«وازيس» – قاسيەتتى مەكەن


ت. جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىندا «كوزىمنىڭ قاراسى» مادەني- تانىمدىق كلۋبىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن جازۋشى، دراماتۋرگ «كينو تاريحى مەن تەورياسى» كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى سماعۇل ەلۋبايەۆ پەن كينورەجيسسەر بەگارىس ەلۋبايەۆتىڭ بىرلەسكەن تۋىندىسى – «وازيس» ءفيلمىنىڭ كورسەتىلىمى ءوتتى.
سماعۇل ەلۋبايدىڭ ستسەناريىمەن تۇسىرىلگەن كينو تۋىندىنىڭ مازمۇنى تەرەڭ، تاقىرىبى تىڭ. پسيحولوگيالىق دراما جانرىندا تۇسىرىلگەن اتالمىش كارتينا قازاق قوعامىنىڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەرىنە نەگىزدەلگەن. ءفيلمنىڭ وقيعاسى ەكى كەيىپكەر اراسىندا ءوربيدى. ءبىر- بىرىنە مۇلدەم قاراما- قايشى بەينەدەگى كەيىپكەرلەر. ءابىل مەن قابىل ارحەتيپى ىسپەتتى. ايدار اسانباي سومداعان رۋسلان – الماتى قالاسىنىڭ جەتىمدەر ۇيىندە وسكەن، اتا- انا مەيرىمىن كورمەگەن، بويىن ادامزاتقا دەگەن ىزا مەن وشپەندىلىك كەرنەگەن، ءتىلى مەن دىنىنەن تامىر ۇزگەن جىگىت. كوزىن شەل باسىپ، كيە مەن قاسيەتتەن جۇرداي. رۋسلان انەس اۋليەنىڭ باسىنداعى كيەلى اعاشتى ورتەپ جىبەرەدى. ال اكتەر ادىلەت توپايەۆ سومداعان مامبەت – تاريحى مەن ءداستۇرىن، ءتىلى مەن ءدىنىن ساقتاعان، جۇرەگى يمان مەن مەيىرىمگە، اتامەكەنىنە دەگەن قۇرمەتكە تولى، شەتەلدەن كەلگەن قانداسىمىز. مامبەت مىنا جالعان دۇنيەدە اداسىپ جۇرگەن پەندەگە جول سىلتەۋگە، قۇتقارۋعا كەلگەن جارىق كۇش سىندى.

كورەرمەن فلەشبەك ارقىلى رۋسلان مەن مامبەتتىڭ وسى كۇنگە قالاي جەتكەنىن كورەدى. بەيكۇنا ءسابي رۋسلان دۇنيە ەسىگىن اشقان كۇننەن باستاپ مەيىرىمسىزدىك پەن قاتىگەزدىككە ۇشىراپ، تاعدىر تاۋقىمەتىن باسىنان كەشىرەدى. قوس كەيىپكەردىڭ بەينەسى ارقىلى قازىرگى قوعامداعى قايشىلىقتى، كەڭەستىك كەزەڭنىڭ زاردابى ايقىن كورىنەدى. رۋسلان ءوز تۋعان جەرىندە بولا تۇرا تامىرىنان ۇزىلگەن، ال مامبەت تاعدىر تاۋقىمەتىمەن اتامەكەننەن الشاق وسسە دە رۋحاني تامىرى تەرەڭدە جاتىر.

فيلمدەگى قويۋشى- وپەراتور الەكساندر رۋبانوۆ پەن قويۋشى- سۋرەتشى دجال يبراگيموۆتىڭ دە جۇمىسىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. اق پەن قارانىڭ ارپالىسىن، زۇلىمدىق پەن مەيرىمدىلىكتى، وتكەن مەن بۇگىندى كينو ءتىلىنىڭ قۇرالدارى ارقىلى شەبەر كورسەتە بىلگەن. فيلم تولىعىمەن تابيعاتتا تۇسىرىلگەن، ەكراندا «ادام» جانە «تابيعات» . كەيىپكەرلەر ءبىر جاعىنان تابيعات الدىندا دارمەنسىز، پاناسى كوك اسپان، توسەگى قارا جەر. تابيعات ءوز باۋىرىنا بالالارىن باسىپ الىپ، بارىنشا قورعاعىسى كەلەتىندەي اسەر قالدىرادى. وسى اتموسفەرانى ەكراندا كورسەتكەن وپەراتور مەن سۋرەتشىنىڭ ۇلەسى وراسان زور. ءشولدى دالانىڭ پانورامالارى، ءتۇرلى راكۋرستار، جارىق پەن كولەڭكەنىڭ قۇبىلۋى ارقىلى كورەرمەنگە نەگىزگى ويدى جەتكىزۋگە ىقپال ەتەدى. ءتۇسىرىلىم الماتى وبلىسىنىڭ جاركەنت قالاسى ماڭىنداعى اعاش كولىنىڭ جاعالاۋىندا وتكەن.

فيلم اتموسفەراسىنىڭ اشىلۋىنا سازگەر ءادىلحان بايىسبايەۆتىڭ قوسقان ۇلەسى دە ايتارلىقتاي. كوركەم بەينەلىك قاتارعا اۋەن وزىندىك ديناميكا بەرىپ وتىرادى. اۋەننىڭ ءوزى ءفيلمنىڭ نەگىزگى يدەياسىن تولىقتىرا تۇسەدى. وتكەنىمىز بەن بۇگىنىمىز ءبىر ارناعا توعىسىپ، ۇلتتىق اسپاپتاردىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن ەتنو- روك ستيلىندەگى اۋەن ءفيلمنىڭ مازمۇنىن تەرەڭدەتە تۇسكەن.

وازيس – ءشول دالاداعى سۋلى، وسىمدىكتەرى مەن اعاشتارى بار، قۇمدى شولدە جوعالعان جولاۋشى ءۇشىن ولىمنەن قۇتقاراتىن جۇماق مەكەن. رۋسلان مەن مامبەت ءشول دالادا وسىنداي ءبىر وازيسكە تۇسەدى. رۋسلان ءۇشىن – پوليتسيادان قاشىپ، پانا بولعان جەر بولسا، مامبەت ءۇشىن – كيەلى، قاسيەتتى اتامەكەن. اتاسى انەس اۋليەنىڭ اماناتىن ورىنداۋعا كەلگەن مامبەتكە وازيس – اتا داپتەرىندەگى ءىلىم- ءبىلىم. ال حاق وازيس ءفيلمنىڭ سوڭعى كورىنىسىندە: ماقساتىنا جەتكەن مامبەت تۇيەلەر كەرۋەنىمەن الىس كوكجيەكتە ساعىم سياقتى كورىنگەن التىن كۇمبەزدى، ازان شاقىرعان مەشىتكە قاراي جول تارتادى.

الما ايدار،

ت. جۇرگەنوۆ اتىنداعى

قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى، كينوتانۋشى، PhD دوكتورى