مەكتەپكە بۇركىتىمەن كەلەتىن ءمۇعالىم


كوكوزەكتىڭ وقۋشىلارى باقىتتى شىعار. نەگە دەيسىز بە؟ ويتكەنى، ولار اپتا سايىن ايبارلانىپ اتقا ءمىنىپ، قۇس پاتشاسى بۇركىتتىڭ كەرەگە قاناتتارىن سيپاپ، بويلارىنا دارحان دالانىڭ قۋاتىن سىڭىرەدى.
ءۇرجار اۋدانى كوكوزەك اۋىلىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ دەنە شىنىقتىرۋ ءپانىنىڭ ءمۇعالىمى، بەلگىلى اتبەگى، بۇركىتشى، اساۋ ۇيرەتۋ بايقاۋلارىنىڭ تورەشىسى تاتتىمبەت كاپ ۇلىنىڭ ءار ساباعى وسىلاي وتەدى. ۇلتتىق ونەرىمىزدى ۇلىقتاپ، داستۇرلەرىمىزدى دارىپتەپ جۇرگەن ازامات جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ اتالعان ءبىلىم ورداسىنىڭ قابىرعاسىندا «ۇلتتىق سپورت – ۇلت زەردەسى» دەگەن ۇيىرمە اشىپتى. ساباقتان تىس ۇيىرمەدە 4, 5, 6, 7-سىنىپ وقۋشىلارى اپتاسىنا 8 ساعات اتقا ءمىنۋ، اساۋ ۇيرەتۋ، اسىق اتۋ، بۇركىت باپتاۋ، ات تاعالاۋ، قايىس ءورۋ سەكىلدى حالقىمىزدىڭ سالت- داستۇرلەرى مەن ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنىڭ قىر- سىرىنا قانىعادى. ء«بىر اللاسى، ءتورت قۇبىلاسى، بەس پارىزى، جەتى قازىناسى بار، ۇلدارى اتتىڭ جالىندا ۇيىقتاپ، كەلىندەرى تۇيەنىڭ قومىندا بوسانعان قازاق ەمەسپىز بە؟ ءبىز وزگە جۇرتتان وزساق، سالت- داستۇرىمىزبەن، ونەرىمىزبەن، ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزبەن وزامىز. قانداي زامان بولسا دا ادەت- عۇرىپ، جول- جورالعىلارىمىزدى جوعالتۋعا بولمايدى. اۋدان اكىمى سەرىك ءزاينۋلديننىڭ قولداۋىمەن جۇمىسىن باستاعان ۇيىرمەگە ءبىر جىل تولماسا دا، اۋىل بالالارىنىڭ ساباققا دەگەن قىزىعۋشىلىعى زور، ىنتالارى عاجاپ. ءبارىنىڭ دە اتقا مىنگىسى كەلەدى. بۇركىت ۇستاعىسى كەلەدى. ءتىپتى «تاي مىنەمىز» دەپ اكە- شەشەسىنە تاي الدىرىپ جاتقاندارى بار» ، – دەيدى ۇيىرمە جەتەكشىسى.

جاقىندا ءۇرجار اۋدانىنا جول تۇسكەندە ساباق وتەتىن بولمەنى ارنايى بارىپ تاماشالاعانبىز. شىنىن ايتايىق، مەكتەپ ىشىنە ەمەس، تارباعاتاي تاۋىنىڭ شاتقالدارىنىڭ اراسىنا ەنىپ كەتكەندەي كۇي كەشتىك. شەجىرەلى تارباعاتاي تاۋىنىڭ تاستارىمەن كومكەرىلگەن بولمە ورتاسىندا اياعىنا ساپتاما، باسىنا تىماق، كەۋدەسىنە قاسقىر ىشىك كيگەن، قولىنا بۇركىت قوندىرعان تاتتىمبەت كاپ ۇلى، جانىندا كوك تاعىسىنا سونداي ءبىر قىزىعۋشىلىقپەن كوز سالىپ، «ۇستاپ كورسەم، قولىما قوندىرسام» دەپ ۇمتىلعان اۋىلدىڭ قارادومالاقتارى. عاجاپ كورىنىس ەمەس پە؟ ! اناداي جەردە كۇمىستەلگەن ەر توقىم تۇرعانىن اڭعاردىق. «مۇنىڭ نە ەكەنىن بالالار بىلە مە ەكەن؟ » دەپ سول جەردەگى وقۋشىلاردىڭ ءبىرىن سوزگە تارتتىم. ء«اي، وسىلار وسىنى بىلمەيتىن شىعار- اۋ» دەگەن ىشتەيگى كۇدىگىمنىڭ كۇلىن كوككە ۇشىردى. «مىناۋ – قۇيىسقان. مۇنى ۇستازىم تاتتىمبەت كاپ ۇلىنىڭ ءوزى ورگەن. قۇيىسقان ەرتوقىم الدىعا جىلجىپ كەتپەس ءۇشىن قاجەت. 150 -جىلدىق تاريحى بار بۇل ەرتوقىمدى اتامنىڭ اتاسى جاساعان» دەپ تاق ەتە قالدى ءبىر وقۋشى. ەسىمى – يساتاي ءراشيتالى ۇلى، 7-سىنىپتا وقيدى ەكەن. كوكوزەكتە بولعانىمىزدا بۇل اۋىلدىڭ بالالارىنىڭ ءبارى ات دەسە، بۇركىت دەسە ىشكەن اسىن جەرگە قويا ما دەگەن ويعا قالدىم.
تاتتىمبەت كاپ ۇلىنىڭ ۇيىنە بارعانىمىزدا الدىمىزدان شىققان 5-سىنىپتا وقيتىن قىزى فاريدا:

«قاناتى تۋىرلىقتاي كورەر كوزگە،

توقتادىم كوپ ويلانىپ وسى سوزگە.

شاپانى ەتەگىندەي قازاعىمنىڭ،

تاپپادىم ارتىق تەڭەۋ بۇدان وزگە.

جۇقالاۋ وق تۇمسىعى كەلسە جالپاق،

دەنەلى بۇجىر تابان، بۇتى تالتاق.

ۇڭعىر قاباق، شۇڭىرەك شەگىر كوزدى،

شوقپار سان، كەڭ يىقتى، ءتوسى شالقاق، – دەپ اتاقتى بۇركىتشى كۇنتۋعان توقتىباي ۇلىنىڭ «بۇركىت سىنىن» ولەڭدەتە جونەلدى.
اۋىل بالالارىنا بابادان قالعان باعلان ونەرىمىزدى ناسيحاتتاپ جۇرگەن تاتتىمبەت كاپ ۇلى بىلتىر استانادا وتكەن ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنىڭ ۇزدىكتەرىن انىقتايتىن «التىن تۇعىر» بايقاۋىندا «ۇزدىك بۇركىتشى» اتالىمىن يەلەنىپ، وتكەن جىلى الماتى وبلىسىنىڭ ەسكەلدى اۋىلىندا ۇيىمداستىرىلعان «سونار-2017» حالىقارالىق بۇركىتشىلەر سايىسىندا ء«بىرجان سال» اتىنداعى ارنايى سىيلىقپەن ماراپاتتالعان بولاتىن. 2016, 2017 -جىلدارى ءۇرجار جانە اياگوز اۋداندارىندا رەسپۋبليكالىق بۇركىتشىلەر فەستيۆالىن وتكىزۋگە مۇرىندىق بولعان ازامات اتالعان سايىس وسى ايدىڭ 3-4 كۇندەرى ءۇرجار اۋدانىنىڭ بەستەرەك اۋىلىندا ۇيىمداستىرىلاتىنىن، كوك تاعىلارىنىڭ قان قىزدىرار باسەكەسىنە ەلىمىزدىڭ تۇكپىر- تۇكپىرىنەن 40-تان استام بۇركىت پەن قارشىعا كەلە جاتقانىن ايتتى.
بۇل كىسىنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى، ادەتتەگىدەي ناۋرىز نەمەسە وزگە دە مەرەكەلەر، ءارتۇرلى كونتسەرتتەر، قويىلىمدار كەزىندە عانا ەمەس، ۇلتتىق كيىمدەردى ۇنەمى كيىپ جۇرەدى. اسىرەسە، قىس مەزگىلىندە ساپتاما ەتىگى مەن پۇشپاق تىماعىن، قاسقىر ىشىگىن ۇستىنەن تاستامايدى. «ۇلى دالا ەلىنىڭ ۇرپاعىمىز دەيمىز. ۇلى دالانىڭ قازاعى قانداي بولدى؟ ۇلى دالا قازاعىنىڭ كيگەن شاپانىنىڭ ءبىر جاق ءوڭىرى جەرگە توسەنىش، ءبىر جاق ءوڭىرى جامىلعى ءرولىن اتقارعان. جاۋگەرشىلىك زاماندا سويىلمەن كوبىنە تىزە مەن شىنتاقتان سوعاتىن بولعان. ساپتاما ەتىك ءبىر جاعى، سوققىدان قورعاعان. ەكىنشىدەن، تىزەڭە دەيىن جاۋىپ تۇرادى، جىلى ۇستايدى. قازاقتىڭ كوبى تىزەدەن كەتەدى عوي. مەن ساپتاما ەتىگىمدى ماشينەمەن جۇرگەندە دە كيە بەرەمىن. ۇيرەنىپ العام. جاي اياق كيىم كيسەم، جەل سوعادى. مەكتەپكە دە كيىپ بارامىن. دەنە تاربيەسىنەن ساباق بەرەمىن عوي. مەكتەپكە كىرگەننەن كەيىن كروسسوۆكامدى كيىپ الامىن. كوپ بالالار تاڭدانا، تامسانا قارايدى، – دەيدى ۇلتتىق كيىمىمەن كوپگە ۇلگى بوپ جۇرگەن كەيىپكەرىمىز.

ازامات قاسىم،
«ەگەمەن قازاقستان»
شىعىس قازاقستان وبلىسى،
ءۇرجار اۋدانى،
كوكوزەك اۋىلى