ءبىر ۇيدەگى قوس اقىنمەن سۇحبات


ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا ۇرپاعىن عانا الديلەپ قويماي، قازاقتىڭ قارا ولەڭىن دە قۇنداقتاپ وتىرعان قوس اقىن قايىربەك اسانوۆ پەن كۇلاش احمەتوۆانىڭ شىعارماشىلىق بيىگى بارىمىزگە تانىس. ال ولاردى تابىستىرعان ماحاببات حيكاياسى تۋرالى بىرەۋ بىلسە، بىرەۋ بىلمەس. وسى ورايدا وتاسقاندارىنا 40 جىلدان اسقان جۇلدىزدى جۇپتىڭ ونەردەن تىس وتباسى قۇندىلىقتارى تۋرالى بىلمەك بولعان ەدىك.
– وتباسىلارىڭىزدى 43 جىل بويى قۋاتتاپ كەلە جاتقان ماحاببات حيكاياسى قالاي باستالعان ەدى؟

قايىربەك اعا: 1960 -جىلى مەكتەبىمىزگە الماتىدان «ءبىلىم جانە ەڭبەك» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى كامال سمايلوۆتىڭ كەلۋىنە بايلانىستى ادەبي كەش وتكىزىلگەن ەدى. بۇل كەزدەسۋگە اۋداننىڭ اقىن- جازۋشىلارى قاتىسىپ، ادەبيەت، مادەنيەت تۋرالى كوپتەگەن اڭگىمەلەر قوزعالدى. مەن 8-سىنىپتا وقيتىنمىن. وسى كەزدەسۋ اسەر ەتتى مە، ايتەۋىر ادەبيەتكە دەگەن قۇشتارلىعىم ويانعانىن سەزىندىم. ءسويتىپ اۋداندىق، وبلىستىق، رەسپۋبليكالىق گازەتتەرگە ولەڭ، ماقالا جىبەرە باستادىم. كوپ كەشىكپەي ناتيجەسى دە كورىنىپ، قۋانىشقا بولەدى. 1964 -جىلى مەكتەپ ءبىتىرىپ، الماتىعا بارىپ، قاز م ۋ- ءدىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە تاپسىرىپ، باعىمدى سىناپ ەدىم، جولىم بولمادى. اسكەري بورىشىمدى وتەپ كەلگەن سوڭ، 1967 -جىلى تاعى دا قالاعان وقۋىما تۇسە المادىم. ءسويتىپ تۋعان اۋىلىم تەرەڭوزەككە كوڭىلسىز قايتتىم. كۇلاش اپايىڭ ەكەۋمىزدى تاعدىر قوستى دەپ ەسەپتەيمىن. سەبەبى مەن سول جىلدارى وقۋعا ءتۇسىپ كەتسەم، ونى كەزدەستىرە المايتىن ەدىم عوي. «ەر كەزەگى ۇشكە دەيىن» دەگەندەي مەن ءۇشىن ساتتىلىك 1968 -جىلى بولدى. وسى جىلى ارمانداعان ماماندىعىما ءتۇسىپ، ومىرلىك جارىمدى كەزدەستىردىم.

كۇلاش اپاي: مەن 1963 -جىلى 9-سىنىپتان سوڭ جامبىل (قازىرگى تاراز) قالاسىنداعى مەدۋچيليشەگە ءتۇستىم. وندا 3 جىل وقىپ، ءۇشارال اۋىلىندا فەلدشەر بولىپ ءبىر جىل جۇمىس ىستەدىم. ادەبيەتكە جاقىندىعىما بايلانىستى تاعى ءبىر جىل تالاس اۋداندىق «لەنين جولى» گازەتىندە ءتىلشى بولدىم. 1968 -جىلى الماتىعا جاسىمنان ارمانداعان ولەڭ ولكەسىنە جاقىنداۋ ءۇشىن، قازمۋ- ءدىڭ جۋرناليستەر دايارلايتىن فاكۋلتەتىنە قۇجات تاپسىردىم. قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىنەن ويداعىداي باعامەن وتكەن سوڭ، كەلەسى ەمتيحانعا – تاريح ساباعىنا دايىندالىپ جۇرگەندە، ۋنيۆەرسيتەتتىڭ الدىندا قايىربەكتى كەزىكتىردىم. بىرنەشە تالاپكەر تۇرعانبىز. بۇيرا شاشتى، كورىكتى جىگىت ءوزىنىڭ اقجارقىن مىنەزىمەن باۋراپ الدى.

وقۋعا ءتۇسىپ جاتقانداردىڭ كوبىسى سول جىلعى مەكتەپ تۇلەكتەرى ەدى. ىشىندەگى ەرەسەگى ءبىز بولعان سوڭ با، قايىربەك ەكەۋمىز اڭگىمەمىزدى ءبىر- بىرىمىزگە ايتىپ تۇردىق. تاريحتى جاقسى تاپسىردىق. نەمىس تىلىنەن دە وتتىك. تۇسكەندەردىڭ تىزىمىنەن ءوزىمدى تاپتىم، «قايىربەك ءتۇستى مە ەكەن؟ !» دەگەن وي باسىمدا تۇردى. سويتسەم ول دا ءتۇسىپ، مەنىڭ فاميليامدى ىزدەپ تاۋىپ، ماعان قاراي اسىققان ەكەن. ءبىز وسىلاي تانىستىق.

قايىربەك اعا: ءبىزدى ساباق باستالماس بۇرىن اۋىل شارۋاشىلىعى جۇمىسىنا الىپ باردى. ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنىڭ «قازاقستان» سوۆحوزىندا ءجۇزىم جينايتىن بولدىق. جۇزىمدىك جۇيەك- جۇيەككە بولىنەدى ەكەن. ءارقايسىسىنا ەكى ستۋدەنت تۇسەدى. ءبىر تاڭعالارلىعى، كۇلاش ەكەۋمىز ءبىر قاتارعا تۇستىك. بىرتە- بىرتە ول مەنى ءوزىنىڭ نازىك تە ادەمى بولمىسىمەن، اقىلىمەن، قاراپايىم قازاق قىزىنا ءتان يبا- يناباتىمەن باۋراي باستادى. مەنىڭ وي- قيالىمداعى ارمان قىز وسى كۇلاش دەپ ۇقتىم. ارتىنشا دوستىعىمىز شىنايى ماحابباتقا ۇلاستى. ەكىنشى كۋرستىڭ قىسقى سەسسياسىن بىتىرگەن سوڭ، اكە- شەشەمنىڭ رۇقساتىمەن قىزىلوردادان جامبىلعا اتتاندىق. جانىمدا اعام جانە دوسىم بار. سۇيگەن قىزىما قازاقى جولمەن قۇدا ءتۇسىپ باردىق. ول اۋىلداعى اعايىن- تۋىستارىنا اسا ءقادىرلى جاننىڭ ءبىرى ەكەن، جاقىندارى كۇلاشتى بىزبەن بىرگە زورعا ىلەستىرىپ جىبەردى. كۇلاش سىر ەلىنە كەلگەن سوڭ دا مەنىڭ تۋعان- تۋىستارىما قاتتى ۇنادى.

كۇلاش اپاي: اۋىلدا جۇرگەنىمدە ءسوز سالىپ، حات جازىپ، ۇسىنىس بىلدىرگەن جىگىتتەرگە: «جوق. مەن الماتىعا وقۋعا ءتۇسۋىم كەرەك. مەنىڭ ارمانىم – اقىن بولۋ» دەيتىنمىن. سويتسەم ماڭدايىما اقىن بولۋ دا، اقىن جىگىتكە تۇرمىسقا شىعۋ دا جازىلىپ قويعان ەكەن. قايىربەك ەكەۋمىزدى كەزدەستىرگەن جاراتۋشى يەمىز عوي. ال دوستىعىمىزدى جالعاستىرعان پوەزيا ەدى.

– «اقىن بوپ ءومىر كەشۋ وڭاي دەيمىسىڭ، قاراعىم، اۋزىندا بولۋ بۇل ءوزى سىزداعان بارلىق جارانىڭ» دەگەن ت. ايبەرگەنوۆ تۋىندىسىنان- اق اقىن ادامزاتتىڭ اۋىر جۇگىن ارقالاۋشى ەكەنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. ال ەرلى- زايىپتى ەكەۋىڭىزدىڭ دە وسى جولدى تاڭداپ، مويىندارىڭىزعا ارتىلعان جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ەكى ەسەلەنۋى وتباسىلىق ومىرلەرىڭىزگە قانداي اسەرىن تيگىزدى؟

كۇلاش اپاي: سول تولەگەننىڭ:

جانىڭا قاپ ەم جاقىن بوپ،

جانىمدا بۇگىن سىزداۋ كوپ.

مەن بولسام كەتتىم اقىن بوپ،

ازىراق باقىتسىزداۋ بوپ، دەيتىنى دە بار عوي. شىندىعى سول، ونەر جولى – اۋىر جول.

قايىربەك اعا: اقىندىق دەگەن ماماندىق جوق. ول اللانىڭ ادامعا بەرگەن ەرەكشە سىيى. سوندىقتان ونى قاستەرلەپ الىپ ءجۇرۋ ۇلكەن سىن. ال ەرلى- زايىپتىلاردىڭ ەكەۋىنىڭ دە اقىن بولۋى، ءجيى بولماسا دا، كەزدەسەتىن جاعداي. مەنىمەن قۇرداس جۇماتاي جاقىپبايەۆتىڭ جارى زايدا ەلعوندينوۆا – تاماشا اقىن. ءبىز ول وتباسىمەن جاقسى ارالاستىق. ەكەۋىنىڭ ءبىر- ءبىرىن ايالاپ وتىراتىنىنىڭ كۋاسىمىز. ءوز باسىم كۇلاشتىڭ ولەڭ شىعارۋىنا، كىتاپ جازۋىنا قولىمنان كەلگەنشە جاعداي جاسادىم. «اقىنعا نەگە شىقتىم؟ » دەپ كۇلاشتىڭ وكىنگەنىن ەستىگەن جوقپىن.

كۇلاش اپاي: قايرەكەڭ ەكەۋىمىزدىڭ دە اقىن بولۋىمىزدىڭ پايداسى زور. ومىرگە كوزقاراسىڭ، ونەرىڭ ورتاق بولعان سوڭ اڭگىمە تاقىرىبى دا الشاق ەمەس. جاقسى ولەڭ جازساق، ءبىر- بىرىمىزگە وقىپ بەرەمىز. پىكىرىمىزدى ايتامىز. جاقسى ولەڭگە قۋانامىز. مەنىڭ جازعاندارىمدى كوبىنەسە گازەت- جۋرنالدارعا قايىربەك اپارىپ بەرەتىن. ول ماعان دا قولايلى. از دا بولسا ۋاقىتىمدى ءۇي شارۋاسىنا بولەمىن. قوسىلعاننان باستاپ جۇرت ءبىزدى ء«بىر ۇيدەگى قوس اقىن» دەپ اتايدى. ول دا ۇلكەن مارتەبە. ەپتەگەن قيىندىعى دا بار. ءاربىر ادامنىڭ ءوزىنىڭ پاتشا كوڭىلى بولادى دەسەك، اقىننىڭ كوڭىلى ودان دا جوعارى. ءار اقىن وزىنشە تۇلعا. ونىڭ ءوز شىعارماشىلىق الەمى بار. تاۋەكەل ەتىپ، ونەر بايگەسىنە قوسىلعان سوڭ، وعان ۋاقىت ءبولۋىڭ كەرەك. ءبىراق ايەل تابيعاتى كونبىستىگىمەن ۇتادى دەپ ويلايمىن. راس، تۇرمىستىڭ كۇيبەڭى ايەل ادامدى جەپ قويادى. قالام ۇستاۋعا ۋاقىتى بولا بەرمەيدى. قازان قامى، بالانىڭ باعىمى، اعايىننىڭ بابى بار. قۇدايعا شۇكىر، بۇل جاعى ماعان قيىنعا سوققان جوق. بىزدە تۇسىنىسپەۋشىلىكتەن گورى ۇعىنىسۋ، سىيلاسۋ جوعارى تۇردى. تاعدىرىما ريزامىن. قايىربەك ماعان ءومىر بويى كومەكتەسىپ كەلەدى. مەن دە ودان ءوز قامقورلىعىمدى اياعان ەمەسپىن. وتباسىنىڭ بەرەكەسى مەن باقىتى مەن ءۇشىن قاشاندا قىمبات.

– الدا بىرگە جەتكىلەرىڭىز كەلەتىن قانداي بەلەس بار؟

كۇلاش اپاي: دانا قازاقتىڭ جۇبايلارعا ارنالعان ەڭ جاقسى باتاسى – «قوساعىڭمەن قوسا اعار!» . ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا ءومىردىڭ اشىسىن دا، تۇشىسىن دا كوردىك. قۋانعاندا دا، مۇڭايعاندا دا بىرگە بولدىق. ءومىردىڭ ارتقان جۇگىن ەكەۋ بولىپ كوتەرگەن وڭاي ەمەس پە؟ ! جاقسىلىقتارىڭا قۋاناتىن ادامىڭنىڭ جانىڭدا بولعانى، سۇيگەنىڭمەن قول ۇستاسىپ ءبىر جۇرگەنىڭ – ءومىردىڭ ۇلى قۋانىشى. ءبىزدىڭ ارماندارىمىز ءوزىمىزدىڭ جاسىمىز بەن مۇمكىندىگىمىزگە سايكەس. بالالاردىڭ، نەمەرە- شوبەرەلەردىڭ قىزىعىن كورۋ، ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ارايلى تاڭدارىنا كۋا بولۋ، جاڭا كىتاپتار شىعارۋ.

قايىربەك اعا: بۇل كۇندەرى كۇلاش ەكەۋمىز دە جەتپىس جاستان اسىپ بارامىز. ءاربىر تاڭدى امان- ەسەن كورگەنىمىز ءۇشىن اللاعا شۇكىر ايتامىز. ءومىر كۇلە قاراعانعا كۇن عوي. كۇندى كۇن سايىن كورىپ، جۇرە تۇرعىمىز كەلەدى. الايدا، قازىنا بوپ قارتايۋ بار دا، قازىمىر بوپ قارتايۋ بار. بۇگىندە ءبىز ءۇشىن ەڭ ۇلكەن بەلەس – ۇرپاققا ۇلاعات سىيلار قازىنالى قاريا بولىپ قارتايۋ.

اڭگىمەلەسكەن
ايجامال كوپەيەۆا