولداۋدان ۇمىتتەنگەن جوق.

ەكىنشى توپ – بۇل ءىرى بانكتەر، ولار كرەديتتەۋدىڭ دۇرىس ساياساتىن ۇستانۋعا تىرىستى، الايدا وتكەن كەزەڭدەردەن باستاپ بالانستارىندا جيناقتالعان ناشار پورتفەلدىڭ اۋقىمىنا قاراي جانە ەكونوميكانىڭ جەكەلەگەن سەكتورلارىنا تاۋەلدى بولۋىنا بايلانىستى جەتكىلىكسىز كاپيتالداندىرۋعا ۇشىرادى.

– وكىنىشكە قاراي، بۇل ماسەلەنى وسى بانكتەردىڭ اكتسيونەرلەرى تەز ءارى دەربەس شەشە المادى. بۇل بانكتەردىڭ جوعارى الەۋمەتتىك مانىنە، دەپوزيتتەردىڭ اۋقىمدى كولەمىنە، بالانستارىنداعى كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ اقشاسىنا بايلانىستى قارجى سەكتورىن قالىپقا كەلتىرۋ باعدارلاماسى ارقىلى بۇل بانكتەرگە كومەك كورسەتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى، – دەپ ايتىپ ءوتتى ۇلتتىق بانك باسشىسى.

بانكتەردىڭ كوبىنەسە ورتا جانە ۇساق بانكتەر كىرەتىن ءۇشىنشى توبى كەزىندە اكتسيونەرلەردى كرەديتتەي وتىرىپ بتا بانك جۇرگىزگەن ساياساتتى جالعاستىردى. 2015 -جىلعى قۇنسىزدانۋدان جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور قاراجاتىن ورنالاستىرۋ ساياساتىن قاتاڭداتقاننان كەيىن وسى بانكتەر جاسىرعان بارلىق پروبلەمالار جاريا بولا باستادى. بۇل پروبلەمالاردىڭ اۋقىمى دا ايتارلىقتاي بولدى.

– ۇلتتىق بانك ساياساتىنىڭ قانداي دا ءبىر پروبلەمالاردى بولدىرماۋ جونىندەگى كوسمەتيكالىق ءىس- قيمىلدارعا ەمەس، پروبلەمانى ناقتى شەشۋگە باعىتتالۋى ءدال سول 2015 -جىلى كۇشەيدى. بىرىنشىدەن، ءبىز بۇل پروبلەمانى بىردەن مويىندادىق. ياعني شىندىعىنا كەلگەندە، ونى ءبىز ءوزىمىز انىقتاپ، ونى شەشۋ جونىندەگى شارالار كەشەنىن ايقىندادىق. سوندىقتان دا وسى ۋاقىت بويى ۇلتتىق بانكتىڭ قاداعالاۋ جانە رەتتەۋ ساياساتىن قايتا قاراۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلدى، – دەپ اتاپ ءوتتى ۇلتتىق بانك ءتوراعاسى.

بولاشاقتا بانكتەردە وسىنداي پروبلەمالار تۋىنداماس ءۇشىن ۇلتتىق بانك ءوزىنىڭ رەتتەۋ جانە قاداعالاۋ قۇرالدارىن بانكتەردەگى احۋالدىڭ ناشارلاۋىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن دەن قويۋ بولىگىندە كۇشەيتپەكشى. اتاپ ايتقاندا، ۇلتتىق بانك، ەگەر بانك وزىندەگى جاعدايدىڭ ناشارلاۋىنا اكەلىپ سوعۋى مۇمكىن تاۋەكەلى جوعارى ساياسات جۇرگىزىپ وتىرعانىن بايقاسا، وندا ول ونىڭ قىزمەتىنە ارالاسۋ قۇقىعىن الۋدى جوسپارلاپ وتىر.

– وكىنىشكە قاراي، قازىرگى قۇرالدار بۇل پروبلەماعا دەن قويۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى، ءبىز ونى ورىن العاننان كەيىن عانا شەشەمىز. سوندىقتان دا ءبىز ۇلتتىق بانكتىڭ قاداعالاۋ فۋنكتسيالارىن كۇشەيتۋ جونىندەگى زاڭ جوباسىن دايىندادىق. ايتىپ وتكەنىمدەي، ءبىز ونى ءقازىر ۇكىمەتپەن جانە پارلامەنتپەن بىرلەسىپ قارقىندى تۇردە پىسىقتاۋدامىز، – دەپ اتاپ ءوتتى ۇلتتىق بانك باسشىسى.

ءبىرقاتار بانكتەردەگى جاعدايعا تۇسىنىك بەرۋ جونىندەگى وتىنىشكە دانيار اقىشيەۆ رەتتەۋشىنىڭ مۇنداي تۇسىنىكتەمە بەرە المايتىنىن ءتۇسىندىردى، سەبەبى بانكتەردىڭ قارجىلىق جاي- كۇيى تۋرالى اقپارات وتە نازىك ماسەلە، ونى جاريا ەتۋ قالىپتى جۇمىس ىستەپ تۇرعان بانكتىڭ ءوزىن دە داعدارىسقا سوقتىرۋى مۇمكىن. دەگەنمەن دە، ول بانكتەردى جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ تۋرالى حابارلاردى ۇلتتىق بانك ءوزىنىڭ سايتىندا ۇنەمى جاريالاپ وتىراتىنىن اتاپ ءوتتى.

ەگەر انىقتالعان بۇزۋشىلىقتار رەتتەۋشىگە ۋاقتىلى ۇسىنىلماعان ەسەپتىلىك نەمەسە قانداي دا ءبىر ءنورماتيۆتى ورىنداماۋعا قاراعاندا بارىنشا ماڭىزدى بولسا، ۇلتتىق بانك بۇل جاعدايدا اقپاراتتى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا بەرەدى.

– زاڭنامانىڭ بۇزىلۋى، كورپوراتيۆتىك باسقارۋ قاعيدالارىن مەنسىنبەۋ ورىن العان بارلىق ماتەريالداردى، ەگەر بانكتەردىڭ اقشانى اكتسيونەرلەردىڭ نەمەسە مەنەدجمەنتتىڭ پايداسىنا شىعارۋىنا قاتىستى كۇمان بولسا جانە بۇل بانك سالىمشىلارىمەن احۋالدىڭ ناشارلاۋىنا اكەلسە، ءبىز، ارينە، ونداي ماتەريالداردى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جىبەرەمىز، – دەپ اتاپ ءوتتى ول.

تەڭگە باعامى تۋرالى

قازاقستاندىقتاردى قىزىقتىراتىن تاعى ءبىر ماسەلە تەڭگەنىڭ ايىرباستاۋ باعامىنىڭ وزگەرۋىنە بولجام جاساۋ بولىپ تابىلادى. وسى تاقىرىپقا توقتالا كەلە، دانيار اقىشيەۆ قازاقستاندا 2015 -جىلعى تامىزدان بەرى ەركىن وزگەرمەلى ايىرباستاۋ باعامى قولدانىلاتىنىن قاپەرگە سالدى.

– بۇل تەڭگە باعامىنىڭ كوپتەگەن فاكتورلارعا بايلانىستى قانداي دا ءبىر جاققا قاراي كۇندە اۋىتقىپ وتىراتىنىن بىلدىرەدى. باعامنىڭ كۇندەلىكتى اۋىتقۋى – بولماي قويمايتىن قۇبىلىس. مۇنداي جاعدايلاردا كوپتەگەن جىلدار بويى بەلگىلەنگەن باعامعا ۇيرەنگەن قوعام ايىرباستاۋ باعامى تۋرالى كەز كەلگەن اقپاراتتى قيىن قابىلدايدى. بۇل تاقىرىپ قوعام ءۇشىن دە ماڭىزدى، سوندىقتان دا ساراپشىلار مەن وسىنداي اتاق يەلەنگىسى كەلەتىندەر كوبەيىپ كەتتى، – دەپ اتاپ ءوتتى ول.

دانيار اقىشيەۆ 2015 -جىلعى قۇنسىزدانۋدان كەيىن قوعامنىڭ ءدال وسى جاعىمسىز ويلار مەن جاريالانىمداردى قابىلداۋى ايتارلىقتاي ارتا تۇسكەنىن اتاپ كورسەتتى. مۇنداي «ساراپشىلاردىڭ» كوپشىلىگىنىڭ بىلىكسىزدىگىن ۋاقىتتىڭ ءوزى كورسەتكەنىنە قاراماستان، احۋالدىڭ ناشارلاۋىن عانا بولجايتىن پىكىرلەرگە دەگەن سۇرانىس جوعارى، – دەپ تولىقتىردى ول.

– ءبىزدىڭ ويىمىزشا، فاكتىلەر، ايعاقتار مەن قالىپتاسقان شىنايى احۋالعا قاراماستان، جاعدايدىڭ جاعىمسىز دامۋىن بولجايتىن ساراپشىلاردىڭ ماقساتى ۇلتتىق بانك ساياساتىنىڭ عانا ارەكەتتەرىن سىناماي، تۇتاستاي العاندا، قوعامدى تۇراقسىزداندىرۋ بولىپ تابىلادى، – دەدى ول.

قارجى رەتتەۋشىسى باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە، اقشا- كرەديت ساياساتىنىڭ جاڭا رەجىمىنە ۇيرەنىسۋ ءۇشىن قوعامعا ۋاقىت قاجەت.

– ءقازىر اقشا نارىعى تولىعىمەن قالپىنا كەلتىرىلگەن، قاتىسۋشىلار اشىق ءارى تۇسىنىكتى ويىن ەرەجەلەرىنە ۇيرەنگەن. اقشا- كرەديت ساياساتىنىڭ قۇرالدارى جانە ترانسميسسيالىق تەتىك بىرتىندەپ قالپىنا كەلۋدە. تەڭگە باعامى الەمدىك تاۋار نارىقتارىنداعى احۋال جانە قازاقستاننىڭ نەگىزگى ساۋدا ارىپتەس ەلدەرى ۆاليۋتالارىنىڭ باعامدارى سياقتى ىرگەلى فاكتورلاردىڭ وزگەرۋىنە بارابار جاۋاپ قاتۋدا. ۇزاق مەرزىمدى جانە ورتا مەرزىمدى بولاشاقتا بارلىق مالىمدەلگەن زاڭدىلىقتار راستالدى. جەكەلەگەن ساراپشىلاردىڭ قىسقا مەرزىمدى ۋاقىت ارالىعىندا احۋالدىڭ تۇراقسىزدىعىن پايدالانۋ نيەتتەرى ىسكە اسپادى، – دەپ اتاپ ءوتتى دانيار اقىشيەۆ.

بۇل رەتتە ول ۇستىمىزدەگى جىلى ايىرباستاۋ باعامى بويىنشا ايتارلىقتاي وزگەرىستەردىڭ كۇتىلمەيتىنى تۋرالى بولجامىمەن ءبولىستى.

– قازىرگى ۋاقىتتا احۋال ىشكى نارىقتا دا، سىرتقى نارىقتا دا قولايلى. تۇتاستاي العاندا، 2018 -جىلدى ايتارلىقتاي تىنىش ءارى قازاقستان ەكونوميكاسى ءۇشىن تاۋەكەلدەر تۋدىرمايتىن جىل بولادى دەپ باعالايمىن. تيىسىنشە، ايىرباستاۋ باعامى بويىنشا قانداي دا ءبىر ايتارلىقتاي وزگەرىستەر بولادى دەپ كۇتپەيمىن، – دەپ اتاپ ءوتتى دانيار اقىشيەۆ.

يپوتەكا ماسەلەسى تۋرالى

ونلاين- كونفەرەنتسياعا بەينەبايلانىس جۇيەسى ارقىلى قاتىسقان اقمولا وبلىسى ءجۋرناليسىنىڭ ءوتىنىشى بويىنشا دانيار اقىشيەۆ يپوتەكالىق قارىزداردى قايتا قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ كەڭەيگەندىگى تۋرالى ايتىپ بەردى. ول يپوتەكالىق قارىز الۋشىلاردىڭ، ونىڭ ىشىندە ۆاليۋتامەن كرەديتى بارلاردىڭ پروبلەماسىمەن ۇلتتىق بانك سوناۋ 2015 -جىلدان، يپوتەكالىق قارىزداردى قايتا قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسى قابىلدانعاننان بەرى اينالىسىپ كەلە جاتقانىن ەسكە ءتۇسىردى. دەگەنمەن، بۇل باعدارلاما ءبىرقاتار فاكتورعا، اتاپ ايتقاندا، رەسۋرستاردىڭ شەكتەۋلى بولۋىنا بايلانىستى پروبلەمانىڭ ءبىر بولىگىن عانا شەشتى.

– مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل ماسەلەلەردەن حاباردار بولۋىنىڭ ارقاسىندا، ول قازاقستان حالقىنا جولداۋى شەڭبەرىندە وسى ماسەلەنى تۇپكىلىكتى شەشۋ تۋرالى تاپسىرما بەردى. ءبىز بۇگىنگى كۇنى قولدانىستاعى قايتا قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسىن كەڭەيتۋدەمىز. بۇل قوسىمشا قارجى رەسۋرستارىن، ونىڭ ىشىندە ۇلتتىق بانك بيۋدجەتىنىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن قارجى قاجەت ەتەتىنى تۇسىنىكتى. سوعان قاراماستان، ءقازىردىڭ وزىندە ءبىز قوعامدىق بىرلەستىكتەرمەن دە، ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەرمەن دە نەگىزگى تاسىلدەردى تالقىلادىق. جالپى العاندا، ءبىز قانداي دا ءبىر پروبلەمالاردى كورىپ وتىرعانىمىز جوق، جاقىن ۋاقىتتا بارلىق وسى تۇزەتۋلەردى نورماتيۆتىك- قۇقىقتىق دەڭگەيدە قابىلداۋدى جوسپارلاۋدامىز. ۇلتتىق بانك باسقارماسىنىڭ نە جاقىنداعى، نە كەلەسى وتىرىسىنا بۇل باعدارلاما ەنگىزىلەتىن بولادى، – دەپ حابارلادى ۇلتتىق بانك باسشىسى.

ونىڭ ايتۋىنشا، باعدارلاما قابىلدانعاننان كەيىن جىلجىمايتىن مۇلىك كەپىلىمەن ۆاليۋتالىق كرەديتتەرى بار يپوتەكالىق قارىز الۋشىلاردىڭ پروبلەماسىن وسى جىلى تۇپكىلىكتى شەشۋ ءۇشىن رەتتەۋشى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ جونىندەگى وسى شارالار كەشەنىن ايتارلىقتاي جىلدام ىسكە اسىرۋعا نيەتتى.

تسيفرلاندىرۋ تۋرالى

بەلگىلى بولىپ وتىرعانداي، قازاقستان باسشىلىعىنىڭ ەرەكشە باقىلاۋىندا تۇرعان ەلدى دامىتۋدىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى ەكونوميكانىڭ ءارتۇرلى سالاسىن تسيفرلاندىرۋ بولىپ تابىلادى. قارجى سەكتورىندا تسيفرلى تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ پەرسپەكتيۆالارى تۋرالى دانيار اقىشيەۆ قارجى جۇيەسىندەگى تسيفرلاندىرۋ قالىپتاسقان فاكت دەپ ءتۇسىندىردى. قولما- قول اقشاسىز جاسالاتىن تولەمدەردىڭ ءوزى جەكە تۇلعالارمەن ەمەس، ولاردىڭ بانكتەردەگى ەلەكتروندىق شوتتارداعى جازبالار تۇرىندە كورسەتىلگەن تسيفرلى بالامالارىمەن وپەراتسيالار جۇرگىزۋدى بىلدىرەدى.

– بانك سەكتورى وسى باعىتتاعى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. قارجى تەحنولوگيالارى ماسەلەسى قالاي بولسا دا قولما- قول اقشاسىز جاسالاتىن تولەمدەردىڭ الۋان ءتۇرىن پايدالانۋعا بايلانىستى. وسى تۇرعىدا قارجى نارىعىنداعى تسيفرلى قىزمەتتەر ۇنەمى الدا جۇرەتىن بولادى، ولار ەكونوميكانىڭ اقشا اعىندارىنا قىزمەت كورسەتۋگە بايلانىستى باسقا سەكتورلارى ءۇشىن دە ءوز اسەرىن تيگىزەدى، – دەدى دانيار اقىشيەۆ.

پروگرەستىڭ تاعى ءبىر قىرى

قارجى سەكتورىنداعى تسيفرلى تەحنولوگيالاردىڭ دامۋىنا، ونلاين- تولەمدەردىڭ تانىمالدىعىنىڭ وسۋىنە جانە ينتەرنەت- بانكينگ جۇيەلەرىن پايدالانۋعا قاراي قارجى مەكەمەلەرىن ارام پيعىلداعىلاردىڭ كيبەرشابۋىلدارىنان قورعاۋ ماسەلەسىنىڭ ماڭىزدىلىعى بارىنشا ارتۋدا.

– ءبىر جاعىنان العاندا، ءسىز ءوز اقشاڭىزعا قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتە وتىرىپ، قارجىلىق قىزمەتتەردى الۋدىڭ قولايلى تاسىلىنە يە بولاسىز، ءبىراق، وكىنىشكە قاراي، وسى اقشانى وسى شوتقا رۇقساتى جوق ادامدار پايدالانۋى مۇمكىن. وسىعان بايلانىستى بۇل – پروگرەستىڭ باسقا قىرى. جانە دە ءبىر جاعىنان العاندا ءبىز وسى پروگرەستى قامتاماسىز ەتۋىمىز، ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىز ءۇشىن وسى تەحنولوگيالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋىمىز قاجەت، – دەدى دانيار اقىشيەۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى كەزدە ۇلتتىق بانك قارجى نارىعىنىڭ قاتىسۋشىلارىمەن كيبەرقىلمىسقا بارىنشا ءتيىمدى تۇردە قارسى تۇرۋ ءۇشىن جاعدايلار جاساۋ بويىنشا تىعىز جۇمىس ىستەۋدە.

كريپتوۆاليۋتاعا ينۆەستيتسيالاۋ تاۋەكەلدەرى تۋرالى

ونلاين- كونفەرەنتسيا بارىسىندا دانيار اقىشيەۆ كريپتوۆاليۋتالارعا قاتىستى ءوزىنىڭ تەرىس كوزقاراسىن كەزەكتى رەت راستادى جانە قازاقستاندىقتاردى وسى تاۋەكەلدى قۇرالعا ينۆەستيتسيالاۋدان ساقتاندىردى.

– كريپتوۆاليۋتانىڭ ەشقانداي قۇندىلىعى جوق، ناقتى قۇنى جانە قانداي دا ءبىر تۇلعالاردىڭ مىندەتتەمەلەرى جوق. كريپتوۆاليۋتالار نارىعىن تولىق ءتيىمدى رەتتەۋ مۇمكىن ەمەس، سەبەبى ولاردىڭ ترانسشەكارالىق سيپاتى بار. تيىسىنشە، وسى پروتسەستى ۇلتتىق رەتتەۋشى تاراپىنان رەتتەۋدىڭ ەشقانداي مۇمكىندىگى جوق. جانە دە ولار جەكەلەگەن ەلدەردىڭ يۋريسديكتسيالارىنىڭ شەڭبەرىنەن تىس بولادى. مەن ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىزعا كريپتوۆاليۋتالارعا اقشا سالماۋدى تاعى دا ۇسىنامىن، سالىنعان ينۆەستيتسيالاردى جوعالتۋ تاۋەكەلى وتە جوعارى، سالىنعا اقشانىڭ ساقتالۋىنا ەشقانداي كەپىلدىك بەرىلمەيدى، – دەدى ول.

دانيار اقىشيەۆتىڭ ايتۋىنشا، ۇلتتىق بانك وسى سالاعا قاتىستى ءبىرقاتار ۇسىنىس ازىرلەدى جانە ولاردىڭ كوپشىلىگىن ۇكىمەت قولداپ وتىر.

– ءبىز تەڭگەمەن كريپتوۆاليۋتالار ساتىپ الۋدى، قازاقستاندا كريپتوۆاليۋتالاردى جارنامالاۋمەن، ولاردى شىعارۋمەن اينالىساتىن وسىنداي كومپانيالاردىڭ قىزمەتىن شەكتەگىمىز كەلەدى، – دەپ اتاپ ءوتتى ول، ازاماتتارىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن نە جاسالىپ جاتقانىن ايتا وتىرىپ.

سونىمەن بىرگە ول بازاسىندا كريپتوۆاليۋتالار جاسالاتىن بلوكچەين تەحنولوگياسىنا قاتىستى وڭ كوزقاراسىن ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنشا، بۇل تەحنولوگيا كەز كەلگەن ءتىزىلىمدى، دەرەكقورلاردى جۇرگىزۋدىڭ جانە قابىلداناتىن شەشىمدەردىڭ ايقىندىلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن تابىستى تۇردە پايدالانىلادى.

دەپوزيت – ءقاۋىپسىز قۇرال

ينتەرنەتتى پايدالانۋشىلاردىڭ سۇراۋى بويىنشا دانيار اقىشيەۆ حالىق ءۇشىن مەنشىكتى قاراجاتىن ءقاۋىپسىز باسقارۋ بويىنشا ءبىرقاتار ۇسىنىستارىمەن ءبولىستى. ۇلتتىق بانك باسشىسىنىڭ نەگىزگى كەڭەستەرىنىڭ ءبىرى – اقشانى بانكتە ساقتاۋ جانە رەتتەۋشىنىڭ ءتيىستى ليتسەنزياسى جوق، ازاماتتاردىڭ قاراجاتىن تارتۋعا تىرىساتىن كومپانيالارعا سەنبەۋ. دانيار اقىشيەۆ ۇلتتىق بانكتىڭ ءوزىنىڭ سايتىندا قارجى پيراميدالارىنىڭ نەگىزگى بەلگىلەرىن بىرنەشە رەت جاريالاعانىن حابارلادى. جاعدايدى پايدالانا وتىرىپ، ونلاين- كونفەرەنتسيا بارىسىندا ولار تۋرالى ەسكە سالدى.

• كليەنتتەردىڭ اقشاسىن تارتۋعا تىرىساتىن كومپانيادا ۇلتتىق بانكتىڭ دەپوزيتتەردى قابىلداۋعا ليتسەنزياسىنىڭ بولماۋى؛

• جارعىسىنىڭ بولماۋى جانە مەملەكەتتىك تىركەلمەۋى؛

• كومپانيانىڭ قارجىلىق جاعدايى تۋرالى اقپاراتتىڭ بولماۋى؛

• سالىمنىڭ ساقتالۋىنا كەپىلدىكتىڭ بولماۋى؛

• سالىناتىن قاراجاتتىڭ قارىز نارىعى بويىنشا ورتاشا دەڭگەيدەن اساتىن، نەگىزسىز جوعارى كىرىستىلىگىنە ۋادە بەرۋ؛

• تارتىلعان ءاربىر جاڭا قاتىسۋشىعا بونۋستار تولەۋگە ۋادە بەرۋ؛

• مىندەتتى كىرۋ جارناسى؛

• باق- تا جاپپاي جارنامالاۋ؛

• قىمبات سىيلىقتار بەرە وتىرىپ، جارناما شارالارىن جانە تانىستىرىلىمدار ۇيىمداستىرۋ؛

• كىرىس كوزدەرىنىڭ، قاراجات اينالىمىنىڭ، بيزنەس- پروتسەستەردىڭ ايقىن ەمەس قۇرىلىمى جانە باسقالار.

– ەگەر ۇيىمدا وسى بەلگىلەردىڭ بىرنەشەۋى بولسا، وندا وعان ءوز اقشاسىن سەنىپ بەرۋگە بولاتىنىن نە بولمايتىنىن ويلانۋ كەرەك. ءسىزدىڭ اقشاڭىزدىڭ ساقتالۋى ءوزىڭىزدىڭ پايىمىڭىزعا جانە قارجىلىق ساۋاتتىلىعىڭىزعا عانا قاتىستى بولادى، – دەپ اتاپ ءوتتى ۇلتتىق بانك باسشىسى.

ونىڭ اقپاراتى بويىنشا، قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىمەن بىرلەسىپ جۇرگىزىلگەن وسىنداي قارجى پيراميدالارىنىڭ قىزمەتىن تەكسەرۋ تاجىريبەسى قارجى پيراميدالارىنا ينۆەستيتسيالانعان قاراجاتتىڭ كوپ بولىگىنىڭ قايتارۋعا بولمايتىنىن كورسەتىپ وتىر.

– الاياقتار وسى اقشانى پايدالاندى، ەلدەن شىعاردى، وزدەرى جوق بولىپ كەتتى جانە ادامدار ەشتەڭەسىز قالدى. سوندىقتان، جەدەل جانە تىم كوپ تابىستاردى جارنامالاۋعا بەرىلىپ كەتپەۋدى سۇرايمىز. وسىنىڭ بارلىعى ءسىزدى ءوز جيناق اقشاڭىزدان ايىرۋى مۇمكىن. ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەرمەن جۇمىس ىستەڭىزدەر، – دەپ قورىتىندىلادى ول.

ۋاقىتتىڭ شەكتەۋلى بولۋىنا قاراي، ونلاين- كونفەرەنتسيا بارىسىندا ۇلتتىق بانكتىڭ باسشىسى ءوزىنىڭ اتىنا كەلگەن بارلىق سۇراققا تۇسىنىك بەرە المادى. سونىمەن قاتار ءىس- شارانى ۇيىمداستىرۋشىلار وسى سۇراقتاردىڭ ەشقايسىسى دا جاۋاپسىز قالمايتىنىنا ۋادە بەردى. ولاردىڭ بارلىعى ۇلتتىق بانكتىڭ اقپاراتتىق رەسۋرستارىندا جانە ءىس- شارانىڭ باستى اقپاراتتىق ارىپتەسى بولعان «قازاقپارات» اقپارات اگەنتتىگىنىڭ سايتىندا جاريالانادى.

سامات مۇسا،

«ەگەمەن قازاقستان»