بۋىن ءبيىنىڭ بىلگىرى


التاي ايماعىنداعى شىڭگىل اۋدانىندا ءار ۇلت وكىلىنەن قۇرالعان 13288 ادام ءبىر مەزەتتە «قارا جورعا» ءبيىن بيلەپ، گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا ەنگەنىن ەستىگەندە مەنىڭ ويىما اۋدانداعى «ونەر» مەكتەبىندە جۇمىس ىستەيتىن قۋانعان يمانحان ۇلى ورالا كەتتى.
«قارا جورعا» ءبيى توڭىرەگىندە ءارتۇرلى الىپقاشپا ءسوز كوپ. موڭعولداردىڭ دا، قىتايلاردىڭ دا «مەنشىكتەۋىنە» قاراعاندا كونە زاماننان ۇمىتىلماي كەلە جاتقان ساف ونەر تۋىندىسى ەرەكشە قىزىقتىرسا كەرەك. ءبىراق بۇل جورامالداردىڭ ءبارىن قۋانعان باۋىرىم جوققا شىعارادى. ول ءۇشىن ەش تالاستىڭ كەرەگى جوق، شىعارمانىڭ ءتۇپ- تامىرىنا بويلاعان ادام ونىڭ قازاقتىڭ ءتول ءبيى ەكەنىن بىردەن اڭعارادى، دەيدى ول. «قارا جورعا» ، «ايۋ» ، «بۇركىت» بيلەرى سياقتى اتا- بابامىز بىزگە ميراس ەتىپ قالدىرعان كونە مۇرالاردىڭ مولدىعىن، بيمەن قاتار ءان، كۇي سالاسىندا دا ءسوزى انىق، بوياۋى قانىق شىعارمالار جەتكىلىكتى ەكەنىن ونەر ادامىنا ءتان قىزبا مىنەزبەن بايانداعاندا ەكى كوزى شىراداي جانىپ، قولدى- اياققا تۇرماي كەتەدى. قازاقتىڭ عاسىردان عاسىرعا جالعاسىپ كەلە جاتقان بۋىن ءبيىنىڭ كلاسسيكالىق ۇلگىسى رەتىندە تانىلعان «قارا جورعانى» بيلەي جونەلگەندە «قازاقتا بي بولماعان، بي ونەرى دامىماعان» دەگەن پىكىرلەردىڭ ۇشقارى ايتىلعانىنا كوزىڭ ابدەن جەتەدى.

ءبيدىڭ نەبىر جاۋھارلارى التاي قازاقتارىندا ساقتالىپ قالعان. بۇل ءبي قىتايدا ەڭ تاڭداۋلى 12 تۋىندىنىڭ ءبىرى بولىپ ەسەپتەلەدى. سان عاسىرلىق ءومىربايانى بار «قارا جورعانىڭ» وڭىرىمىزدە العاش تانىلۋىنا، كەڭىنەن تارالۋىنا قۋانعان يمانحان ۇلى جانكەشتىلىكپەن اتسالىسىپ ءجۇر. ول اتامەكەنگە ورالعانعا دەيىن موڭعوليانىڭ بايان- ولكە ايماقتىق سازدى- دراما تەاترىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن اتقارعان. 1986 -جىلى لەنينگراد مەملەكەتتىك مادەنيەت ينستيتۋتىنىن ءتامامداعان. وسى شاھاردا اتاقتى بيشىلەردەن ءدارىس العان. جوعارى ءبىلىمدى كاسىپقوي ءبيشىنىڭ سودان بەرگى سانالى عۇمىرى ءبي ونەرىمەن تىعىز ساباقتاس. ءۋاليحانوۆ اۋدانىنا كەلىسىمەن «ونەر» مەكتەبىندە تۇڭعىش ءبي ۇيىرمەسىن اشتى. ونىڭ رەپەرتۋارىندا «قارا جورعادان» باسقا «ايۋ» ، «بۇركىت» ، سونىمەن قاتار شىعىس، سلاۆيان بيلەرى دە بار. بيشىلەر توبى بايقاۋلاردان جۇلدەسىز ورالعان ەمەس.

– «قارا جورعا» بۋىن ءبيىنىڭ تورەسى، شىڭى سانالادى. سەبەبى مويىننان باستاپ باقايشىققا دەيىنگى بۋىنداردىڭ ءبارى مانەرلى، ۇيلەسىمدى قوزعالىستا بولۋى شارت. ونىڭ ءوزى ءتورت بولىكتى قيمىلدان تۇرادى. اتاپ ايتقاندا، دەنە ىرعاعى، توپشى تولعاق، بۋىن بۇلعاق جانە اياق جورعاق. وسىلاردىڭ ءبارىن توپتاستىرىپ بيلەگەندە سۋ توگىلمەس جورعانىڭ ءجۇرىسى مۇلتىكسىز بەينەلەنەدى. وتە كۇردەلى، سونىسىمەن تارتىمدى. باسقا بيلەردەن وزگەشەلىگى – كەي تۇستاردا شاپشاڭ، كەي جەرلەردە بايسالدى، جايدارى ورىندالۋىندا. مەنىڭ توپشىلاۋىمشا ەڭ الدىمەن «قارا جورعا» كۇيى، سودان كەيىن كۇي اۋەنىمەن بي پايدا بولعان سەكىلدى. شىققان جەرى التايدىڭ ءتورى بولعاندىقتان قازاق دالاسىنىڭ كەربەز سۇلۋلىعىن بەينەلەيتىن تۇستار، قيمىلدار كوپ، – دەپ، بي تاريحىنان سىر شەرتكەن باۋىرىمىز قورباڭداعان ايۋدىڭ مايماق ءجۇرىسىن، قياعا قانات قاققان قىراننىڭ شارىقتاي ۇشقانىن بيلەپ كورسەتكەندە كەرەمەت اسەرلەندىك.

ساعيدوللا يكەنوۆ،

جەرگىلىكتى ولكەتانۋشى

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى،

ءۋاليحانوۆ اۋدانى