قازاق ەستراداسى، قايدا باراسىڭ؟ !


ءقازىر ەسترادانى وسىنداي شۋىلداق، بەيادەپ سارىندار بۇزۋدا.
«سەن جوقسىڭ، جوقسىڭ،
تابا المادىم سەنى.
سەن جوقسىڭ، جوقسىڭ،
ىزدەمەيسىڭ مەنى.
سەن جوقسىڭ، جوقسىڭ،
بار بولساڭ قايداسىڭ؟
سەن كىمسىڭ؟ ءجۇرسىڭ قايدا؟
الماتىدا جوق- جوق!
استانادا جوق- جوق!
سەنى ىزدەدىم، ءۇمىتتى ۇزبەدىم.. .» ،
دەي مە- اۋ!
قۇداي- اۋ، ءبىرلى- جارىم اۋلەكى انگە سونشاما بۇلقان- تالقان بولىپ قايتەمىز، دەپ سانانى سابىرعا سالىپ جەڭدىرگەنمەن، بۇل پالەكەتىڭىز قوعامعا كادىمگىدەي كەرى اسەرىن تيگىزبەي قويمايدى ەكەن. «جوق، جوقتىڭ» «جىرى» تاۋسىلا بەرە، ارتىنشا «زىڭ- زىڭ» دەيتىن تۇسىنىكسىز بەيداۋا اۋەن الەۋمەتتىك جەلىنى شۋلاتتى. قۇداي ساقتاي گور، «كوزدەرى ونىڭ ءداۋ- ءداۋ، ءداۋ- ءداۋ- ءداۋ» دەگەن جولداردان جالعىز كوزدى ءداۋ بەينەسى ەلەس بەرىپ، كىمدى ايتىپ جاتقانىن تانىماي دال بولاسىڭ. مۋزىكالىق ىرعاعى، ءقارادۇرسىن ەكپىنى افريكا ەلدەرىندەگى قاۋدىراق داڭعىرامەن وينالاتىن اۋەنمەن ۇندەس. ءبىراق سوعان قاراماستان ميىندا ءالى نەنىڭ جاقسى، نەنىڭ جامان ەكەنىن ايىرا بىلەتىن سۇزگىسى جوق بالاۋسا جاستار بۇعان ەسى كەتە ەلىرىپ، جاپىرىلا بيلەپ جاتىر. سالت- ءداستۇرى، ءومىر ءسۇرۋ عۇرپى، قۇندىلىعى بولەك امەريكادا، ەۋروپادا بۇلار سونشالىق ابەس كورىنىس بولىپ سانالمايتىن شىعار. الايدا ءالى اتا- بابالارىمىزدىڭ داستۇرىنەن، تامىرىنان قول ءۇزىپ كەتە قويماعان قازاق ءۇشىن مۇنىڭ ءبارى قاشاننان جات جانە وتە ەرسى.

«مۇنداي جەڭىل- جەلپى اندەر جۇرتتىڭ قارسىلىعىنا قاراماستان تۋا بەرەدى، ءبىراق ۋاقىت وتە كەلە ولاردىڭ جاقسىلارى قالادى، كەرەك ەمەسىن حالىق تا اقىماق ەمەس، ۇمىتادى» ، دەپ بارىنە سونداي تۇسىنىكپەن قارار بولساق، مىنا دۇمبىلەز دۇرمەكتىڭ جولى كەسىلىپ، ءۇنى باسەڭدەمەك تۇگىلى، ءتىپتى ورشەلەنە تۇسەتىن سياقتانادى. ءقازىر ەسترادانى وسىنداي شۋىلداق، بەيادەپ سارىندار بۇزۋدا. بارىنەن دە وسىعان جاستاردىڭ ەلىكتەپ- سولىقتاۋلارىنىڭ ءتۇرى جامان. سوندا ۇرپاعىمىزدى قانداي اندەرمەن تاربيەلەپ جاتىرمىز؟

ساحنا ادەبى دەگەن سالت قايدا كەتكەن؟ ! ارينە جەتكىنشەكتىڭ بويىنداعى ادامگەرشىلىك، يماندىلىق قاسيەتتەردى ءان عانا قالىپتاستىرادى دەمەيمىز- اۋ، ءبىراق سوعان قاراماستان حالقىمىزدىڭ مارجانداي ءداستۇرلى اندەرىن تىڭداپ وسكەن ۇرپاق پەن بوتەن ەلدىڭ كوڭىلگە قونبايتىن بوستەكى اۋەنىنە قۇمارتقان جاستاردىڭ دۇنيەتانىمى مەن ارمان- اڭسارىندا ايىرماشىلىق كوپ بولادى دەگەنگە كوپشىلىك كەلىسەتىن شىعار. الەۋمەتتىك جەلىدەگى جەلبۋاز جەلىككە جەلىمدەي جەتەكتەلگەن جەتكىنشەكتەردى كورىپ، بۇدان بىلاي قاننەن- قاپەرسىز قالا بەرۋگە مۇلدە بولمايتىنىن، ەجەلدەن ءتالىم- تاربيەنىڭ قاينار كوزى دەپ سانالعان ءان ونەرىنە قاداعالاۋدى كۇشەيتپەسەك، ءتۇبى مۇنداي ورا- شولاقتىق وپىنۋدىڭ ءتۇپسىز تەرەڭ ويپاڭىنا وماقاسا قۇلاتقىزباي تىنباسىن سەزىنۋدەمىز.

ءتىپتى ءبىر الەۋمەتتىك جەلىنى قولدانۋشى الگى ءسوزدى وقۋلىقتان كەزدەستىرىپ، شوشىنعانىن جازدى.
«ەندى وينايمىن قوبىزدا،
زىڭ- زىڭ، زىڭ- زىڭ- زىڭ.
بوتاقاندار بي بيلەيدى،
زىڭ- زىڭ، زىڭ- زىڭ- زىڭ.. .»

مۇنى وقىعان بالا قالاي وسەدى؟ «زىڭ- زىڭى» نەسى تاعى؟ «يت قورىعان جەرگە ءوش» دەمەكشى، ءان ولكەسىن شيماي- شاتپاق پەن باسقانىڭ لايلاۋىنان ساقتاپ، قوقىستان قورىعان سايىن قويىرتپاققا تاپ كەلۋدەمىز. بۇل جەردەگى اڭگىمە بۇگىندە ء«اۋ» ، دەپ ءالاۋلايعا سالعاننىڭ ءبارىنىڭ شەتىنەن ءانشى، ونەرپاز اتانىپ، ەلەپ- ەكشەۋسىز حالىقتىڭ الدىنا شىعىپ كەتىپ جاتۋىندا. رۋحاني كوكجيەكتىڭ جاسىل شالعىنىن تابانىمەن تاپتاپ جۇرگەندەر سولار. تۇك تاپپاعاندىقتان امالسىز باسقانىڭ بالدىرىنا باس ءيىپ، باعىناتىنداي قازاقتا ولەڭى انگە سۇرانىپ تۇرعان اقىن تابىلماي قالدى ما، نەمەنە؟ ! پاتريوتتىق جىر ما، ليريكالىق دەيسىز بە، جانر جاعىنان دا قۇدايعا شۇكىر، كىمنەن كەمبىز؟

.. .وسىنىڭ ءبارىن ويشا قورىتا كەلگەندە، ادەپ الىپپەسىنىڭ وقىتىلماۋىنان دەگەن قيسىنعا تىرەلىپ وتىرمىز. ساحنا مادەنيەتىنىڭ ادەبى مەن ەتيكاسىنا قايشى تۇرپايى، جاعىمسىز ارەكەتتەردىڭ سوڭعى ۋاقىتتا توبە كورسەتىپ قالا بەرۋى دە سوعان ءاۋ باستا كوڭىل بولمەۋىمىزدەن. بىرتە- بىرتە مۇنداي سوراقى جاعدايلارعا كوڭىلىمىز يلانىپ، كوزىمىز ۇيرەنىپ كەتە مە دەپ قورقاسىڭ.

كيەلى ساحنادا اكەسىنىڭ ۇيىندە تۇرعانداي مەنمەنسي سويلەپ، كەۋدەلەرى ءىسىپ- كەپكەن شىركىندەر قايدان ءوسىپ شىقتى دەيسىڭ بولماسا. «تاربيەسىز بەرگەن ءبىلىم اپات اكەلەدى» دەمەكشى، بايىپتاساق، تاربيەسى مەن ىشكى مادەنيەتى قالىپتاسپاي تۇرعاندا ادامدى ساحناعا شىعارۋدىڭ ءوزى وتە ءقاۋىپتى ەكەن. بۇل كەيبىرەۋلەر ايتقانداي، ۇساق- دۇنيە نارسە ەمەس. ءبارى دە وسىنداي ونشا ءمان بەرىلە بەرمەيتىن مايدا- شۇيدەدەن باستالادى.

قاراشاش توقسانباي،

«ەگەمەن قازاقستان»