ابىلاي حاننىڭ اعاش تەگەنەسى


جادىگەردى بۇرناعى جىلى تۇركىستانداعى ەتنوگرافيالىق ورتالىقتا وتكەن كەزدەسۋدە كورگەن ەدىك. وتەگەن باتىردىڭ سەگىزىنشى ۇرپاعى باقىتجان بەكباتىروۆ ءوزىنىڭ باباسىنان قالعان، كەزىندە ابىلاي حان تۇتىنعان دۇنيە – قىمىز قۇياتىن اعاش تەگەنەنى قوردايدان الىپ كەلىپتى.
ياساۋي كەسەنەسىندەگى تايقازانعا ۇقساس كەلەتىن ىدىستىڭ سالماعى دا از ەمەس. جادىگەر يەسىنىڭ مالىمدەۋىنشە، تەگەنە جاڭعاق اعاشىنىڭ تامىرىنان جاسالعان كورىنەدى.

باقىتجان اعامىزدان كونەنىڭ كوزىندەي بولعان جادىگەردى وسى كۇنگە قالاي ساقتاپ، جەتكىزگەنىن قىزىعۋشىلىقپەن سۇراعان ەدىك. ء«بىز وتەگەن باتىردىڭ سەگىزىنشى ۇرپاعىمىز. ول كىسىنىڭ ءۇش ايەلى بولعان ەكەن. بۇگىندە قورداي اۋدانىنىڭ وتەگەن باتىر اۋىلىندا 150 ءۇي، اۋدان ورتالىعىندا 100 شاقتى ءتۇتىن، ەكى ايەلىنەن تۋعان ۇلدارىنان تاراعان ۇرپاقتارى تۇرادى. بابامىزدىڭ قالماق ايەلىنەن تۋعان ۇلدارىنان تاراعان ۇرپاقتارى الماتى وبلىسىندا. ولار دا 200 ءتۇتىن شاماسىندا. اتام جولداسباي ەل اۋزىندا «شۇبار تەگەنە» اتانعان ىدىستى كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ، اكەم ءۋاليحانعا تابىستاپتى. ول كىسى كەڭەس كەزىندە كولحوز باسقارعان، كوپپەن ارالاسقان ازامات. سول كەزدە ابىلاي حاننىڭ تەگەنەسىن كورمەككە كەلگەن كىسىلەر كوپ بولدى. ءتىپتى مۇراجايعا سۇراتقاندار دا از ەمەس. ءبىراق اتام دا، اكەم دە بۇل كيەلى دۇنيەنى قاستەرلەپ ۇستاپ، قولدان شىعارماي بىزگە امانات ەتتى. مەن دە سول اتا- بابامنان قالعان مۇراعا، اماناتقا بارىنشا ادالدىق تانىتىپ، قاستەرلەپ ۇستاپ، ءقادىر- قاسيەتىن ۇل- قىزدارىما ۇقتىرىپ، قۇلاقتارىنا قۇيىپ كەلەمىن» ، دەيدى ب. بەكباتىروۆ.

– ابىلاي حاننىڭ تەگەنەسى ءسىزدىڭ باباڭىزعا قالاي ءتيىپ ءجۇر سوندا؟ – دەيمىز عوي، تاڭدانىپ.     – بابامىز ابىلايدىڭ زامانىندا ءومىر سۇرگەن. تولە بيدەن باتا العان. بابامىزدىڭ «وتەگەن باتىر» ، «اۋليە وتەگەن» ، ء«مۇيىزدى وتەگەن» دەگەن ەلدىڭ بەرگەن اتتارى بار. بىردە وتەگەن بابامىز ابىلاي باستاعان قازاقتىڭ يگى جاقسىلارىمەن بولعان ەكەن. سول باسقوسۋدا بابامىز: «الديار، ايتىڭىزشى، ەل- جۇرت ەستىگەن سوزگە سەنە مە، كوزبەن كورگەنگە سەنە مە؟ » دەپ سۇراق قويىپتى. توردە وتىرعان ابىلاي دا، جانىنداعى تولە بي دە: «ارينە، كوزبەن كورگەنگە سەنەدى» دەيدى. «وندا مەنىڭ التى الاشتىڭ ايبارى ابىلاي حانمەن تاباقتاس بولعانىما زات ايعاق بولماسا كىم سەنەدى؟ » دەپ وسى قىمىز قۇياتىن تەگەنەنى اتتاي قالاپ العان ەكەن. سودان ۇرپاقتان ۇرپاققا امانات بولىپ، مىنە بۇگىن بىزگە جەتكەن، – دەيدى باتىردىڭ ۇرپاعى.

بۇگىندە تاريحي تابارىك باقىتجان اعامىزدىڭ ۇيىندە تۇر. جادىگەر يەسى ونى ەشبىر مۇراجايعا وتكىزگىسى كەلمەيدى. «تەگەنە الماتىدا، وبلىس ورتالىعىندا كورمە- ەكسپوناتتارعا قويىلىپ ءجۇر. وتەگەن باتىردىڭ 300 -جىلدىق تويىندا بىرنەشە اي كورمەگە قويىلدى. ارنايى دەرەكتى فيلم دە جاسالدى. كورەمىن دەپ قىزىعۋشىلىق بىلدىرگەن ازاماتتارعا ەسىگىمىز اشىق» دەيدى اعامىز.

اتىرگۇل ءتاشىم،

جۋرناليست