وتباسى – ىزگىلىك قاينارى


رۋحاني جاڭعىرۋ – جاڭاشىلدىققا قول جەتكىزۋ، زاماننىڭ جەتىستىگىن باعىندىرۋ، سونىمەن بىرگە ەلدىڭ ۇلتتىق- رۋحاني تامىرىنان ءنار الۋ دەگەن ءسوز. ادامي قۇندىلىقتار، رۋحاني قازىنا ارقىلى جاستاردى تاربيەلەۋگە، ولاردىڭ بويىنا پاتريوتتىق رۋحتى سىڭىرە ءبىلۋ جۇمىسىندا رۋحاني سالاعا باسىمدىق بەرۋدىڭ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر. ەلباسىمىزدىڭ رۋحاني جاڭعىرۋعا، رۋحانياتقا، ءبىلىم، عىلىمعا ماڭىز بەرۋى – ۇلكەن كورەگەندىك، ءارى ۇلتتىڭ العا ىلگەرىلەۋىنە قوزعاۋشى كۇش دەر ەدىك. بۇل – تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ باقىتتى بولاشاعى مەن الاڭسىز كەلەشەگى ءۇشىن جاسالىپ جاتقان جۇمىس. وتباسىنداعى ىزگىلىك تاربيەسىن دامىتۋ كوپ عاسىرلىق حالىق پەداگوگيكاسىنا جانە بالالاردى جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتارعا وقىتۋدىڭ الەمدىك تاجىريبەسىنە نەگىزدەلگەن. ءار ادامنىڭ ومىرىندە وتباسى ونىڭ وزىندىك ساناسى قالىپتاسۋىنىڭ العاشقى باسپالداعى بولىپ تابىلادى. وتباسىندا بالانىڭ بولمىسى، قارىم- قاتىناس جاساۋىنداعى بىلىكتىلىگى مەن داعدىسى جەتىلىپ، ونىڭ ادامگەرشىلىك بەينەسى مەن كاسىبي تۇرعىدان ءوزىنىڭ ورنىن ءوزى تابۋ قابىلەتى قالىپتاسادى. وتباسى ۇلتتىڭ، ەلدىڭ، الەمنىڭ، ادامزاتتىڭ نەگىزى جانە سوندىقتان دا وتباسىندا دۇرىس قارىم- قاتىناس ورناتا ءبىلۋ قاجەت. بالا باقىتىنىڭ كەپىلى – اتا- انانىڭ ونەگەلى تاربيەسىندە. بالانى وتباسىندا دۇرىس تاربيەلەۋ ونىڭ مەكتەپتە جاقسى وقۋىنا، بولاشاقتا جاقسى ازامات بولىپ شىعۋىنا ۇلكەن ىقپالىن تيگىزەدى. جاس جەتكىنشەككە جانۇيادا دۇرىس تاربيە بەرىلسە، بولاشاقتا ودان ۇلكەن ناتيجە كۇتۋگە بولادى. دۇرىس تاربيە العان بالا اتا- اناسىن قۋانتىپ وتىرادى.

بالاعا دۇرىس تاربيە بەرۋدىڭ وزەكتى ءبىر سالاسى جاس جەتكىنشەكتىڭ ەڭبەككە دەگەن الەۋمەتتىك كوزقاراسىن قالىپتاستىرۋ بولىپ تابىلادى. بۇنى تەك مۇعالىمدەر عانا ەمەس، ءاربىر اتا- انا قولعا الىپ، ءوز بالالارىنىڭ يگىلىكتى ىسكە قاتىسۋىن قاداعالاپ وتىرۋى كەرەك. ەلىمىزدىڭ بولاشاعى ەرتەڭگى ءتارتىپتى دە تاربيەلى ۇرپاق ەكەنى داۋسىز.. اتا- انالار بالالارىنىڭ بويىنان جات قىلىق كورسە، مۇعالىمدەردى، جولداستارىن، قوعامدى كىنالاۋدان گورى، «بالامدى تاربيەلەۋدە قاي جەردەن اعاتتىق كەتتى، بالامنىڭ بويىنا جاقسى ادەت سىڭىرۋدە، جاقسى تاربيە بەرۋدە قاي جەردەن جاڭىلدىم» دەگەن وي تۇيسە ەكەن. ادام بالاسىنىڭ شىر ەتىپ ومىرگە كەلگەندە كورەتىنى اتا- انا، ال اتا- انا ءومىرىنىڭ جالعاسى – بالا. بالاسىنىڭ كەرەمەت عالىم بولماسا دا، تاربيەلى، ۇلگىلى، اقىلدى كىشىپەيىل، باۋىرمال، مەيىرىمدى بولىپ ءوسۋىن اتا- انا قاداعالايدى.

«تاربيە باسى  – تال بەسىك» ، «ۇيادا نە كورسەڭ، ۇشقاندا سونى ىلەرسىڭ» دەيتىن دانا سوزدەر تەككە ايتىلماسا كەرەك. بالانى تاربيەلەۋدە اتا- انانىڭ ءبىر- بىرىنە دەگەن قارىم – قاتىناسى، قالاي سويلەسەتىندىگى، تۋعان- تۋىسپەن، كورشى- كولەممەن قالاي ارالاساتىندىعى، كەلگەن قوناقتى قالاي سىيلايتىنى، ءتىپتى ۇساق- تۇيەك بولسا دا، قالاي تاماقتاناتىنى، داستارحان باسىنداعى ادەپتىلىگى، قالاي كيىنەتىنى – بۇنىڭ بارلىعى بالاعا اسەر ەتەدى. بالا ۇلكەنگە قاراپ وسەدى. بالانى ۇنەمى ۇرىپ- سوعىپ ەمەس، قاتەلەسكەن جەرىن اقىلمەن، مىسال كەلتىرە وتىرىپ، تۇسىندىرە تاربيەلەۋ كەرەك.

سوندىقتان اكە دە، شەشە دە بالالارىنىڭ جان- دۇنيەسىنە ءۇڭىلىپ، مىنەز- قۇلقىنداعى ەرەكشەلىكتەردى جەتە بىلگەنى ءجون. بالالارمەن اڭگىمەلەسكەندە ولاردىڭ پىكىرىمەن دە ساناسىپ وتىرعان ورىندى.

ءوز بالاسىمەن اشىق سويلەسە الماي، سىرلاسا بىلمەيتىن اتا- انالار «ەكەۋمىز دە جۇمىستامىز، كەشكىسىن ءۇي شارۋاسىنان قول تيمەيدى، بالامەن سويلەسۋگە ۋاقىت جوق» دەگەندى ايتادى. بۇل دۇرىس ەمەس. بالامەن سويلەسۋگە ءتىپتى ارنايى ۋاقىت ءبولۋدىڭ قاجەتى جوق. اكە مەن شەشەنىڭ ۇل- قىزدارىمەن ءۇي شارۋاسىندا ءجۇرىپ- اق اڭگىمەلەسىپ، وي بولىسۋىنە نە كەدەرگى؟ ! بالانى مەكتەپكە اپارىپ، قايتار جولدا سىرلاسىپ اڭگىمەلەسۋگە بولاتىنىن ەستەن شىعارماعان ءجون. بالا مەكتەپتە بولعان جايدى اڭگىمەلەپ، دوستارى جايلى وي- پىكىرىمەن بولىسكىسى كەلەدى. بالانى ۋاقىتىم جوق دەپ تىيىپ تاستاماي، سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرىپ، ءوز پىكىرىڭىزدى ورتاعا سالساڭىز، ونىڭ ويىندا دۇرىس پىكىر قالىپتاستىرادى.

بالا دەگەنىمىز – بولاشاق. بالالارىمىزدى قالاي تاربيەلەسەك بولاشاعىمىز سولاي بولماق، «ۇل تاربيەلەي وتىرىپ، جەر يەسىن تاربيەلەيمىز، قىز تاربيەلەي وتىرىپ، ۇلتتى تاربيەلەيمىز» .

«ادامعا ەڭ ءبىرىنشى ءبىلىم ەمەس، تاربيە بەرىلۋى كەرەك، تاربيەسىز بەرىلگەن ءبىلىم ادامزاتتىڭ قاس جاۋى، ول كەلەشەكتە ونىڭ بارلىق ومىرىنە اپات اكەلەدى» – دەيدى ءال- فارابي. جاس ۇرپاققا ءتالىم- تاربيە بەرۋدى قوعام بولىپ، ۇستازدار قاۋىمى بولىپ، ەڭ باستىسى، اتا- انالار بولىپ قولعا الساق، بولاشاعىمىز جارقىن بولماق. بالالارىمىزدى وتانسۇيگىشتىككە باۋلىپ، اتا- بابا سالت- ءداستۇرىن قۇرمەتتەي بىلۋگە ۇرپاق تاربيەلەۋ بارشاعا بىردەي مىندەت.

ۇلت تاربيەسى – ۇلت بولاشاعى. ەگەمەندى ەلىمىزدىڭ ەرتەڭگى بولاشاعى – تاربيەلى ۇرپاق.. ءار ۇلتتىڭ تاريحي دامۋىندا ەرتە زاماننان قالىپتاسىپ كەلە جاتقان رۋحاني اسىل مۇراسى، ادەت- عۇرپى، سالت- ءداستۇرى بار. حالقىمىزدىڭ ادەت- عۇرىپ، سالت- ءداستۇرى جەتكىنشەك ۇرپاقتى ادالدىققا، ادامگەرشىلىككە، جاقسىلىققا ۇندەپ، ولاردىڭ سانا- سەزىمىن، دۇنيەتانىمدىق قابىلەتىن دامىتۋدى كوزدەيدى. ەلباسى رۋحاني جاڭعىرۋداعى ۇلتتىق سانانىڭ رولىنە باسا نازار اۋدارىپ، بىرنەشە مىندەتتەردى ايقىنداپ بەردى. «تۋعان ەلگە» ۇلاساتىن «تۋعان جەر» باعدارلاماسىن قولعا الۋدى ۇسىنىپ وتىر. ءاربىر ازاماتتى ءوزىنىڭ تۋعان جەرىنىڭ گۇلدەنۋى ءۇشىن ناقتى ۇلەس قوسۋعا ۇندەيدى. ەلدى قادىرلەۋ تۋعان جەردىڭ رۋحىن بويعا ءسىڭىرىپ وسۋدەن باستالعان. جاس بۋىن وكىلدەرى حالىقتىڭ يگى داستۇرىنەن ءتالىم الىپ، ەلجاندىلىق، پاتريوتتىق قاسيەتتەردى بويىنا ءسىڭىرىپ ءوسۋ ءۇشىن ناق وسىنداي باعداردىڭ ماڭىزدىلىعى زور. ماڭگىلىك جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتارعا نەگىزدەلگەن باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى «ماڭگىلىك ەلدىڭ» بولاشاعىن قۇرا الامىز.

رۋحاني جاڭعىرۋ – ۇلتتىڭ، بولاشاقتىڭ بولمىسىنا ءتان قۇبىلىس جانە حالىققا ورتاق ۇعىم، ورتاق ۇستانىم، تاريحي قاجەتتىلىك. ال سانانىڭ دامۋىمەن قاتار جۇرەتىن نارسەلەر – ەڭبەك، ءبىلىم، ادامگەرشىلىك جانە كىسىلىك دەڭگەيدە ويلاۋ. ءار ۇلتتىڭ بولمىسى مەن مۇددەسىنىڭ قوزعاۋشى كۇشىنە اينالعان سانا قاشاندا الەۋمەتتىك جانە جاڭا تاريحي قۇبىلىسقا يە بولادى. وسى رەتتە رۋحاني جاڭعىرۋ – ادامنىڭ سانا- سەزىمىنىڭ، سەنىمى مەن ساپاسىنىڭ، ءبىلىمى مەن ءومىر ءسۇرۋ ءتاسىلىنىڭ كورسەتكىشى. جاستاردىڭ رۋحاني بايلىعى دەگەندە ءبىرىنشى كەزەكتە ولاردىڭ بىلىمدىلىگى، انا ءتىلىن ءبىلۋى مەن مادەني دەڭگەيى، دۇنيەتانىمدىق وي- ءورىسى تۇرادى. قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋدىڭ باستى باسىمدىعى ۇلتىمىزدىڭ جاھاندىق قوعامداستىقتا باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى ەكەندىگى ءسوزسىز. بۇل رەتتە ءوزىمىزدىڭ بىرەگەيلىگىمىزدى، قۇندىلىقتارىمىز بەن ءداستۇرىمىزدى ساقتاۋدى وتباسى تاربيەسىنەن باستاۋعا ءتيىسپىز.

سەرىكۇل راحمەتوۆا،

ساتبايەۆ قالاسى №7 ورتا مەكتەبىنىڭ باستاۋىش سىنىپ ءمۇعالىمى