بالالارعا كۇش كورسەتۋ تىيىلماي تۇر


بۇل رەتتە قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيادا بالالار اراسىنداعى سۋيتسيد جاعدايىن ازايتۋعا ءبىرىنشى بولىپ قادام جاساعانىن ايتۋعا بولادى. ناتيجەسىندە قاناتقاقتى جوبا بويىنشا قىزىلوردا وڭىرىندە بالالاردىڭ وزىنە قول جۇمساۋى 3 -جىلدا 4 ەسەگە ازايدى. وسى جۇمىستار اياسىندا ەلوردا اكىمدىگى العاش رەت يۋنيسەف- پەن، ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل كەڭسەسىمەن «بالالارمەن تاتۋ قالا» قۇرۋعا قۇمبىل ەكەنىن ءبىلدىرىپ، مەموراندۋمعا قول قويدى.
«بالاعا بايقاپ سويلەسەڭ اقىلىڭا كونەر، بايقاماي شەت سويلەسەڭ كوپ ىشىندە ولەر» دەمەي مە بابالار؟ ! بۇلا شاعىندا كوڭىلىنە قاجىر، كوزىنە وت، كوكىرەگىنە سەس ەگەر ساۋمال قۋانىشىن سارقىپ، ءسابي ساناسىن سارساڭعا سالار سىرقات تاربيە سوڭعى كەزدە قارقىن الىپ تۇرعان سياقتى ما، قالاي؟ .. ياكي بالالارعا كۇش كورسەتۋ نەلىكتەن تىيىلماي وتىر؟
ب ۇ ۇ بالالار قۇقىعى تۋرالى كونۆەنتسياسىنىڭ 19-بابىنا سايكەس، بالالارعا كۇش كورسەتۋ دەگەنىمىز – فيزيكالىق، پسيحولوگيالىق كۇشتەۋ، مازاقتاۋ، قيانات جاساۋ، قامقورلىقتىڭ جوقتىعى، دورەكى قارىم- قاتىناس، اتا- انا، زاڭدى قامقورشى نەمەسە كەز كەلگەن باسقا تۇلعا تاراپىنان جاسالعان جىنىستىق قياناتتى بىلدىرەدى. 2010-2016 -جىلدار ارالىعىندا بۇۇ بالالار قورى (يۋنيسەف) ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلمەن بىرگە جۇرگىزگەن زەرتتەۋى بويىنشا، قازاقستاندا بالالارعا كۇش قولدانۋ ۇيدە دە، مەكتەپتە دە، ينتەرناتتا دا ورىن الىپ جاتاتىنى انىقتالدى. زەرتتەۋ ناتيجەلەرى كورسەتكەندەي، كۇش كورسەتۋدى ەرەسەكتەردىڭ 75 پايىزعا جۋىعى وتباسىندا بالالاردىڭ ءجۇرىس- تۇرىسىن قاداعالاۋدا ۇستاۋ ءۇشىن ءجون كورسە، اتا- انالاردىڭ 67 پايىزى بالا تاربيەسىندە قولاي كورەدى. بۇل كورسەتكىشكە زەر سالساڭىز، قازىرگى قوعامدىق كوزقاراستىڭ ورتاق بەلگىسى ىسپەتتى. ونى ءار كەزدە ءار اقپارات كوزىندە جاريالانىپ جاتاتىن جاعا ۇستاتار جاڭالىقتار دا جوققا شىعارمايدى.

ارينە ەلىمىزدە بالالارعا ارنالعان ەكى بىردەي قاۋىرت جەلى («111» جانە «150» ) جۇمىس ىستەيدى. بۇل جەلىلەر بالالارعا قاتىستى زورلىق- زومبىلىقتىڭ ءتۇرلى ساتىسىن تىركەپ وتىرادى. دەگەنمەن بالالارعا قاتىستى زورلىق- زومبىلىق تۋرالى حابارلاۋ، تىركەۋ مەن ارەكەتكە كوشۋ، ءىستىڭ انىق- قانىعىنا جەتۋ تەتىكتەرى ءالى جەتكىلىكتى دامي قويعان جوق. بىلتىر يۋنيسەف ۇيىمى جاھاندىق بالالارعا قاتىستى ەسەبىندە الەم بويىنشا 2-4 جاس ارالىعىنداعى بالالاردىڭ تورتتەن ءۇشى (300 ميلليونعا جۋىق) ءوز ۇيىندە پسيحولوگيالىق قىسىمعا، زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن 30-عا جۋىق ەلدە ءبىر جاستاعى 10 بالانىڭ التاۋى كۇش قولدانۋ جاعدايىنا تاپ بولاتىنىن مالىمدەدى.

البەتتە قارىم- قاتىناستىڭ قاتاڭدىعى نەمەسە زورلىق- زومبىلىق بالالاردىڭ جان دۇنيەسى مەن دەنساۋلىعىنا كەرى اسەر ەتپەي قويمايدى. بالالىق شاقتا كورگەن قيانات ۇمىتىلمايدى. ءتىپتى ەسەيگەندە ول ءوزىن ىشتەي مۇجىگەن سول ءبىر ءزابىردى ءسات سايىن ەسىنە الۋى، كەز كەلگەن وقيعا ەسكى جاراسىن تىرناۋى مۇمكىن. حالىقارالىق ۇيىمدار ەرەسەكتەر اراسىنداعى جۇيكە جۇيەسىنىڭ اۋىتقۋى مەن جۇرەك تالماسى سياقتى اۋرۋلاردىڭ بالالىق شاقتا باستان وتكەرگەن پسيحولوگيالىق جاراقاتپەن تىعىز بايلانىسى بار ەكەندىگىن انىقتادى. بۇل قوعامداعى الەۋمەتتىك قاتىناستاردىڭ اراسىنا سىنا قاققانىمەن قويماي، بەلگىلى ءبىر ۋاقىتتا قوعامنىڭ قىزمەتىنە جاراۋى ءتيىس ادامي كاپيتالدىڭ جوعالۋىنا الىپ كەلەدى. سونداي- اق دەنساۋلىق سالاسىنا جۇمسالاتىن شىعىنداردى ارتتىرىپ، ەكونوميكالىق تۇرعىدان دا كەرى اسەرىن تيگىزەدى. سوندىقتان بالالاردى زورلىق- زومبىلىقتان قورعاۋ وزىق ەلدەردىڭ باسا ءمان بەرەتىن وزەكتى ماسەلەسىنە اينالىپ وتىر.

وسى ورايدا جىل باسىندا ب ۇ ۇ بالالار قورى ەلىمىزدە ەكى بىردەي كوممۋنيكاتسيالىق ناۋقاندى باستاعان بولاتىن. بۇل بالالارعا قاتىستى زورلىق- زومبىلىقتى بولدىرماۋعا جانە زاڭعا تارتىلعان بالالارعا قولداۋ كورسەتۋگە باعىتتالعان. ءۇش جىلعا ارنالعان جوبانىڭ العاشقى جىلىندا استانا مەن الماتى قالالارى، شىعىس قازاقستان، قىزىلوردا، ماڭعىستاۋ جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارى بويىنشا ءىس- شارالار ۇيىمداستىرىلسا، ءارى قاراي باسقا وڭىرلەر دە قامتىلا بەرەدى. ناۋقان اياسىندا يۋنيسەف ادام قۇقىعى جونىندەگى ۋاكىلمەن، بالالار قۇقىعى جونىندەگى ۋاكىلمەن، باس پروكۋراتۋرامەن، وبلىستىق اكىمدىكتەرمەن جانە باسقا دا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن، ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن، بيزنەس وكىلدەرىمەن ارىپتەستىك ورناتپاق. كوممۋنيكاتسيالىق ناۋقان ەۋروپالىق وداقتىڭ قازاقستانداعى وكىلدىگىنىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. «بۇعان ءتۇرلى ءىس- شارالار، الەۋمەتتىك روليكتەر، باق جانە الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى جۇمىستار كىرەدى. ماقساتىمىز – بالالارعا زيان كەلتىرەتىن قاتال ءىس- ارەكەتتەردى اشكەرەلەۋ، حالىقتى اقپاراتتاندىرۋ. ءبىز الەۋمەتتىك تالاپتاردىڭ وزگەرۋىنە ىقپال ەتەمىز، ياعني بالالارعا قاتىستى زورلىق- زومبىلىققا بەيجاي قاراماۋعا، ادامداردىڭ بالالارمەن ارا قاتىناسىندا، تاربيەلەۋىندە جاڭا داعدىلاردى دامىتۋىنا كومەكتەسەمىز» ، دەيدى يۋنيسەف بالالار قورىنىڭ قازاقستانداعى ءتوراعاسى يۋري وكسوميتنىي.

ارينە قوعامدا ۇزاق ۋاقىت بويى قالىپتاسقان ءجۇرىس- تۇرىس، ادەتتەردى تەز ارادا وزگەرتۋ مۇمكىن ەمەس. دەسە دە، بۇل ءىس- قيمىل ءسال دە بولسا سەڭگە قوزعاۋ سالماق. العاشقى ناۋقان جاس اتا- انالاردىڭ حاباردارلىعىن ارتتىرۋ، سونداي- اق بارلىق قوعامداستىقتى بالالاردى وقىتۋ مەن تاربيەلەۋ ماسەلەلەرىندە زورلىق- زومبىلىق ادىستەرىنە جول بەرمەۋگە، بالا تاربيەسىندەگى ادىستەمەلەردى، تالاپتاردى وزگەرتۋگە باعىتتالادى. ال ەكىنشى ناۋقان زاڭعا تارتىلعان بالالاردى قولداۋدى قالىپتاستىرۋعا ارنالعان قۇقىقتىق جۇيە مەن بالالاردى قورعاۋ سالاسىنىڭ ماماندارىنا باعىتتالادى.

ستاتيستيكا بويىنشا، سوڭعى ونجىلدىقتا ەلىمىزدە بالالاردىڭ قۇقىق بۇزۋشىلىعى 2006 -جىلعى 8799-دان 2016 -جىلعى 3343-كە دەيىن ازايعان ەكەن. ياعني وڭ وزگەرىستەر بار. ماسەلەن، 2016 -جىلى بالالار جاساعان قىلمىستىق ءىستىڭ 72 پايىزى زاڭناما نەگىزىندە قارالىپ، توقتاتىلدى. كامەلەتكە تولماعان سوتتالۋشىلاردىڭ ورتا ەسەپپەن 83 پايىزى جازانىڭ بالامالى ءتۇرىن الدى. 2017 -جىلى كامەلەتكە تولماعانداردىڭ ءىسى 3148^- ء^دى قۇراپ، الدىڭعى جىلدان 5,8 پايىزعا ازايدى. 2017 -جىلى 3 مىڭنان اسا كامەلەتكە تولماعاندار قىلمىس جاساعان. ولاردىڭ قاتىسۋىمەن جاسالعان قىلمىس 2005 -جىلدان 2014 -جىلعا دەيىن 22,7 پايىزعا ءوستى. ونىڭ ىشىندە قىلمىستىق كودەكستىڭ 120-بابىمەن قارالاتىن زورلاۋ دەرەگى 120-دان 130-عا دەيىن نەمەسە 5,3 پايىزعا كوبەيگەن. قىلمىستىق كودەكستىڭ 121-بابىمەن قارالاتىن جىنىستىق سيپاتتاعى كۇش كورسەتۋ ارەكەتتەرىنىڭ ءوسىمى 112-دەن 124-كە دەيىن نەمەسە 9,6 پايىزعا جەتتى. قازىرگى كەزدە تۇزەۋ ورىندارىندا جاسى كامەلەتكە تولماعان 49 قىلمىسكەر بولسا، ونىڭ ءبىرى – قىز بالا. بۇل رەتتە ولار تۇزەۋ مەكەمەسىنەن تۇزەلىپ شىعا ما، الدە ءبىر- بىرىمەن تانىسىپ، كەلەشەكتە قوعام تىنىشتىعىنا كولەڭكە تۇسىرەتىن بۇزاقى توپتاردىڭ بىرىگۋىنە قولدان جاعداي جاساعان بولامىز با؟ ياعني مامانداردىڭ ايتۋىنشا، مۇنداي باعىت تاربيەلەۋدى ەمەس، جازانى وتەۋدى عانا سيپاتتايتىن سياقتى. سول سەبەپتى زاڭعا تارتىلعان بالالاردى قايتا تاربيەلەۋ، قوعامعا بەيىمدەۋدىڭ ءوزى كۇش قولدانۋدىڭ الدىن الۋ بولماق. ياعني بالالاردى وڭالتۋ باعدارلاماسىنىڭ جوقتىعى ولاردىڭ قايتادان قىلمىسقا بارۋ ءقاۋپىن تۋعىزادى. سوندىقتان وسى شارا اياسىندا سوت تورەلىگىندە بالالارعا قاتىستى وڭالتۋ مۇمكىندىگى بار بالامالى ادىستەردى قولدانۋدى قاراستىرۋ كەرەك، دەيدى ساراپشىلار.

قازىرگى كەزدە بالالاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ ماقساتىنداعى ستراتەگيالىق قۇجات تۇزىلۋدە. قازاقستاننىڭ بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلى، ءماجىلىس دەپۋتاتى زاعيپا باليەۆانىڭ ايتۋىنشا، بالالارعا قاتىستى زورلىق- زومبىلىقتى بولدىرماۋ جانە الدىن الۋعا بايلانىس-
تى ءتۇرلى سالادا 5 زاڭ جوباسى ازىرلەنىپ، قولدانىستاعى زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزىلۋدە. سونداي- اق ماجىلىسمەن بۇۇ بالالار قۇقىعى جونىندەگى كوميتەتى حالىقارالىق تاجىريبەلەردى ەسكەرىپ، جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان ستراتەگيالىق قۇجات جاساۋدى ۇسىنعانىن، ەل ۇكىمەتى ۇسىنىستى تولىق قولداپ وتىرعانىن ايتادى. بارلىق ءمان- جاي قامتىلاتىن باستامانى جوعارعى سوت تا قۋاتتاپ وتىر جانە ىشكى ىستەر مينيسترلىگىمەن ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلۋدا. ياعني الەمدىك ۇردىستەرگە ساي بالالارعا ءادىل سوت بولۋى ءۇشىن جەتكىنشەكتەر سوتقا شاقىرىلمايدى، زاڭعا تارتىلعان بالالارمەن جوعارى بىلىكتى پسيحولوگتار جۇمىس ىستەيدى. ناقتى ايتقاندا، تەرگەۋشىلەر، پروكۋرورلار، باسقا دا سوت ىسىنە قاتىسۋشىلار بالالاردان
جاۋاپ الۋعا ارالاسپايدى. سوت وتىرىسىندا ءىستى قاراۋ بارىسىندا ءارى قاراي ساقتاۋعا بەرىلەتىن اۋديوجازبا قولدانىلادى. بۇل قالىپتاسقان كۇردەلى جاعدايدىڭ ودان ءارى ۋشىعۋىنىڭ الدىن الادى. ويتكەنى سوڭعى جىلدارى اقىل توقتاتپاعان بالالاردىڭ وزىنە قول جۇمساۋ وقيعالارى جيىلەدى. وسىعان بايلانىستى قازاقستاندا بىلتىر 167 جاعداي تىركەلگەن. اسىرەسە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا سۋيتسيد وقيعالارىنىڭ كوپتەپ تىركەلۋى بايقالسا، ماڭعىستاۋدا – 1, قىزىلوردادا 5 وقيعا تىركەلدى. استانا مەن الماتى قالالارىنداعى جاعداي تۇراقتى بولعانىمەن، قايعىلى وقيعالار ارا- تۇرا ورىن الىپ تۇرادى. بۇل رەتتە قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيادا بالالار اراسىنداعى سۋي-
تسيد جاعدايىن ازايتۋعا ءبىرىنشى بولىپ قادام جاساعانىن ايتۋعا بولادى. ناتيجەسىندە قاناتقاقتى جوبا بويىنشا قىزىلوردا وڭىرىندە بالالاردىڭ وزىنە قول جۇمساۋى 3 -جىلدا 4 ەسەگە ازايدى. وسى جۇمىستار اياسىندا ەلوردا اكىمدىگى العاش رەت يۋنيسەف- پەن، ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل كەڭسەسىمەن «بالالارمەن تاتۋ قالا» قۇرۋعا قۇمبىل ەكەنىن ءبىلدىرىپ، مەموراندۋمعا قول قويدى. الداعى ۋاقىتتا استاناداعى كامەلەتكە تولماعان «قىلمىسكەرلەردىڭ» بوستاندىعىن شەكتەگەنىمەن، ولارعا جەكە عيمارات ءبولىنىپ، ءۇي جاع-
دايىنا جاقىن تاربيەمەن وقۋىنا، ماماندىق الۋىنا جاعداي جاساۋ قاراستىرىلىپ وتىر. ءتيىستى زاڭناما اياسىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن جوبا ءبىر جىلعا جوسپارلانعان، قاجەت دەپ تاپسا ءارى قاراي جالعاسا بەرەدى. جوبانى ىسكە قوسۋ كوپتەگەن ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋعا جاردەمدەسەدى. سوعان سايكەس زاڭناماعا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى. قازاقستاندا 2016 -جىلدىڭ 30 جەلتوقسانىنان باستاپ «پروباتسيا تۋرالى» زاڭ كۇشىنە ەنگەنى بەلگىلى. نەگىزگى ماقسات – قىلمىستىق- اتقارۋ جۇيەسى مەكەمەسىنەن بوساعان كۇدىكتىنىڭ نەمەسە ايىپتالۋشىنىڭ ءتارتىبىن تۇزەۋ جولىندا قوعامنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ.

ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلدىڭ ۇلتتىق كەڭسەسىنىڭ جەتەكشىسى سەرىك وسپانوۆ بىلتىر بالا قۇقىعىنىڭ بۇزىلۋىنا بايلانىستى 100-دەن اسا شاعىم تۇسكەنىن، ونىڭ ىشىندە اليمەنت بەرەشەكتەرىن وتەمەۋ، اتا- انالارىنىڭ اجىراسۋىنا بايلانىستى بالالاردىڭ تۇرعىلىقتى مەكەنجايىنىڭ انىقتالماۋى، جەتىم جانە اتا- انا قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردىڭ ءبىلىم الۋى، مەملەكەتتىك ءبىلىم گرانتىن ءبولۋ سياقتى ماسەلەلەر باسىم ەكەنىن ايتادى. بارلىعى دا ءتيىستى ورگانداردىڭ ارالاسۋىمەن شەشىلىپ وتىردى. ورتالىق قىزمەتكەرلەرى بوبەكجايلار مەن بالالار ۇيىندەگى، جابىق مەكەمەلەردەگى جاعدايلاردى باقىلاۋعا الىپ، ءتيىستى مونيتورينگ جۇرگىزىپ تۇرادى.

تاعى ءبىر ءقاۋىپ – ينتەرنەت. عالامتوردىڭ ءاربىر ءۇشىنشى قولدانۋشىسى – بالالار. بۇۇ بالالار قورىنىڭ مالىمەتىنشە، كۇن سايىن 175 مىڭ بالا ءبىرىنشى رەت ينتەرنەتكە كىرەدى جانە جارتى سەكۋند سايىن ولار ونلايندا وتىرادى. ارينە بۇل ءبىر جاعىنان بالالاردىڭ جەكە دامۋىنا مۇمكىندىكتەر بەرگەنىمەن، ەكىنشى جاعىنان ايتارلىقتاي ءقاۋىپ تە تۋدىرادى. سەبەبى بالالار قورىنىڭ تسيفرلى الەمدەگى بالالاردىڭ جاعدايىنا ۇڭىلگەن ساراپتاماسى بويىنشا ەرەسەكتەردىڭ ءوزى ەندى- ەندى ءتۇسىنىپ كەلە جاتقان، ءالى شەشىمىن تاپپاعان ءتۇرلى تاۋەكەلدەردەن بالالاردى قورعاۋ قاجەتتىگى بايقالىپ وتىر.

تاياۋدا الماتىدا وتكەن باسقوسۋعا قاتىسقان يۋنيسەف- ءتىڭ ساياسات پەن زەرتتەۋلەر جونىندەگى ديرەكتورى لوۋرەنس چەنديدىڭ پىكىرىنشە، ينتەرنەتتىڭ وڭ جاعى دا بار، ماسەلەن سال اۋرۋىمەن اۋىراتىن بالالار ءۇشىن ءوزىنىڭ تۇرعىلاستارىمەن سويلەسۋگە مۇمكىندىك بەرسە، كونگو سياقتى دامۋشى ەلدەردىڭ جاس بلوگەرى تازا سۋدىڭ جوقتىعى، سانيتارلىق احۋالدىڭ ۋشىعۋى جانە باسقا دا قوعامدىق ماسەلەلەردى بۇكىل الەمگە جەتكىزە الادى. دەگەنمەن عالامتوردىڭ كولەڭكەلى جاعى دا جوق ەمەس. ونىڭ ىشىندە جىنىستىق مازمۇنداعى تەرىس ارەكەتتەرگە يتەرمەلەيتىن، كيبەرشابۋىلدارعا باۋليتىن كونتەنتتەر، زاڭسىز ءىس- قيمىلدارعا، ادام ساۋداسىنا اپاراتىن قيتۇرقىلىقتار مولىنان كەزدەسەدى. ينتەرنەتتى پايدالانۋدى باقىلاۋ قورى اقش، رەسەي، كانادا، فرانتسيا، نيدەرلاندتاعى URL مەكەنجايلاردىڭ 92 پايىزى بالالاردى جىنىستىق تۇرعىدان قورلاۋعا بايلانىستى تۇزىلەتىنىن انىقتادى. كريپتوۆاليۋتا مەن «كولەڭكەلى ينتەرنەتتەگى» جاڭا تەحنولوگيالار وسى ىسپەتتى زيان-
دى كونتەنتتەرگە بالالاردى كوپتەپ تارتۋعا ىقپال ەتەدى. بۇعان كوبىنەسە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تۇرعىدان وسالداۋ بولىگىنىڭ، تۇرمىستىق جاعدايى تومەن وتباسىلاردىڭ بالالارى دۋشار بولىپ جاتادى. سونداي- اق بۇل زورلىق- زومبىلىقتىڭ كەڭىنەن قانات جايۋ-
ىنا، جۇزدەگەن مىڭ بالالاردىڭ كەلەشەگىنە كەرى اسەر ەتەتىن كۇشكە يە. ناسىلدىك، ۇلتتىق تۇرعىداعى ارازدىقتاردى باستاپ بەرۋگە دە قابىلەتتى ۆيرتۋالدى كەڭىستىكتەن بۇگىندە جاستاردىڭ 29 پايىزى عانا تىس قالىپ وتىر. افريكالىق جاس-
تاردى قامتيتىن بۇل توپ 346 ميلليون ادامدى قۇرايدى. ز. باليەۆا وسىعان وراي ەلىمىزدە «بولاشاق» قورىمەن بىرگە «اق ينتەرنەت» كەڭىستىگىن قۇرۋ كوزدەلىپ وتىرعانىن ايتادى. ياعني پورنوگرافيا مەن قۇقىققا قايشى كونتەنتتەرسىز 3 مىڭ سايتتىڭ ونلاين- پاراعى جاسالدى، قازاقستاندىق پروۆايدەرلەر تۇتىنۋشىلارعا تازا ءونىم بەرۋگە دايىن. ءقازىر پارلامەنتتە بارلىق ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنە تەك «اق ينتەرنەتكە» قوسىلۋعا ۇندەيتىن زاڭناما قارالىپ جاتىر. بۇل زاڭ ارقىلى اتا- انالار دا بالالارىنىڭ ينتەرنەت كەڭىستىگىن پايدالانۋ قاۋىپسىزدىگىن قاداعالاۋعا مىندەتتەلەدى.

«ەگەر ءبىز سابىرلى، سانالى، دەنى ساۋ، باسەكەگە قابىلەتتى ۇلت بولۋدى كوزدەسەك، بالالارعا كەز كەلگەن فيزيكالىق، پسيحيكالىق، مورالدىق، ەكونوميكالىق كۇش قولدانۋعا جول بەرمەۋىمىز قاجەت» ، دەيدى بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ز. باليەۆا.

دۋمان اناش،

«ەگەمەن قازاقستان»