بالالار ادەبيەتىنىڭ كەيىپكەرى مەن يدەياسى

I love to read

شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ ءبىر اتاقتى ءسوزى بار. «كەيىپكەرلەرى بالالاردىكى، يدەيا ۇلكەندەردىكى» دەگەن. ءبىز ءقازىر بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر باسىلىمىنىڭ توڭىرەگىندە وسى ءسوزدى ۇستانىپ وتىرمىز. بۇل نەنى كورسەتەدى؟
بالالار، جاسوسپىرىمدەر كوركەم شىعارمانى اتا- انالارىمەن بىرگە وتىرىپ وقىعانى جاقسى. وتباسىلىق شىعارمالار ادەبيەتتە جوقتىڭ قاسى، جاريالاۋ كەمشىن. وسى باعىتتا العاشقى قادامداردى دا جاسادىق. جىل سايىن بايگەلەر ۇيىمداستىرىلىپ جاتىر. سول بايگەلەردىڭ ىشىندە جەكە بالالارعا ارنالعان شىعارمالارعا سىيلىقتار بەرىلە باستادى. وسى بايگەلەردە جۇلدە العان پوەزيا، پروزالاردى قاراسام، بۇرىنعى جانە قازىرگى بالالار جازۋشىلارى. مىسال ءۇشىن تىنىمباي نۇرماعامبەتوۆ تابيعاتىنان بالالار جازۋشىسى. و باستان بالالارعا ارناپ جازا باستاعان. نەگىزىنەن شىعارمالارى وتباسىلىق دۇنيەلەرگە كەلەدى. نەسىپبەك ءداۋتاي ۇلى شىعارمالارى دا – وتباسىلىق. ءبىر قاراساڭ يدەيا ۇلكەندەردىكى، شىعارمانىڭ ءوزى، سيۋجەتى بالالاردىكى. ءقازىر وبەكتىسى بالالار بولىپ وتىرعان شىعارمالار وتە كوپ. بىلتىر «رۋح» ، «التىن توبىلعى» دەگەن بايقاۋلاردا بايگە العان جازۋشىلاردىڭ كوبى – بالالار جازۋشىلارى. سوعان قاراعاندا قالامگەرلەردىڭ وزدەرى ءبىلىپ تە، بىلمەي دە وسىلاي جازىپ جاتىر.

ال ءبىزدىڭ بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان باسىلىمدارعا كەلەتىن بولساق، قاي كەزدە دە، قاي زاماندا دا، الەمدەگى ەڭ باي جازۋشىلاردىڭ كوشىن بالالار جازۋشىلارى جاساپ وتىر. بىزدە دە بالالار ادەبيەتى باي، باقۋاتتى بولۋى كەرەك. سوسىن بالالار ادەبيەتىندە تالانتتى شىعارماشىلىق ادامدار جۇمىس ىستەۋ كەرەك. «ادەبيەت ولسە دە، بالالار ادەبيەتى ولمەيدى» دەپ ەدىم بىردە. سەبەبى جاقىندا عانا اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى داۋرەن ابايەۆتىڭ توراعالىعىمەن بالالار باسىلىمىنا قاتىستى جينالىس بولدى. سوندا ءبىر ايتقان ءسوزى ەسىمدە قالىپ قويدى. «الىس اۋىلداعى ءبىر بالانىڭ ولەڭى جاريالانسا، اۋىلدا سول كۇنى توي بولادى» دەپ ەدى. وقۋشىلاردىڭ، ستۋدەنتتەردىڭ قاتارىندا ءقازىر شىعارماشىلىقپەن اينالىساتىن جاستاردىڭ قاتارى كوبەيىپ كەلە جاتىر. سولاردىڭ بارلىعىنىڭ وبەكتىسى – بالالار. ولار وزدەرى تۋرالى جازادى. تاپسىرىسپەن شىعارما جازدىرۋ قيىن. ول جاساندىلىققا ۇرىندىرادى. كۇشەنشەكتىككە اكەلەدى. ءبىز ونداي ادىستەردى دە قولدانىپ جاتىرمىز. ويتكەنى بالالار ادەبيەتىنىڭ پروتسەسى توقتاماۋى، ۇنەمى جاريالانىپ وتىرۋى كەرەك. تاپسىرىسپەن كەلگەن شىعارمالاردىڭ كوركەمدىك ساپاسى جوعارى بولا قويمايدى. ول ادەبيەتتىڭ ىشكى جۇمىسى. ءبىز 5-10 -جىل بۇرىنعىعا قاراعاندا اۆتورلاردان اسا مۇقتاجدىق كورىپ وتىرعان جوقپىز. ءقازىر كوپتەگەن شىعارمالار كەلىپ جاتىر، تاڭداۋلىلارىن عانا جاريالاي باستادىق. جاڭا جىلدان باستاپ ەكى نارسەنى قولعا الىپ جاتىرمىز. مەملەكەتتىك تاپسىرىسقا جەكە تارماق ەنگىزدىك. ول – بالالاردىڭ شىعارمالارىن، بالالارعا ارنالعان قازاق جانە شەتەل ادەبيەتىنىڭ تۋىندىلارىن جاريالاۋ.

مەن ۇنەمى باقىلاپ ايتىپ جۇرەتىن نارسە، جاتتاۋعا جەڭىل دۇنيەلەر ازايىپ بارا جاتىر. بالاباقشا، مەكتەپتەردە كەزدەسكەن سايىن ءجيى ەستيمىن. مازمۇنى تۇسىنىكتى، قاراپايىم شىعارمالار جەتپەيدى. ادەبيەت كۇردەلەنىپ بارا جاتىر. بالالار ادەبيەتى دە. وسى ءبىر تۇستا ماسەلە بار. بالالارعا ارنالعان شىعارمالار كۇردەلى بولماۋى كەرەك. جاڭادان تانىمى، تۇسىنىگى قالىپتاسىپ كەلە جاتقان بالالارعا ءتۇسىنۋ قيىن. كەۋدەدەن يتەرگەندەي بولامىز.

ءقازىر الەم تانىمدىق دۇنيەگە بەت بۇرىپ جاتىر. بۇل ءداستۇرلى ادەبيەتىمىزدە ءوزىنىڭ قالپىمەن كەلە جاتقان نارسە. وسى باعىتتا جۇمىس ىستەپ، بالالار ادەبيەتىنىڭ بۇگىنگى بەردىبەگىن، سايىنىن، قادىرىن ىزدەپ ءجۇرمىز.

جۇسىپبەك قورعاسبەك،  
«جاس وركەن» جشس ديرەكتورى