ديماشتىڭ قاسيەتتەرىنىڭ جارقىن قىرى – تازا قازاقىلىعى


دۇنيە جۇزىنە ءارتۇستى قۇبىلا جارقىراعان جۇلدىزداي تانىمال بولىپ، قازاقتىڭ كيەلى توپىراعىنان تۇلەپ ۇشىپ، حالقىمىزدىڭ ءان قۇدىرەتىن شىرقاۋ بيىككە قالىقتاتقان جاس ءانشىمىز ديماش قۇدايبەرگەنگە دەگەن ىستىق ىقىلاسىمىز ايرىقشا. ول ءسوزسىز قازاقستاننىڭ ايتۋلى «برەندى» : ەلىمىزدىڭ اتاعى مەن ءان ونەرىنىڭ داڭقىن تاعى دا كوز جەتپەس شىڭىراۋ بيىككە ەڭسەرىپ تاستادى.
ەندى تانىمال «ديماش» ەسىمىن پاتەنتتەپ، ءانشىمىز سول اتپەن عانا ونەر مەن بيزنەس كەڭىستىگىندە قادام باسۋى ورىندى بولار دەگەن ۇسىنىس جاسايمىن. سونىمەن، تۋعان جەر – كيەلى اتامەكەنىمىزدىڭ ديماشتاي دارىندى پەرزەنتىن ۇلكەندى- كىشىمىز ءتىل- كوزدەن ساقتاسىن دەگەن تىلەۋدەمىز.

تىڭ تاقىرىپتىڭ ويىن قوزعاۋدىڭ ءبىر ءتاسىلى رەتىندە اۋەلى ديماشتىڭ تاعى دا تالانتىنا ءتانتى بولعان بىرنەشە عانا شەتەلدىكتەردىڭ اسەرىن ەسكە الايىق. بەلگيالىق اگنەس دە بوس: «قانداي كۇشتى داۋىس… قۇدايدىڭ بەرگەن سىيى عوي… جىلاپ وتىرمىن، كوزىمنىڭ جاسىن تىيا الار ەمەسپىن… كەرەمەت… كەرەمەت… كەرەمەت…» ؛ سولتۇستىكامەريكالىق كريستينا دەلمەندو: «كۇلسەڭىزدەر كۇلە بەرىڭىزدەر، ءبىراق مەن ءاننىڭ ءبىر ءسوزىن دە تۇسىنگەن جوقپىن، ەسەسىنە، داۋىسى قانداي تاماشا! تىڭداپ وتىرىپ، كوزىمدى جۇمىپ ەدىم، كوڭىلىم بوساپ كەتتى. كوز جاسىم بەتىمنەن تارام- تارام بوپ اعىپ جاتىر. تىلدىك كەدەرگى بار بولسا دا، مۋزىكا جۇرەكتەردى بىرىكتىرىپ، ولاردى مەيىرىم مەن بەيبىتشىلىككە ۇندەي الادى!» ؛ فرانسيالىق يزابەل شوففەتون: «مەن بۇل ۆيدەونى ءتورت رەت كورىپ شىقتىم. .. .مىنا ءانشى، ءسوز جوق، گەني. ناعىز گەني!» ؛

شۆەتسيالىق ەسا سەيتتۋ: «مەنىڭ بۇل ءاندى تىڭداپ وتىرعانىما بىرنەشە ساعات بولدى، ءتىپتى توقتاي الار ەمەسپىن. ءاننىڭ نە تۋرالى ەكەنىن دە بىلمەيمىن. مىناۋ – ادامنىڭ ەمەس، پەرىشتەنىڭ داۋسى. مۋزىكا ارقىلى سوعىستى توقتاتۋعا بولا ما؟ ءيا، مىنا جىگىت توقتاتا الادى. مەن الەمنىڭ جەتى كەرەمەتى تۋرالى ەستىگەم، ءبىراق، مىنا ءانشىنىڭ عاجايىبى بارىنەن اسىپ تۇسەتىن سياقتى. مىناداي داۋىستى جاراتقان قۇدايعا ەندى سەنبەسىمە امال جوق!» .

وسىلاردى وقىپ جۇرەگىمىز جارىسقا قوسىلاتىن اقبوز اتتاي تۋلاپ، جانارتاۋدان اتقىلاعان وتتاي جانىپ، شىنايى شەكسىز قۋانىشقا بولەندى. ديماشتىڭ ءالى دە الداعى جارقىن دا تابىستى كەلەشەگى مول ەكەندىگىنە ۇلكەن ۇمىتتەمىز.

بارىمىزگە بەلگىلى انىق ءبىر جايت، ول جۇزدەگەن الەمدىك ەسترادا جۇلدىزدارىنا كوزى تويىپ، قۇلاعى قانىق شەت مەملەكەتتەردىڭ تىڭدارماندارىن «تاڭداي قاقتىرۋ» وڭاي ەمەس، ءبىراق ديماش ولاردى اسا اسەرلى سەزىمگە بولەگەنى جۇرەكجاردى سوزدەرىنەن ەسىپ تۇر عوي. وسىنىڭ ءبارىن ايتا كەلە، ۇلتجاندى قازاقتىڭ قابىرعاسىن قايىستىرىپ جۇرگەن وزەكتى دە ايداي انىق تاقىرىپقا ويىسايىق. مەنىڭ كۇندەلىكتى كوزىم كورىپ، پايىمىم نىق بولىپ جۇرگەن بولجامىم بويىنشا قازاق جاستارىنىڭ كوپشىلىگى انا تىلىندە سويلەپ، انا تىلىندە كىتاپ وقىمايدى. ىنتاسى جوق. قايدا بارساڭ دا، قازاقشا سۇراعىڭا ورىسشا جاۋاپ بەرەدى.

وسى جاعدايدىڭ ءتۇرلى سەبەپتەرى بار. ولاردىڭ بەتىن اشىپ، انىقتاۋ باسقا تاقىرىپتاردىڭ ۇلەسىندە. ال بۇل ورايدا انا ءتىلى ماسەلەسىن «ديماشتىڭ فەنومەنىمەن» ۇشتاستىرۋدىڭ ايقىن نەگىزى بار. ەندى سول تۋرالى ءسوز قوزعايىق. ديماشتىڭ الەمدى تاڭداندىرعان سيقىرى مول داۋىسى، ونىڭ ءبىر باسىنا ءتاڭىردىڭ بەرگەن «كوزدىڭ جاۋىن الاتىن» جارقىن ءجۇزى، سىرت كوزگە ۇشىرايتىن ىزەت پەن ادەپتىلىگى، بويىنا ويى ساي كەلگەن سۇڭعاق دەنەسى – ءبارى دە ءار ادامنىڭ اسقاق ارمانىنداعى بولمىس- ءبىتىم. سونىمەن ديماش قالىڭ ءورىمتال جاسوسپىرىمدەردىڭ، جالپى جاستاردىڭ الىپ- ۇشتى جالىنداعان كوكەيلەرىنە قوناتىن قيالدارىنداعى بەينە. ول ورىندى دا. ديماش اركىمنىڭ دە قيال قاناتىنا قوندىراتىن جان- جاقتى دارىندى جان. وسىعان وراي، ونىڭ قاسيەتتەرىنىڭ تاعى ءبىر جارقىن قىرىن كورسەتە كەتۋ، ۇلگى ەتۋگە ءلازىم ەكەنىن ايتۋ ۇلكەن ادامي پارىز. ول ديماشتىڭ تابيعي تازا قازاقىلىعى.

ول انا ءتىلىن – قازاق ءتىلىن مەيلىنشە ارداقتايتىن ۇلان ەكەنىن تەرەڭ دە تىڭعىلىقتى تۇسىنگەن، بويىنا تەرەڭ سىڭدىرگەن. ول دومبىرا نەمەسە وركەستردىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن قازاقشا مۇدىرمەي جانە تابيعي ىرعاقتى ايتاتىن اندەرىن بىلاي قويعاندا، سويلەگەن سوزدەرىنەن ەشقانداي جاساندى قىمسىنباي، وي- پايىمدارىن انا تىلىندە وتە جەتىك جەتكىزەدى. ادام بالاسىنا اۋا قانداي قاجەت بولسا، ديماشقا ءوزىنىڭ انا ءتىلى سونداي قاجەت. وسى اقيقاتتى دا ديماش ءوزىنىڭ ونەرىمەن، كۇندەلىكتى بولمىسىمەن ايقىنداپ تۇر.

ناقىپبەك ءسادۋاقاسوۆ،  
زاڭگەر