«قازاقتىڭ ىرىلەرى» . جاقسىلاردىڭ ايبارى مەن ديدارى


وتكەن عاسىرداعى قازاقتىڭ دارحان دالاسىنداي ماڭدايىنا بىتكەن ايبارى مەن ديدارى، ياعني ۇلتتىڭ ۇلىلىعىن تانىعان كەرەمەت كەمەڭگەرلەر از بولماعانى انىق. ءتورت قۇبىلانى تۇگەندەپ جىبەرەتىن بيلىك قولدارىندا بولماسا دا، جولىنان جىعىلماي، جۇمىلىپ كەلگەندە جۇلقىنعان تالايدىڭ مىسىن باسىپ، الارىم كەتەدى- اۋ دەمەي، قايىس نوقتانى جۇلىپ تاستاپ ايتارىن ايتقان، ءسويتىپ قازاقتىڭ ءقادىرىن ارتتىرعان سول الىپتاردىڭ كوزىن كورىپ، ءىسىن جالعاعاندار تۋرالى «قازاقتىڭ ىرىلەرى» اتتى كىتاپ جاقىندا جارىق كورىپ، قولعا تيگەن ەدى.
پاراقتاپ وتىرعاندا ۇلتىمىزدىڭ نەبىر جاقسىسى مەن جايساڭدارى مۇحيت تولقىنىنداي ىلەك- ىلەك بولىپ كوزگە شالىنادى. ءتاڭىرىم تالانت پەن دارىندى حالقىمىزعا اياماي- اق بەرگەن ەكەن. ونەر مەن عىلىم، ادەبيەت پەن ءبىلىم سالاسىنىڭ سول ءبىر شوق جۇلدىزدارى كەيىنگى جاسقا اڭىز بەينەدەي بولۋى مۇمكىن. ءبىراق ولاردىڭ ۇلتقا ەتكەن قىزمەتى اڭىز ەمەس، اقيقات ەدى. ءيا، كىتاپقا كىرگەن اسىلداردىڭ كوبى و دۇنيەلىك بولىپ كەتكەن. بارىنىڭ ءوزى ءبىراز بەلەسكە قول ارتقان.

ۇلتىم، جۇرتىم دەگەندەردىڭ ءومىرىن سوزبەن ورنەكتەپ، ءتۇرلى- ءتۇستى سۋرەتتەرمەن كومكەرىپ، ادەمى بەزەندىرگەن، ساپالى قاعازعا باسىلعان كىتاپ اۆتورى – تەلەدراماتۋرگ، رەجيسسەر، ت. جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورى عاينيجامال ءابىلدينا.

وتكەن عاسىردىڭ 30-جىلدارى ۇلت ونەرىنىڭ «قولباسشىسى بولعان» (ق. بايسەيىتوۆ) ، «.. ء.تىلدى دە ءتىستى، جىگەرلى دە ىسكەر» (ع. مۇسىرەپوۆ) تەمىربەك جۇرگەنوۆتىڭ قازاق رۋحانياتىنا قوسقان ۇلەسىنەن باستالعان كىتاپ، ساراتوۆ جۇرتى سەنىم ارتىپ وقىتسا دا، قازاق ەلى – اتاجۇرتىم دەپ پاۆلودار وبلىسىنان ءبىراق شىققان، «.. .كىتاپ وقىمايتىن، حات جازا المايتىن، تەك باستىق بولۋدى كوزدەيتىن شىرەنبايلار كوبەيىپ كەتتى» ، دەپ كەيىگەن كاكىم (ميحايل) ەسەناليەۆ، قازاق كينوسىنىڭ تۋىن كوتەرگەن قايراتكەر، جامپوز جۋرناليست، پاراسات يەسى كامال سمايىلوۆ، جەلتوقسان كوتەرىلىسىنەن كەيىن ىقپاي، بۇقپاي ۇلتىم، ءتىلىم دەگەن ءبىلىمدار سىنشى ساعات اشىمبايەۆ، قاي كەزدە دە ۇلت مۇددەسىنە شىراقشى بولعان عاينيكەن بيباتىروۆامەن ءبىر قايىرىپ تاستاپ، ونەر ساڭلاقتارىنىڭ ءومىر جولىنا، شىعارماشىلىعىنا ءۇڭىلىپتى. كوش باسىندا تۇرعان ونەر اسقارى، جۇزدەگەن شاكىرت تاربيەلەگەن اسقار توقپانوۆ، تاسقا ءتىل بىتىرگەن حاكىمجان ناۋرىزبايەۆ، سۋرەت ساقيى ساحي رومانوۆ، اعاشتان دا، تەمىردەن دە ءتۇيىن تۇيگەن داركەمباي شوقپار ۇلى، تەكتى تۇقىمنان شىققان اكتەر كاۋكەن كەنجەتايەۆ، قازاق كينوسىنىڭ ورەن جۇيرىكتەرى ءماجيت بەگالين، وراز ابىشيەۆ، كۇنى كەشە ارامىزدان باقيعا اتتانعان رەجيسسەر مامان بايسەركە ۇلى، ء بىتىمى بولەك، بولمىسى ەرەن ءامينا ءومىرزاقوۆا – وسىلاي جالعاسىپ كەتە بەرەدى.

ال عىلىم الەمىنىڭ ورەندەرى تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا اكادەميكتەر تورەگەلدى شارمانوۆ، ماناش قوزىبايەۆ، مەيىرحان ءابدىلدين، ءومىرزاق سۇلتانعازين، ساعىندىق ساتىبالدين، جۋرناليستەر ۇستازى تاۋمان اماندوسوۆ، باسقا دا مىقتىلار تۋرالى سىر شەرتەدى. جىر مەن ءان، ءسوز  دۇلدۇلدەرىنە كەلگەندە، ءورت بولىپ لاۋلاعان باۋبەك بۇلقىشيەۆ، اقىن سىرباي ماۋلەنوۆ، جازۋشى مۇقان يمانجانوۆ جەزتاڭداي ءانشى روزا باعلانوۆا، اۋەنى ءارلى نۇرعالي ءنۇسىپجانوۆ، كومپوزيتور ءشامشى قالداياقوۆ، وزگە دە ءبىر شوعىر قايراتكەرلەر تۋرالى تانىمدى اڭگىمە وربىتەدى.

كىتاپ ىشىندەگى سۋرەتتەر دە وتكەن تاريحتان مول دەرەك بەرىپ، ناعىز قايراتكەر تۇلعالاردىڭ ديدارىنا قاراعاندا ولاردىڭ بۇكىل بولمىسى كوز الدىڭنان وتە بەرەدى. ۇلت رۋحانياتىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان مۇنداي اسىلداردى اركەز وسىلاي ەسكە ءتۇسىرىپ، كىتاپ بەتىنەن ورىن بەرىپ وتىرساق، بۇل كەيىنگى ۇرپاققا ساباق بولار ەدى. حالقىنا قالتقىسىز قىزمەت ەتكەن بۇل ارىستار وزىنەن باسقا مىقتى جوقتاي كورەتىندەردى ويعا قالدىرىپ، تانىپ بىلۋىنە سەپتىگى ءتيىپ، ساناسىنا ساۋلە تۇسىرەرى دە ءسوزسىز دەپ بىلەمىز.

سۇلەيمەن مامەت،
«ەگەمەن قازاقستان»