جىربۇلاق (ەسسە)


1.
كۇز ايى ەدى، دالىرەك ايتقاندا 1997 -جىلدىڭ بەسىنشى قىركۇيەگى.

رەسپۋبليكا سارايىندا بولعان ءبىر سالتاناتتى جيىننان شىعىپ، اباي ەسكەرتكىشىنە جاقىنداي بەرە الدىمنان جاراسقان ۇشىراستى.

امان- ساۋلىق سۇراپ، از- كەم اڭگىمەلەسكەننەن كەيىن «ال، جاقسى» ، دەپ قوشتاسا بەرگەندە جاراسقان كىلت توقتاي قالىپ:

– مەنىڭ ساعان تاپسىرمام بار، – دەدى ءتىسىن اقسيتا كۇلىپ تۇرىپ، – ءۇش تومدىعىم بار، سونى شىعارىپ بەر. جاي ايتقان جوق، – اقىندىق ارىنى بۇرقىراپ تۇر، – بۇيىرىپ ايتتى.

ءۇش تومدىق دەگەندە شوشىپ كەتتىم. ول كەزدە تومدىق شىعارۋعا جۇرەك داۋالامايدى. ويتكەنى تومدىق شىعارۋ ۇلكەن اقساقالدارىمىزعا تيەسىلى، شىعارۋ جايى جوعارى جاقتىڭ شەشىمىمەن بەكىتىلەدى. مەملەكەتتىك باسپا كوميتەتى (گوسكوميزدات) سوعان سايكەس جوسپارعا وزدەرى ەنگىزەدى، وندا دا وتە سيرەك بولاتىن ۇيعارىم.

ونىڭ ءبارىن جاراسقاننىڭ ءوزى دە بىلەتىنى داۋسىز، ءبىراق اقىندى ايتقىزىپ تۇرعان مەنى ەكەنىن اڭداپ:

– بۇل قيىن شارۋا عوي، – دەپ كۇمىلجي ءتۇستىم دە ىلە ءۇمىت ءجىبىن ۇزبەۋ نيەتىمەن:

– ءبىراق ءبىر كىتابىڭدى شىعارىپ بەرەيىن، – دەدىم.

– جاقسى. وندا ءبىر كىتابىمدى سەن، ءبىر كىتابىمدى بەكسۇلتان اعاما بەرەم، جارىلقاسىن اعاما دا لايىعى بار، – دەپ كوڭىلدەنىپ كۇلىپ جىبەردى.

مىناداي ۇلەستىرۋدى ەستىپ سول ارادا باسپاگەرلىك ءبىر قيسىننىڭ ساپ ەتىپ كەلە قالعانىن قايتەرسىڭ.

– مىناۋ ءۇمىتتى ۇرلەيتىن يدەيا ەكەن، بىلاي جاسايىق، – دەدىم كادىمگىدەي جول تاپقانىنا ءوزىم دە قوسا قۋانىپ، – تومدىعىڭنىڭ ءبىرىنشى كىتابىن ءبىز شىعارايىق. ال ەكىنشى، ءۇشىنشى تومداردى اعالارىڭ شىعارادى. ءۇش كىتاپ تا تومدىق بولىپ كورىنۋى ءۇشىن ءپىشىمى، كولەمى، بوياۋى، بەزەندىرىلۋى بىردەي بولادى، تەك مۇقابالىق تۇبىنە 1 ء(بىر) ، 2 (ەكى) ، 3 ء(ۇش) دەگەندى بەزەندىرۋ ىسپەتتى ەتىپ كورسەتەيىك، ۇشەۋىن دە ءبىر سۋرەتشىنىڭ قولىنان شىعارامىز.

وسىلاي تاباندا تۋعان ويىمىزدىڭ جولى تابىلا كەتتى. ىسكە ءسات تىلەدىك. جاراسقاننىڭ دا ءازىلى دايار ەكەن. «بالىقشى بالىقشىنى الىستان تانيدى» دەگەن وسى» ، دەپ الىستاعى ارالدى ەسكە ءتۇسىرىپ ءبىر كۇلىپ الدىق.

ەرتەڭىنە- اق جاراسقان قولجازباسىن اكەلىپ بەردى.

ءبارى رەت- رەتىمەن (ولەڭ، باللادا، پوەما، اۋدارما) جيناقتالعان ەكەن. ءتىپتى كىتاپتىڭ فورزاتسىنا لايىقتاپ ءوز قولىمەن (پوچەركىمەن) جازعان ءتۇپ- نۇسقا ولەڭى – اتاقتى «اق بۇلاقتارىن» دا اكەلىپتى:

«.. .اق بۇلاقتار!

القىنعان اق بۇلاقتار!

ءقازىر – كوكتەم،

الدىڭ – جاز،

شاپقىلاپ قال!

كوكجيەكتەن كۇن اۋناپ بارادى ءانى،

قىزارعانى – قوشتاسىپ قاراعانى.. .

وسىلايشا وتەدى قايران ۋاقىت،

سەنى ماڭگى قويمايدى سايرانداتىپ،

كۇز دە كەلەر

كەم- كەمدەپ تارتىلارسىڭ،

قىس تا كەلەر

ءبىرجولا سارقىلارسىڭ.. .

اق بۇلاقتار!

القىنعان اق بۇلاقتار!

ءقازىر – كوكتەم،

الدىڭ – جاز

شاپقىلاپ قال!..

ج. ابدىراشيەۆ

1965-1966 ج.

الماتى، گور. گيگانت» .

قاز- قالپىندا بەرىلگەن جاراسقاننىڭ بۇل ولەڭىنىڭ كاليگرافيالىق جازۋى كىتاپتىڭ بەتاشارىنداي – بەتاجارىنداي بولىپ ايقارا بەرىلدى. سۋرەتشى الەكساندر تىلەنشيەۆتىڭ قولىنان شىققان ءۇش كىتاپتىڭ بەزەندىرىلۋى اقىننىڭ پوەزيالىق پايىمى مەن پاراساتىن كىتاپ بەتىن اشقان ساتتەن اڭعارتاتىن اڭداتپا شەبەرلىكتەن- اق كورەمىز.

كىتاپتىڭ كىرىسپە ىسپەتتى ءسوزى كەمەل ويدىڭ كەنەن قايىرىمىمەن باستالادى. ءا دەگەننەن ء«بىزدىڭ قازمۋ- دىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتى جۋرناليستيكا بولىمىندە – مۇقاڭنىڭ ءدارىسىن تىڭداۋعا ۇلگەرە الماعان بولار، – مەنىڭ ءدارىسىمدى تىڭداپ وسكەن» ، دەپ الىپ، تەبىرەنە تولعاعان ابىز- ۇستازى زەينوللا قابدولوۆتىڭ جىرلارىن شىن جۇرەگىمەن قابىلداۋى، ونىڭ تابيعاتىن شاكىرت كەزىنەن تاني ءبىلىپ، شىن اقىن ەكەنىن مويىنداۋى جاراسقان پوەزياسىنىڭ بار بولمىسىن تانىتا تۇسكەندەي بولادى.

بۇعان قوسا قازاق پوەزياسىنىڭ كلاسسيگى قادىر مىرزا ءالىنىڭ تۇيگەن ويى ءتىپتى تەرەڭ دە تاعىلىمدى: «جاراسقان – بولمىسىنان اقىلدى قازاق. مەن «اقىلدى» دەگەن ءسوزدى ادەيى ايتىپ وتىرمىن. جالپى ادەبيەتشىگە «اقىلدى» دەگەن ءسوزدى كوپ ايتپايدى. ادەبيەتشىلەرگە، كوبىنە «قابىلەتتى» ، «دارىندى» ، «تالانتتى» دەگەن سوزدەردى ايتادى. «اقىلدى» دەگەن ءسوزدى مەن ەڭ ءبىرىنشى رەت بەلينسكيدىڭ ماقالاسىنان وقىدىم. ول ءوزىنىڭ گەرتسەن تۋرالى سوزىندە: «بۇل – اقىلدى تالانت!» دەيدى. سودان كەيىن بىردە- ءبىر ورىس جازۋشىسى جونىندە بەلينسكي بۇل ءسوزىن قايتالامايدى» ، دەۋىنە قوسىلا وتىرىپ قادەكەڭنىڭ «جاراسقاندى اقىلدى قازاق» دەپ تەگىننەن- تەگىن ايتىپ وتىرماعانىنا كامىل سەنىمدىمىز.

وسىنداي اعالارىنىڭ العىسوزىمەن ورىلگەن جاراسقاننىڭ پوەزياسىنىڭ ءبىرىنشى تومى «كوڭىل كوكپارى» دەگەن اتپەن «انا ءتىلى» باسپاسىنان (3000 دانامەن) 1998 -جىلى شىلدە ايىندا جارىققا شىقتى، ىلەلەتىپ «جالىن» باسپاسىنان ەكىنشى تومى «سانا سوقپاعى» (ولەڭ، باللادا، ەپيگرامما، اۋدارما) كىتابى، ال «راۋان» باسپاسىنان ءۇشىنشى تومى «شەجىرەلى شاڭىراق» (ولەڭ، تاقپاق، ەرتەگى، ساناماق، جۇمباق) دەگەن اتپەن شىقتى.

ءبىر جىلدا وسىلاي جاراسقاننىڭ ءۇش تومدىعى – ءۇش كىتاپ بولىپ قالاي شىققانىن ەسكە الۋدىڭ ءوزى ەرەكشە سەزىمگە بولەيدى ەكەن. ونىڭ ءبارى ۋاقىت وتكەن سايىن اقىننىڭ ءار كۇنى، ءار ءسوزى، ءار ولەڭى قاستەرلى بولا تۇسەتىنىن پايىمداۋدىڭ اسەرى بولسا كەرەك.

اقىننىڭ جانى پوەزياسىندا دەيمىز. ونىڭ جىرلارى – الدىمىزدان شىعار اقيقاتى بولار، بالكىم.

ونىڭ ءبىر اقيقاتى – اقىننىڭ كۇندەرى ورالمايتىن بولسا دا، ومىرگە ولەڭىمەن ورالىپ تۇراتىنى بولار.. .

ءيا، جاراسقان دا سولاي.. .

– اق بۇلاقتار!

الدىڭ جاز،

شاپقىلاپ قال! – دەپ تۇرعانداي.

ەسكە تۇسەدى:

ءانى، داۋىسى ساڭقىلداپ، جۇرەگى اڭقىلداپ تۇما جىرى توگىلدى دە كەتتى.

وسى ساتتە جاراسقان جىر پىراعىنىڭ تىزگىنىن قويا بەرگەندەي بوپ ەلەستەيدى، ەسكە تۇسەدى، ورتامىزعا ورالادى.

ورالۋى – ومىرمەن بىرگە جارالۋى، ومىرمەن بىرگە جاڭعىرۋى.

ءتىپتى ومىرمەن بىرگە جاسارۋى دەسەك تە بولادى.

2.
ولەڭنىڭ ءوز فيلوسوفياسى بولادى. ونسىز جىر جولدارى جالاڭ ۇيقاس، سىلدىر ءسوز، قۇرعاق قايىرما بولىپ قالادى.

وسى پايىم پارامەترىمەن قاراساق جاراسقاننىڭ ءار ولەڭى ءوز فيلوسوفياسىمەن ەرەكشەلەنىپ تۇراتىنىنا ءتانتى بولامىز. ويتكەنى نەنى جىرلاسا دا ومىرگە سوزىمەن ەمەس، جۇرەك كوزىمەن قارايتىن اقىننىڭ تالعامى تىنىستى، تولعامى توسىن، ءتۇيىنى تاعالى بولىپ كەلەدى. ويدى جۇرەك ءدىرىلى – ءتىلى دەپ تۇسىنەدى، بۋىرقانعان سەزىمدى بۇلاق كوزىنە بالايدى. اينالاسىنا اسقان ىڭقارلىكپەن قارايدى، تانىپ بىلۋىنەن تامسانىسى اسىپ ءتۇسىپ جاتادى. ءومىر، تابيعات، ادام، قوعام، ادالدىق، ادامدىق.. . ءتىپتى گۇلگە دەيىن، تەڭىزدىڭ تامشىسىنا دەيىن جان الەمىن تەربەيدى. وركەندى ويلارىن كوركەمدى وبرازدارعا اينالدىرادى. سونىڭ ءبارى قاراپايىم سياقتى بوپ كورىنەدى، ءبىراق ونىڭ شىندىقپەن كومكەرىلگەن قۇندىلىقتارىن كورەسىڭ، سول ارقىلى پوەزياعا دەگەن پاراساتىن تانيسىن، اينىماس ادالدىعىن باعالايىڭ.

ونىڭ پەرزەنتتىك فيلوسوفياسى ادام – ءومىر – پەشەنە فيلوسوفياسىنا اينالادى. ساتتىك سەزىمنىڭ ءوزى ۇرپاققا ورتاق ۇلاعاتتىققا ۇلاسادى، ءومىر جايلى ولەڭ – جاپىراعىن جايىپ تاستايدى، كەيدە كوڭىلىڭە نۇر سەپكىزىپ، شىم ەتكىزەدى. قاراڭىز:

اۋىلدا ارمانشىل ءبىر بالا بولدى،

ول كەيىن الىس كەتتى،

قالا كوردى.

سول بالا ساعىنادى كەي ۋاقىتتا،

شاڭداعى بۇرقىراعان قارا جولدى.

* * *

جو- جو- جوق!

زاۋلاسا دا زامان قانشا،

سۇرەدى ادام ءومىر – ادامدارشا،

ەشقاشان قارا جولدى ءشوپ باسپايدى،

ىنىلەر ىزىنە ەرگەن امان بولسا!..

(«قارا جول» )

شۋماقتارداعى وسى ءبىر سەزىم بۇرقانىسى اركىمنىڭ ءوز باسىندا بولعان قاستەرلى دە قيماس ساتتەي بوپ اسەر ەتۋى ءارى تانىس ءارى تابيعي.

زامان دا، ءومىر دە وزگەرەدى – بۇل بۇگىننىڭ شىندىعى. ال ادام وزگەردى مە؟ اقىن ءۇشىن ونىڭ سىرى بولەك، قىرى قۇبىلمالى، كوكجيەگى شەكسىز.

بۇعان، ارينە، اركىم وزىنشە جاۋاپ بەرۋگە، بەزبەندەۋگە، باعالاۋعا حاقىلى. مۇنداي وزگەرىستەرگە اقىننىڭ ادام بولمىسىنا قاراپ وي ءپىشۋى زاڭدىلىق. ادام – تابيعاتپەن بىرگە جارالعان، تابيعاتتان اجىرامايتىن جاراتىلىس. ونىڭ قوعامنىڭ ىڭعايىنا قاراي پەندەلىك – پسيحولوگيالىق توقىراۋلارعا ۇشىراي باستاۋىنا كۋا بولۋ ساتىندە تۋعان جىرلارىندا ول تابيعي پوەتيكالىق تالابىنان تانبايدى، تايقىمايدى دا. قايتا، اشىق ايتىپ، ايقىن پوزيتسيا ۇستانادى. ءونى«ومىربايان تۋرالى عيبراتناما» اتتى وتكىر ويلى ولەڭىنىڭ تەمىرقازىق ءتۇيىنى استارلى پايىمىمەن ايعاقتاي الادى:

«ويلان!

ويلان!

ورىنسىز قاقپا «دابىل!»

وڭعان ەمەس – قازعاندار «اققا» ءقابىر!

كەلەشەكتىڭ الدىندا كۇمىلجىمەي،

وتكەنىڭمەن العاۋسىز اقتالا ءبىل!

اتاعى بار، اتى بار وڭىرگە ايان،

ويلانۋدا بۇگىندە نە ءبىر نويان.

وزگەرتۋگە بولادى ءوزىڭدى دە،

وزگەرتۋگە كەلمەيدى ءومىربايان!»

جاراسقان ءۇشىن تۋعان جەر – تۋعان دالانى تولعاي جىرلاۋ- تالماي جىرلاۋ جان قالاۋى ەدى.

جاراسقان تۋعان جەر تۋرالى العاشقى جىرىن 17 جاسىندا 1965 -جىلى جازىپتى. «قوش بول، ارال!» دەپ اتالادى.

قوش بول، ارال!
قوشتاساردا قىستىعىپ جىلاپ الدىم،

ەرمىن دەۋشى ەم،

ەرىكسىز ەگىلدى ءىشىم.

سەن دە ءبىر ءسات تۋلاماي،

تىنا قالدىڭ.. .

تەڭىز ەمەس –

تولقىعان كوڭىلمىسىڭ؟ ..

الشاق تارتىپ ارامىز ايدان- ايعا،

اۋىر سوقتى- اۋ ساعان دا،

ماعان- داعى.. .

تولقىندارىڭ تۇنشىعا ايمالاي ما؟

جالاڭاياق ءىزىمدى جاعاڭداعى؟ ..

اعات قىلسام،

قايتەيىن،

اقتايدى ارمان!

ارپالىسقان اقىندىق تىرلىك ءۇشىن.

وڭتۇستىكتى پانالاپ،

قايتپاي قالعان

شاعالاڭمىن.. .

مەن دە ءبىر جىل قۇسىمىن!..

جويقىن داۋىل مۇلگيدى جاس جانىمدا،

سول ويانسا –

تۇگەلدەي سارقىلار مۇڭ!

ساعان ۇقساس سان تەڭىز اسپانىندا

سەن تۋرالى سىر شەرتىپ،

شارق ۇرارمىن!..

تۋعان جەردىڭ مۇڭىن جىرلاپ شارق ۇرار شابىتتى ساتتەرى ءالى تالاي تولقىن- جىر بوپ تۋارىن سەزگەندەي- اق ەكەن. وعان ۋاقىت كۋاگەر بولدى – «دالا، سەنىڭ ۇلىڭمىن» كىتابى شىعارماشىلىق تاڭى، تۋعان جەرىنە تىلەكتەس ءبىر تامشى قانى (جانى دەگەنىم) بولدى. تۋعان جەرگە دەگەن وجەتتىگى سونداي وقتىن- وقتىن ورالىپ وتىرادى. ورالعان سايىن وركەندى ويلارى جەلكەندى جىرلارعا اينالىپ تولقىننان سوڭعى تولقىنداي بىرىنەن ءبىرى اسىپ ءتۇسىپ جاتار ەدى.

* * *

تۋعان دالا،

تالايلاردىڭ وت قانىن

لاپىلداتتى تەنتەك كۇيىڭ،

تەكتى ءانىڭ. ءسوز سويلەسەم –

سەنسىڭ بيىك تۇعىرىم!..

سەنسىڭ مەنىڭ ابىرويىم،

ماقتانىم!.. , –

دەپ توگىلە تاسىنىپ؛

تۋعان دالا،

تىنىم الماس جاستامىن،

تەر توگۋدەن،

ورتەنۋدەن قاشپادىم!..

شارشاعاندا شالعىنىڭدى جاستانىپ،

شالقالاسام،

شاڭىراعىم – اسپانىڭ!، –

دەپ سوگىلە شاشىلىپ؛

تۋعان دالا،

ەندى ءبىر سىر تولعايىن:

ءبىر ارۋىڭ بولدى كۇنىم،

بولدى ايىم!

ول ءۇشىن دە –

سەن ءۇشىن دە –

قينالماي

قىرشىنىمنان قيىلۋعا مەن دايىن!.. , –

دەپ قىرانداي قۇيىلىپ؛

تۋعان دالا،

جانىم سەنەن وت الدى،

سەن دەپ بىلەم:

انام،

اكەم،

اتامدى.. .

ەكەۋ بولىپ اتتانباقپىن ەرتەڭگە،

باتاڭدى بەر،

باتاڭدى بەر،

باتاڭدى!.. , –

دەپ ۇرانداي ءيىلىپ؛

تۋعان دالا،

تىنىسىمدى كەڭ الىپ،

كوڭىلىمنەن كوپ ىزدەدىم دانالىق.. .

مۇمكىن ەمەس –

مەنىڭ تەكسىز بولۋىم،

ۇلى ابايدى تۋعان بولساڭ سەن انىق!. , –

دەپ اعىنان جارىلىپ؛

تۋعان دالا،

اتىڭنىڭ،

اتاعىڭنىڭ

اسپانداتار تۇعىرىن قاتارىم مىڭ!..

ءسانىڭمىن مەن!

سەرىڭمىن!

سەنىمىڭمىن!

ارىڭمىن مەن!

اقىنمىن!

اقانىڭمىن!.. , –

دەپ ارىنان تابىلىپ، بۋىرقانعان جولدارمەن باستالاتىن ولەڭدەر تسيكلى وت پەن شوقتان جارالعانداي جارقىل سالادى، توكپە ارىنى اۋىزدىعىمەن الىسقان ارعىماقتى ەلەستەتەدى، بۇرق- سارق قايناۋى كەزەك- كەزەك ويانعان جانارتاۋلارداي جارقىل سالادى. قىزۋى قانداي، قايراۋى قانداي دەسەڭشى؟ ! شىنىنا جۇگىنسەك، مۇنداي جىرلاردىڭ شابىت – ەنەرگياسىن سەزىنۋ دە ءبىر عانيبەت.

شىمىرلاعان سەزىمدەرمەن تاسىپ توگىلگەن جىرلارىنا وقىرماننىڭ، اسىرەسە جاس قاۋىمنىڭ قوعاداي جاپىرىلىپ قول سوعۋى سونىڭ مىسالى. ويتكەنى ولەڭدەرىنىڭ ءار جولىنان جان الەمى كورىنەتىن جاراسقاندى ويى ازات، ارى تازا اقىنعا بالايدى. ويتكەنى ونىڭ پوەزياسىنان پاراسات پەرنەلەرى ءۇن قاتادى، ءبىتىمى بولەك شابىتىنان ەركىندىكتىڭ بيوتوگى ەسەدى، جان رۋحىنىڭ جاقىندىعىن سەزىنەدى. بۇل اقىننىڭ ۇلت ۇرپاعىنا جار سالعان – دابىلى، اق بۇلاقتارى مەن جاس قۇراقتارىنا كەرۋەن كەلەشەگىنە ۇستاتقان قامشىسى ىسپەتتى ەدى. اشىعىن ايتار بولساق تۋعان جەرگە دەگەن مۇنداي ءمىناجات – پەرزەنتتىك پاراسات تاعزىمى جاراسقانعا تۋا بىتكەن تابيعي قاسيەت دەر ەدىك.

3.

ەندى وسىنداي ءورىستى جىرلارىمەن وقىرماننىڭ سۇيىكتى اقىنى بولىپ جۇرگەن كەزىندە جاراسقاننىڭ مەنىڭ قولجازباما پىكىر (رەتسەنزيا) جازعان جايىنا كەلەيىن. سول 1977 -جىلى «جالىن» باسپاسىنىڭ جوسپارىنا «جولداس، كومسومول!» اتتى وچەركتەر جيناعىم كىرگەن ەدى. سونىڭ قولجازباسى بىرنەشە ادامعا رەتسەنزياعا ۇسىنىلىپتى. ءبىرى – جاراسقان ەكەن.

جاراسقاننىڭ پىكىرى (كەيىن ءبىلدىم، ارينە) مىناداي بولىپتى (قىسقاشا ۇزىگى) :

«.. .جاقاۋ داۋرەنبەكوۆ رەسپۋبليكامىزعا «لەنينشىل جاس» گازەتى ارقىلى جاقسى تانىلىپ قالعان جاس جۋرناليستەرىمىزدىڭ، تالانتتى جۋرناليستەرىمىزدىڭ ءبىرى. ونىڭ كومسومول ومىرىنەن جازىلعان پروبلەمالىق ماقالالارى، وچەركتەرى، پۋبليتسيستيكالىق تولعاۋلارى كوپشىلىك قاۋىم كوڭىلىنەن شىعىپ كەلەدى.

ءا دەگەنننەن- اق پۋبليتسيستيكالىق اسقاق پافوسپەن ادەمى باستالىپتى. انىقتاعانىمىز: كىتاپ – رەسپۋبليكا كومسومولىنىڭ ەرلىك داڭقى مۋزەيىندەگى مۇرالار حاقىندا ەكەن. قۋانىپ قالدىق. جاقسى تابىلعان تاقىرىپ، كوپ نارسەنى، كوپ نارسە بولعاندا، كومسومول تاريحىن، ونىڭ ەرلىك جولىن بايانداۋعا ساتىمەن تابىلعان كىلت.

ەندى ءبىز قولجازبانى وقۋدى دوعارا تۇرىپ، مۋزەيدەگى قانداي مۇرالارعا، قاي كەزەڭنىڭ مۇرالارىنا نەندەي سەبەپپەن، نەندەي جۇيەمەن توقتالدى ەكەن دەگەن ويمەن وچەركتەر تاقىرىبىنا نازار اۋدارىپ شىعۋدى ءجون كوردىك.

ءبىرىنشى وچەرك – «كومسومول بيلەتى – №28» . تۇسىنە قويدىق. العاشقى كومسومولدار تۋرالى، رەسپۋبليكا كومسومولىنىڭ العاشقى قارلىعاشتارى تۋرالى اڭگىمەنى 1918 -جىلدان كومسومول مۇشەسى حاميد ءچۋريننىڭ ومىرىنە سۇيەنە وتىرىپ، ءارى ناقتىلى ءارى كوركەم تۇردە بايانداماق بولعان. نەگە بۇلاي دەي المايسىڭ. دۇرىس، ورىندى.

ەكىنشى وچەرك – «براۋنينگ» . تاقىرىپتىڭ وزىنەن- اق 20-شى جىلداردىڭ لەبى، 20-شى جىلداردىڭ ءيسى كەلەدى. باندىلار مەن كونتررەۆوليۋتسياعا قارسى كۇرەس جىلدارىنداعى كومسومولدار ەرلىگىن اۆتور سول ءبىر سۇراپىل كەزەڭنىڭ كومسومولەتس، ءقازىر اتالمىش مۋزەيدىڭ ديرەكتورى پاۆەل ميحايلوۆيچ زەلەنتسوۆ عۇمىرناماسىن ارقاۋ ەتۋ ارقىلى ايتىپ بەرۋدى العا قويعان. بۇل رەتتە دە قاتەلەسپەگەن. كومسومول تاريحىن تانىتۋعا قاجەتتى مۇرانى تاڭداي بىلگەن.

ءۇشىنشى وچەرك – «ۆوجاتىي» . تۇركستان كومسومولىنىڭ تۇڭعىش پيونەر ۆوجاتىيلارىنىڭ ءبىرى، 1927 -جىلى قازاق پيونەرلەرىن ارتەككە الىپ بارۋشى سادى حادىربايەۆ تۋرالى. بۇعان دا داۋلاسا المايسىڭ. جازىلۋعا، ايتىلۋعا كەرەك جايت.

ءتورتىنشى، بەسىنشى، التىنشى وچەركتەر دە وسىنداي رەتپەن، ياعني بايتاق ەلىمىز باسىنان كەشكەن تاريحي كەزەڭدەر تۇسىنداعى رەسپۋبليكا كومسومولى اتقارعان ەرلىك ىستەردى جۇيەلى تۇردە شەرتەدى. قاي- قايسىسى دا جالپىلاما بايانداۋ، جالاڭ سوزبەن ەمەس، ناقتىلى ادامدار، ناقتىلى وقيعالار نەگىزىندە نانىمدى سيپاتتالعان.

ءبىز اۋەلى كىتاپتىڭ جالپى قۇرىلىمىمەن ءۇستىرت تانىسىپ شىققاندا وسىنداي جاقسىلىق نىشاندارىن، جاعىمدى جاقتارىن بىردەن بايقادىق. بۇل – پىكىر اۆتورىنىڭ ەمەس، كىتاپ اۆتورىنىڭ، كىتاپتىڭ ارتىقشىلىعى بولسا كەرەك.

ال ەندى قولعا قالام الىپ دەگەندەي، شۇقشيا وقي كەلە اڭعارعان اقاۋ، كورگەن كەمشىلىكتەرىمىزگە كەلەيىك.

جالپى جاقاۋ داۋرەنبەكوۆ قالامى توسەلىپ قالعان، ءسوز قاسيەتىن، ءتىل ءقادىرىن بىلەتىن جۋرناليست. سوندا دا بولسا ارا- گىدىك جىبەرىپ الاتىن اقاۋلارى جوق ەمەس. سولاردىڭ ءبىرازىن كەلتىرسەك اۆتور مەن رەداكتور نۇسقالعان باعىتتا جۇمىس ىستەي تۇسەدى عوي دەيمىز. مىسالعا، جاقاۋ ء«بىزدىڭ بەيقۇت ءومىر» ، «بەيقۇت دۇنيە» دەگەن ءسوزدى ءجيى قولدانادى جانە دە جاقسى ماعىنالى ءسوز دەپ ۇعاتىن ءتارىزدى. بۇل – قىرعىز تىلىندە «تىنىش» ، «مامىراجاي» دەگەن ءسوز. ال قازاق تىلىندە «بەي» كەرى ماعىنا بەرەتىنى بەلگىلى. مازاسىزدى – بەيمازا، مەزگىلسىزدى – بەيمەزگىل دەپ اۋىستىراتىنىن بىلەمىز. دەمەك، بەيقۇت – قۇتسىز دەگەن ۇعىمدا قولدانىلادى. تاعى ءبىر بايقاعانىمىز: «لەپ لەكيدى» سەكىلدى تىركەس قايتالانىپ وتىرادى. بىزدىڭشە، «لەپ لەكىمەيدى» ، لەپ سوعادى، لەپ ەسەدى. 92^- ء^شى بەتتە: «بالالار قۋانىپ ايران- اسىر» دەگەن سويلەم بار. بۇل دا دۇرىس ەمەس. قۋانعان ادام «ايران- اسىر» ەمەس، تاڭدانعان ادام «ايران- اسىر» قالادى. 57 بەتتە: «ال اتاماننىڭ ايتقانىنا كەلەر بولساق، الگىسىنىڭ ءبارى «بوس شاتپاق» دەگەن سويلەم بار. ايتىلعان ءسوزدى «بوس شاتپاق» ەمەس، «بوس بىلشىل» دەيدى، «بوس شاتپاق» جازىلعان ءسوزدى سيپاتتاسا – ءجون.

جوعارىدا ايتىلعان ىڭعايداعى ازداعان ولقىلىقتاردان ارىلتسا، «جولداس، كومسومول» رەسپۋبليكا كومسومولىنىڭ ەرلىك جولىن باياندايتىن جاقسى كىتاپتىڭ ءبىرى بولعالى تۇرعانىنا كۇمانىمىز جوق.

مۇنداي تانىمدىق تا، تاربيەلىك تە، تاريحي دا ءمانى بار كىتاپتى شىعارۋدان باسپا دا، باسقا دا ۇتىلمايدى دەپ ويلايمىز.

11.07.1977 -جىل» .

وسى پىكىرىندە جاراسقاننىڭ تازالىعى مەن تۋرالىعى كورىنىپ تۇر.

بۇل پىكىر مەن ءۇشىن ءالى كۇنگە دەيىن ىستىق ءارى قىمبات. ونداعى قولتاڭباسى جاراسقاننىڭ ويتاڭباسى، ىزگى نيەت – يگى تىلەگىندەي بوپ كورىنەدى.

ءوزىم سولاي قابىلدادىم.

4.
ءبىر ويىم ايتادى: اقىننىڭ ءتولقۇجاتىنداي بوپ كەتەتىن ءتولتۇلپار تۋىندىسى بولادى.

جاراسقاننىڭ اتى اتالعاندا «اق بۇلاقتارىنىڭ» ءتىل ۇشىنا ورالا كەتەتىنى – سونىڭ ايعاعى. بۇل – جاراسقان جىربۇلاعىنا دەگەن وقىرماننىڭ ىڭكار ىقىلاسى، باعا بەيىلى.

بۇعان سەنىمىم كامىل.

5.
تاعى دا كۇز كەلىپتى.

جاپىراقتار جاۋىپ تۇر.. .

جاپ- جاسىل جاپىراقتار سارالا تۇسكە بويانىپ كوز تارتادى.

ەسكە تۇسەدى: كەزىندە جاراسقاننىڭ جىرلارى دا جاپ- جاسىل ەدى- اۋ. ەندى ول دا كوڭىلىمىزدە ساعىنىشتىڭ سارالا جاپىراقتارىنا اينالىپ، سىر شەرتىپ جاتقانداي.. .

جاقاۋ داۋرەنبەكوۆ،

جازۋشى،

قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى،

حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى

21-25 قازان 2017 -جىل