قىزىلجار ۆوكزالى قاشان قازاقستاندىق بولادى؟


ابىلاي حان اق ورداسىن تىككەن قىزىلجار وڭىرىندە ءالى كۇنگە شەشىمىن تاپپاي، جەرگىلىكتى حالىققا قولايسىزدىق تۋدىرىپ كەلە جاتقان ءبىر ماسەلە بار. ول – پەتروپاۆل قالاسىنداعى تەمىر جول ۆوكزالىنىڭ جانە ايماقتاعى تەمىرجولدىڭ ءبىر بولىگىنىڭ ءالى كۇنگە دەيىن رەسەيگە قارايتىنى. تاۋەلسىزدىك العانىمىزعا شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت وتسە دە، وسى ۋاقىت ارالىعىندا وتاندىق باق- تاردا سان مارتە ايتىلسا دا، پارلامەنتتىڭ بيىك مىنبەرىنەن كوتەرىلسە دە، بۇل ماسەلە ءالى كۇن تارتىبىنەن تۇسەر ەمەس.
وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن قىزىلجار قالاسىنا جولىمىز تۇسكەندە قالا ۆوكزالىنداعى كوڭىلگە كىربىڭ ۇيالاتىپ، كولەڭكە تۇسىرەتىن كورىنىستەرگە كۋا بولعان ەدىك. سوندا كوزىمىزبەن كورگەن، ىشتەگى قىجىلدى كۇشەيتكەن جايتتار كۇنى بۇگىنگە دەيىن ساقتالعانعا ۇقسايدى. پەتروپاۆل ۆوكزالىنا بارعان ادامنىڭ بىردەن بايقايتىنى – تەمىر جول ۆوكزالىنىڭ رەسەيلىك ۋاقىتپەن جۇمىس ىستەيتىنى. عيماراتقا كىرەبەرىس تۇستا ماڭدايشادا تۇرعان ۇلكەن ساعات ماسكەۋدىڭ ۋاقىتىن كورسەتىپ تۇرادى. العان بيلەتىڭىزدە دە ءدال سولاي. قالىپ قويعىڭىز كەلمەسە قولىڭىزداعى جانە «قالتافونىڭىزداعى» ساعاتقا قايتا- قايتا قاراعىشتاپ، بىزدەگى ۋاقىتقا ءۇش ساعاتتى قوسىپ ەسەپتەپ، ابدەن ابىگەرگە تۇسەسىز. پويىزداردىڭ بارلىعى رەسەيلىك ۋاقىتپەن ءجۇرىپ- تۇرادى، ءتارتىپ سولاي. ادەتتە شەتەلدەرگە بارعاندا ول جاقتىڭ ۋاقىتىن قازاقستانمەن سالىستىرىپ، ساعاتىڭىزدى جوندەپ قوياسىز عوي. پەتروپاۆلعا تابان تىرەگەن جاندار ءوز ەلىندە ءجۇرىپ شەتەلدەگى ادەتىن ىستەۋگە ءماجبۇر. ۆوكزال اۋماعى جانە قالادان استانانى بەتكە العاندا 50-60 شاقىرىمداي جەردە ورنالاسقان سميرنوۆ تەمىر جول بەكەتىنە دەيىنگى ارالىق «رەسەي تەمىر جولدارى» ااق- تىڭ وڭتۇستىك- ورال تەمىرجولىنا قارايدى.

بىرەر جىل بۇرىن جولاۋشىلار پويىز بيلەتتەرىن ۆوكزالداعى كاسسادان ەمەس، قالادان قاشىقتا جاتقان سميرنوۆ ستانساسىنىڭ بەر جاعىنان ساتىپ الۋعا ءماجبۇر بولاتىن. سەبەبى رەسەيلىك كومپانيا كاسسالارىنداعى تاريف قازاقستاندىق كومپانيالارمەن سالىستىرعاندا قىمبات. دەگەنمەن وتكەن جىلى ۆوكزالدا «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ كاسساسى جۇمىس ىستەي باستاعاننان كەيىن حالىقتىڭ دا كوزى اشىلعانداي بولدى.

«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسىنىڭ حابارلاۋىنشا، بەرتىندە جاعداي ءبىرشاما تۇزەلگەن ەكەن. بىرنەشە جىل بۇرىن بۇل ۆوكزالدا جانە جوعارىدا كەلتىرىلگەن تەمىر جول بولىگىنىڭ بويىندا تەك قانا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ازاماتتارى جۇمىس ىستەپتى. ال بۇل دەگەنىڭىز 5 مىڭعا تارتا ادام. كورشى ەلدىڭ 5 مىڭعا تارتا ازاماتىنىڭ ەڭبەك ەرەجەسى دە كورشى ەلدىڭ زاڭناماسىنا ساي بولعان. ەڭبەكاقى رەسەيلىك رۋبلمەن تولەنىپ، تۇسەتىن تابىس تا، تولەنەتىن سالىق دا ءبىزدىڭ بيۋدجەتتى اينالىپ وتكەن. دەگەنمەن سولتۇستىكتەگى ارىپتەسىمىز ءومىر ەسقالي حابارلاعانداي، باق- تاردىڭ، جەرگىلىكتى قوعامدىق ۇيىمداردىڭ، بەلسەندى ازاماتتاردىڭ اتسالىسۋىمەن جاعداي ءبىرشاما تۇزەلىپتى. سونىڭ ارقاسىندا ءقازىر وندا تەك قازاقستان ازاماتتارى ەڭبەك ەتەتىن بولدى. جالاقىنى رۋبلمەن تولەۋ دە توقتاتىلدى.

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ IV شاقىرىلىمداعى دەپۋتاتى، ءقازىر «سولتۇسىك قازاقستان» وبلىستىق گازەتىنىڭ باس رەداكتورى بولىپ قىزمەت اتقاراتىن جاراسباي سۇلەيمەنوۆكە حابارلاسىپ، وسى ماسەلە تۋرالى پىكىرىن بىلگەن ەدىك.

– بۇل كوپتەن كوتەرىلىپ جاتقان ماسەلە عوي. پەتروپاۆلداعى تەمىر جول ۆوكزالى رەسەيدىڭ وڭتۇستىك- ورال تەمىر جولىنىڭ مەنشىگىندە. كەزىندە كوپتەگەن الەۋمەتتىك مەكەمەلەرى دە بولعان، سوڭعى جىلدارى ونىڭ بارلىعى قازاقستانعا قايتارىلدى. ءقازىر رەسەيلىك تاراپ تەمىر جول بولىگىن، ستانسالاردى باسقارۋ قۇرىلىمدارىن يەلەنىپ وتىر. بۇل ء«ۇي ىشىنەن ءۇي تىككەنمەن» بىردەي قۇبىلىس. سەبەبى، ول جەردە بارلىق جۇمىس رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ زاڭدارىنا، تالاپتارىنا سايكەس جۇرگىزىلەدى. باسقاسىن ايتپاعاندا، بيلەت الۋدىڭ وزىندە كەزىندە تالاي قيىندىق تۋعىزىپ، كوپتەگەن تۇرعىندارىمىز قالادان 60 شاقىرىم جەردەگى «قازاقستان تەمىر جولى» اق- قا قارايتىن ستانسالارعا بارىپ، پويىزعا سول جەردەن وتىرىپ ءجۇردى. ارينە، بۇل كوپ ادام ەڭبەك ەتەتىن ۇلكەن مەكەمە. ءقازىر سالىقتىڭ ءوزى رەسەيدىڭ بيۋدجەتىنە كەتىپ جاتىر. وندا جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتاردى رەسەي ازاماتتىعىن الۋعا ۇگىتتەۋ وقيعالارى، قازاقتاردىڭ سول ەل ازاماتتىعىن الۋ فاكتىلەرى دە بولدى. وسىنىڭ ءبارى ءبىر قاراعاندا شەشىلەتىن ماسەلەدەي كورىنگەنىمەن، ءالى كۇنگە تۇپكىلىكتى شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتىر. مەن ماجىلىستە دەپۋتات بولعاندا وسى تۋرالى ۇكىمەتكە دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعان ەدىم. ۇكىمەتتەن جاۋاپ بەرىلگەنىمەن، وعان ناقتىلىق جەتىسپەدى. «باياعى جارتاس – ءبىر جارتاس» دەگەندەي، ءالى كۇنگە ءبىر بۇيىرىمىزگە باتىپ تۇر، – دەيدى ول.

جاراسباي سۇلەيمەنوۆ ايتقان «الەۋمەتتىك مەكەمەلەرگە» توقتالا كەتەيىك. بۇرىن ۆوكزال ماڭىنداعى شاعىن اۋداندا رەسەيلىك ازاماتتاردىڭ وتباسىنا ارنالعان بالاباقشالار، مەكتەپتەر، اۋرۋحانا، ارنايى تۇرعىن ۇيلەر، ستاديون، ءتىپتى دەربەس تەلەفون ستانساسى مەن ينجەنەرلىك كوممۋنيكاتسياسى دا بولعان- دى. ونىڭ بارلىعىن ۇستاپ تۇرۋ رەسەيلىك كومپانياعا قيىنعا سوقتى ما، الدە ءبىزدىڭ تاراپتان جاسالعان ارەكەتتەر ىقپال ەتتى، ءقازىر ونىڭ ءبارى وزگەردى. ۆوكزالدا تەك قازاقستان ازاماتتارى جۇمىس ىستەيدى.

جالپى، قىزىلجارداعى ۆوكزال مەن تەمىر جولدىڭ ءبىر بولىگى نەلىكتەن رەسەيلىك كومپانياعا تيەسىلى؟ ول ءۇشىن كورشى ەل ءبىزدىڭ تاراپقا قانشا اقى تولەيدى؟ ول سۇراقتىڭ جاۋابى بىلاي ەكەن. پەتروپاۆل ۆوكزالى مەن تەمىر جول بولىمشەسى تۇگەلدەي «رەسەي تەمىر جولدارى» ااق- تىڭ يەلىگىندە. ال رەسەي اۋماعىنداعى يلەتسك، شىعىس تەمىر جول ستانسالارى «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسىنا قارايدى. ياعني، ەكى تاراپ وسىنداي كەلىسىمگە كەلىپ وتىر. بۇل ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى كولىك كوميتەتىنىڭ كەلتىرگەن ءۋاجى. يلەتسك – بىزدىڭشە – ەلەك، اقتوبەگە جاقىن ورنالاسقان ستانسا.

ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەكتىڭ وسى ماسەلەگە قاتىستى وتاندىق باق- تاردا جاريالانعان پىكىرى تومەندەگىدەي:

– اتالعان جاعداي مارشۋرتتاردىڭ وڭتايلىلىعى تۇرعىسىنان العاندا قازاقستانعا دا، رەسەيگە دە ءتيىمدى. مىسالى، ورالعا بارۋ ءۇشىن ءبىز اقتوبەدەن يلەتسك ارقىلى رەسەي فەدەراتسياسى ارقىلى جۇرەمىز. كەڭەستىك كەزدەن بەرى بۇل ستانسا قازاقستانعا قارايدى. پەتروپاۆل بولسا رەسەيلىك جەلىنىڭ بويىنداعى ۋچاسكە، سەبەبى ول ءترانسسىبىر ماگيسترالىنىڭ بولىگىنە جاتادى.

قىزىلجار ۆوكزالىن «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسىنا بەرۋ ماسەلەسىنە قاتىستى اتالعان كومپانيانىڭ ۇستانىمىن بىلۋگە تىرىسقان ەدىك. الايدا، ۆوكزالدىڭ جانە وعان جاقىن جەردەگى تەمىر جول بولىگىنىڭ رەسەيلىك كومپانياعا تيەسىلى ەكەنىن وزىمىزگە قايتالاپ ايتقان باسپا ءسوز قىزمەتىنىڭ قىزمەتكەرى ول ماسەلەگە كومپانيا وكىلدەرىنىڭ پىكىر بىلدىرمەيتىنىن جەتكىزدى.

پەتروپاۆل تۋرالى ايتقاندا ەلدى الاڭداتقان ەكى ماسەلە بولسا، ونىڭ بىرەۋى – قالانىڭ ۆوكزالىنا بايلانىستى. 700 مىڭعا تارتا حالقى بار، سولتۇستىگىندە رەسەيمەن شەكتەسەتىن وبلىستىڭ ورتالىعى توعىز جولدىڭ تورابىندا ورنالاسقانى ونىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزىن ارتتىرا تۇسەتىنى تۇسىنىكتى. قازاقستان ءۇشىن تەمىر جول – تاسىمال مەن قاتىناستىڭ ەڭ ءجيى قولدانىلاتىن ءتۇرى ەكەنىن دە اتاپ ءوتۋ كەرەك. وكىنىشكە قاراي، ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك العانىنا 26 -جىلدان استام ۋاقىت وتسە دە، قىزىلجار ۆوكزالى سىندى ستراتەگيالىق ماڭىزى بار مەكەمەدەگى ءتۇيىندى ماسەلە ءالى كۇنگە شەشىلەر ەمەس.

ارنۇر اسقار،
«ەگەمەن قازاقستان»