ەرىك اسقاروۆتىڭ جارى: ەرىكپەن وتكىزگەن ءومىرىمدى كوكتەمگە بالايمىن


ايتىس دەسە ىشەر اسىن جەرگە قوياتىن قاۋىم كونەدەن كەلە جاتقان ونەرىمىزدىڭ جاندانۋىنا ەرىك اسقاروۆتىڭ ايرىقشا ۇلەس قوسقانىن جاقسى بىلەدى. وتكەن عاسىردىڭ سەكسەنىنشى جىلدارى الماس قىلىشتاي جارقىلداپ، ءمىردىڭ وعىنداي وتكىر سوزدەرىمەن، باتىل ويلارىمەن الماتىداعى رەسپۋبليكا سارايىنا جينالعان ءدۇيىم كورەرمەندى ريزا ەتىپ، ورىندارىنان سان مارتە تۇرعىزعانى اڭىزعا بەرگىسىز اقيقات. بىزگە اقىننىڭ جان جارى ءناسىپجان اپايمەن اڭگىمەلەسۋدىڭ ءساتى تۇسكەن ەدى.
– ءسىز قازاقتىڭ اياۋلى پەرزەنتىمەن، ايتىس دۇلدۇلىمەن ءبىر شاڭىراق استىندا 17 جىل ءتۇتىن تۇتەتىپ، 6 بالانىڭ اناسى اتاندىڭىز. اعامىز ومىردە، وتباسىندا قانداي ەدى؟

– مەن ەرىكپەن بىرگە وتكىزگەن ءومىرىمنىڭ ءار كۇنىن كوكتەمگە بالايمىن. قىسقا عۇمىرىندا تالاي ساتسىزدىكتەرگە تاپ بولىپ، قانشا قينالىپ جۇرسە دە، ۇيگە كۇلىپ كەلەتىن، كوڭىلىندەگى كىربىڭدى سەزدىرمەۋگە تىرىساتىن. وتە بالاجان بولدى. ۇل- قىزدارىن قاباقپەن تاربيەلەدى. توي- جيىنداردا ورتانى قىران- توپان كۇلكىگە كەنەلتەتىن. «ەرىك ايتىپتى» دەگەن ءازىل، قاعىتپا اڭگىمەلەر ەل اراسىندا كوپ. ۇساق- تۇيەك شارۋالارعا ارالاسپايتىن. مەنى «اسىل جارىم، ءۇش جۇزدەن تاڭداپ العان ءناسىپجانىم» دەپ ەركەلەتەتىن. ول دۇنيە قۋمادى، ناعىز باقىتتى بايلىقپەن ولشەمەدى. كومەككە مۇقتاج ادامدارعا قول ۇشىن بەرۋگە، قامقورلىق جاساۋعا اركەز دايىن تۇراتىن.

ونىڭ قايىرىمدىلىعىن ۇمىتپاعاندار ءالى كۇنگە دەيىن العىستارىن ءبىلدىرىپ جاتادى. مىنا ءبىر وقيعا ەسىمنەن كەتپەيدى. كوكشەتاۋ قالاسىندا تۇراتىنبىز. وسىنداعى ءتورت بولمەلى پاتەرىمىزدى اسىراۋىندا ەكى بالاسى بار اۋعان سوعىسىنا قاتىسقان جاۋىنگەرگە تەگىن بەرە سالدى. «ايتىستىڭ اقبەرەنى» ونشاقتى كولىك ۇتىپ الىپ، ءبىرازىن تۋىستارىنا، تانىستارىنا سىيلادى. بىردە «Volvo» ماركالى ماشيناسىن 15 مىڭ دوللارعا ساتپاقشى بولدى. الۋشىنىڭ 11 مىڭ عانا دوللارى بار ەكەن. ساۋدالاسقان جوق. «تەمىر تۇلپارىڭدى» جۋارسىڭ» ، دەپ 100 دوللارىن قايتارىپ بەردى.

قارعادايىنان قاسىنا ەرتكەن ءىنىسى بەكبولات تىلەۋحان – بۇگىندە ەل اعاسى. اعاسىنىڭ ونەگەسىن اۋزىنان تاستامايدى. ەرىكتىڭ ازاماتتىق، ادامگەرشىلىك، ءمارت مىنەزدەرى تۋرالى وزگەلەردەن ەستىگەندە جانىم سەرگىپ، مارقايىپ قالامىن. «جاقسىنىڭ اتى ولمەيدى» دەگەن وسى دا.

– اعامىز جاۋھارداي جازبا جىرلارىمەن دە قالىڭ قازاققا تانىلىپ، ارتىنا وشپەس مۇرا قالدىردى. ءالى جاريالانباعان تۋىندىلارى بار ما؟

– «اقىن قاسىم امانجولوۆتان كەيىن باسپانا تاۋقىمەتىن تارتقان – مەنمىن» ، دەپ ايتىپ وتىراتىن. الماتىدا قانشا جىل تۇرسا دا كوزى تىرىسىندە ءبىر باسپانا بۇيىرمادى. سودان كەيىن كوكشەتاۋ وڭىرىنە قونىس اۋدارۋعا تۋرا كەلىپ، جەتى جىل تۇردىق. وسى ۋاقىت ارالىعىندا توعىز اكىم اۋىسقان قالانىڭ تۇرمىسى، تۇرعىندارىنىڭ جاعدايى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى ەدى. ء«بايبورىنىڭ بوزداۋى» ، «كۇرسىنە بەردى كوكشەنىڭ بۇلتى ارىلماي» ، «كوكشەتاۋعا ابىلايداي حان كەرەك» ، «جولاۋشىنىڭ جولى جارتى» سەكىلدى كەسەك شىعارمالارى مايشامنىڭ جارىعىمەن جازىلدى. استانانىڭ اقمولاعا اۋىسقانىن ەستىپ بالاشا قۋاندى. ويلانباستان ەلورداعا اتتاندى، قىزمەتكە ورنالاستى. كوپ ۇزاماي ءتورت بولمەلى پاتەرگە قول جەتكىزدىك. سول كەزدەگى قۋانىشىن تىلمەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. «ناسەن، ەندى مەنى مازالاما، اللا جازسا، ەلۋ جاسقا دەيىن ەلۋ تومدىق كىتاپ شىعارۋىم كەرەك» ، دەيتىن. جازۋ ۇستەلىنىڭ ۇستىندە باسپاعا ازىرلەگەن ءبىر تومدىق كىتابى، ودان وزگە «اەروپورتتان ءارى – اسپان» پەساسى جانە «ابىل اتانىڭ اۋلەتى» رومانى، كوپتەگەن ەستەلىكتەرى قالدى.

«كىرلەمە مەنىڭ جۇرەگىم» ، «كۇزگى ەلەگيا» ، «قۇلىنشاقتارىم» ولەڭدەرىنە بەلگىلى سازگەر ەركەش شاكەيەۆ ءان جازدى.

– تۋعان جەرى – ماعجان ەلىنە ءجيى كەلەتىن بە ەدى؟

– كىندىك كەسىپ، بالالىق شاق وتكەن قاسيەتتى مەكەندى جانىنداي سۇيەتىن. ءتورتىنشى سىنىپتا وقىپ جۇرگەندە «تۋعان جەر» دەگەن ولەڭ شىعارىپتى. «مەن ەرتەڭ قىزىلجارعا تاعى اتتانام» ، « قىزىلجار» ، «قىس بولسا قىزىلجارعا كەتكىم كەلەر» ، «بارادى اعىپ ەركە ەسىل» ، «كورگىڭ كەلسە قار بۇرقاعان بوراندى» ، «قىزىلجاردا بيىل ءتىپتى قار قالىڭ» تاعى باسقا كوپتەگەن جىرلارىندا پەرزەنتتىك ماحابباتى ايقىن كورىنىس تاپقان.

ماعجان اتامىزدىڭ 110 جىلدىق مەرەيتويىنا قاتىسۋعا اتتانار الدىندا «ناسەن، مەن ءبىر جاقسى ءتۇس كوردىم. ماعجان ەكەۋىمىز اسپاندا ۇشىپ ءجۇر ەكەنبىز» دەگەن. جاقسىلىققا جورىپ قويعانمىن. تاعدىردىڭ جازۋىن قاراشى، تۋعان جەر توسىندە ماڭگىلىك ساپارعا اتتانىپ كەتە باردى.

ارتىندا قالىڭ ىزدەۋشىسى، جوقتاۋشىسى بار، سوعان شۇكىرشىلىك ەتەمىن. «ەرىم» دەيتىن قىزىلجارداي ەلى ۇمىتپاپتى. وسى جولى ارنايى كەلىپ، ءبىر شاراعا قاتىستىم. م. جۇمابايەۆ اۋدانىنداعى 4 № قازاق مەكتەبىنە اتىن بەرۋ تۋرالى ۇسىنىس ءتۇسىپتى. استانا مەن پەتروپاۆلدىڭ ءبىر- ءبىر كوشەسى دە ونىڭ ەسىمىمەن اتالىپ جاتسا، كوپتىك ەتپەس ەدى.

– ايتپاقشى، سىزدەر قالاي تانىستىڭىزدار؟

– مەن قاراعاندى وبلىسى شەت اۋدانى اقسۋ- ايۋلى اۋىلىنىڭ تۋماسىمىن. الماتىداعى رەسپۋبليكالىق ەسترادا جانە تسيرك ونەرى ستۋدياسىن دومبىرامەن ءان سالۋ ماماندىعى بويىنشا ءبىتىرىپ، اۋداندىق مادەنيەت ءۇيى جانىنان قۇرىلعان انسامبلدە جۇمىس ىستەپ جۇرگەنمىن. 1986 -جىلى ايتىس ونەرى جاڭعىرىپ، ءدۇبىرلى دوداعا اۋدان اتىنان مەنى ۇكىلەپ قوستى. الماتى تەلەارناسىنان تالانتتىلاردى ىرىكتەۋ ءۇشىن ءجۇرسىن ەرمان اعا مەن ەرىك كەلىپتى. قيالىمداعى جىگىتتى كەزدەستىرە الماي جۇرگەن ارۋ ەدىم. «كوردىم دە سەنى، كەتتىم مەن وقىس ويانىپ» دەپ ەرىك جىرلاعانداي ءبىر كورگەننەن عاشىق بولىپ قالعانىمدى ءقايتىپ جاسىرايىن؟

قىزدارىمىز ايدانا مەن ايسانا تۇرمىستا. ۇلكەن ۇلىمىز سىرىم تەاتردا رەجيسسەر. بەكزات – مەملەكەتتىك قىزمەتشى. ابىلايحان – مۋزىكالىق رەداكتور. كەنجەمىز ەركوكشە – تاريحشى. ءبارى دە ونەرگە جاقىن. ولەڭ دە شىعارادى. ءبىراق ەشقايسىسى اكە جولىن قۋمادى. ءوز تاڭداۋلارىن جاسادى.
ءبىر جاعىنان، اكەلەرى سياقتى سىزداعان جارانىڭ بەتىندە جۇرۋلەرىن قالاماعانىم راس.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

اڭگىمەلەسكەن نۇرگۇل وقاشەۆا،
قازاقستان جۋرناليستەر
وداعىنىڭ مۇشەسى

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى