مىنەزسىزدىك


بىزدە قۇدايعا شۇكىر، ءبارى بار، بۇرىنعىلار ايتپاقشى، «قۇستىڭ سۇتىنەن باسقانىڭ ءبارى» . دارقان دالانىڭ استى- ءۇستى تولعان قازىنا. جايلاۋ مالعا تولىپ، حالىقتىڭ سانى دا بىرتىندەپ ءوسىپ كەلەدى. ماتەريالدىق، دەموگرافيالىق تۇرعىدان العاندا عوي، بۇل. الايدا، سول مول بايلىقتى قالىڭ حالىقتىڭ قاجەتىنە جاراتاتىنداي، ۇلت مۇددەسىنە سول باردى ۇقساتىپ باعاتىنداي مىنەز جاعى كەمشىن سوعىپ جاتىر قازىرگى الاشتىڭ ەرلەرىندە.
مىنەزدىلەردىڭ ءوزى مىنەزسىزدەردىڭ كوپتىگىنەن، تابانسىزدىقتىڭ كەسىرىنەن كوبىرەك زارداپ شەگەتىندەي مە قالاي؟ مىنەزسىزدىكتەن سورلاپ ءجۇرمىز دەپ ايتاتىنىمىز دا سول. ەل تاۋەلسىزدىككە يە بولعانىمەن، ەرلەر جاعى باسىبايلىلىق قامىتىنان، باسقالاي ايتقاندا قۇلدىق پسيحولوگيادان ءالى ارىلا الماي كەلەدى. باسىبايلى مىنەزى تۇرعىسىنان. ءاليحان بوكەيحان ايتقانداي: «ۇلتىنا، جۇرتىنا قىزمەت ەتۋ – بىلىمنەن ەمەس، مىنەزدەن» . رەسەي، ا ق ش، ۇلىبريتانيا وقۋ ورىندارىن بىتىرگەندەر كاسىبي ءبىلىمى جاعىنان ەمەس، حالىقتىڭ  جاي- جاعدايىن، ۇلتتىڭ مۇڭ- مۇقتاجىن ويلاۋ تۇرعىسىنان ولقى سوعىپ ءجۇر. العان ءبىلىم حالىقتىڭ كادەسىنە جاراماسا، وندا نە قايىر؟ !
«شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت ىشىندە وسىنشاما جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدىك!» دەپ قۋانىشتان قازاقى بورىكتى اسپانعا اتىپ، ايتپەسە، «قازسات» ارقىلى عارىشقا جولداۋعا دا بولار ەدى. ءبىراق، ەلدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى مەن حالىقتىڭ الەۋمەتتىك دەڭگەيىن،   بايلاردىڭ قازىناسى مەن قاراپايىم قازاقستاندىقتاردىڭ  ءومىر ءسۇرۋ جاعدايىن سالىستىرىپ كورەتىن بولساق، ءبارى دە تايعا تاڭبا باسقانداي كورىنەدى ەمەس پە.   قازاق جەرىنىڭ بار بايلىعى، ونىڭ تۇگەلدەي ون سەگىز ميلليون جۇرتىنىڭ  ۇلەسىن تۇگەندەپ، داۋلەتىن اسىرۋعا قىزمەت ەتىپ جاتىر ما، الدە.. .
ايتپاقشى، سىبايلاس جەمقورلىق  دەگەنىڭىز كەرەناۋ كەڭسەلەردى تۇگەلدەي جايلاپ العانداي كورىنەدى. جەمقورلاردى قۇرىقتاپ- اق جاتقان ءتارىزدى. ايتسە دە ازايار ەمەس. جەمقورلار  بايلىعىن  جەر تۇبىنە اسىرىپ قانا قويماي، تۇتاستاي اناۋ جاققا وزدەرىمەن بىرگە الا كەتەتىندەي جانتالاسا تىرلىك كەشەتىنىن قايتەرسىز. كوزى تىرىسىندە وزىنە التىننان ەسكەرتكىش تۇرعىزعان ساپارمۇرات نيازوۆ تا دۇنيەدەن ءوتتى ەمەس مە. بايلىقتىڭ قۇلىنا اينالعاندار جيعان- تەرگەنىنىڭ بارلىعى، باسقا ەمەس ءوز ۇرپاقتارى اراسىندا كۇنى ەرتەڭ- اق الاۋىزدىق  تۋدىراتىنىن شىنىمەن تۇسىنبەي مە ەكەن؟
بايلىققا قۇنىققانداردىڭ كوبى ۇلى ابايدى دا وقىمايدى عوي. وقىسا، سونشالىقتى دالباسالاپ، ەل- جۇرتتىڭ نالاسىنا قالىپ، زاڭدى بەلدەن باسىپ، بايلىق جيناۋعا جانتالاسپاس ەدى- اۋ. اقىن «ەسكەندىر» پوەماسىندا جاھاندى بيلەگەن الەكساندر ماكەدونسكيدىڭ ءوزىن دە «تءاۋباسىنا» ءتۇسىرىپ،   ادامنىڭ كوزى ءبىر ۋىس توپىراققا عانا توياتىنىن دانىشپان اريستوتەلدىڭ دۋالى اۋىزى ارقىلى ۇعىندىرعان جوق پا! اباي شىعارماسىن وقىماعانداردىڭ  ادامدىق، ادالدىق، ادىلەتتىلىك الىپپەسىنەن بەيحابار بولۋى دا ءبىر جاعىنان زاڭدى ءتارىزدى.. .
ءاسىلى،   مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرەتىن وقۋ ورىندارىندا، ەڭ باستىسى، مەملەكەتتىك قىزمەت اكادەمياسىندا ءال- ءفارابيدىڭ «قايىرىمدى قالانىڭ باسشىسى قانداي بولۋى كەرەك؟ » ، دەگەن سۇراققا جان- جاقتى جاۋاپ بەرەتىن تراكتاتىنان باستاپ، جوعارىدا ءبىز ايتقان ابايدىڭ «ەسكەندىر» پوەماسى بار، جالپى ەل باسقارۋعا قاتىستى ءپالسافالىق تراكتاتتاردى، قازاق بيلەرىنىڭ كەسىمدى دە تۇجىرىمدى ويلارىن وقىتۋعا باسىمدىق بەرسە عوي. قۇجىناعان كوك قاعازدىڭ بەرگى دۇنيەنىڭ «شلاگباۋمىنان» ءارى قاراي وتە الماسىن تۇسىنگەندەر وسىدان كەيىن وعان اسا قۇنىقپاس  پا ەدى، كىم ءبىلسىن؟ ! بيلىككە قۇمارلىق، بايلىققا دەگەن اشكوزدىكتىڭ اقىرى ىنساپسىزدىققا باستاۋ بولىپ تۇر.   ال ونىڭ اقىرى قاراقان باسى ءۇشىن كەز كەلگەن دۇنيەنى قۇرباندىققا شالۋعا، ياعني مىنەزسىزدىككە  ۇلاسىپ جاتاتىنى تاعى بار.. .
ايتار ويىمىزدان ءسال قيىستاۋ كەتتىك بىلەم، ەندى سوعان قايتا ورالساق. شىنىندا دا، قازىرگى قازاق قوعامى مىنەزدى جاندارعا زارۋلىك تانىتۋدا.   وسىندايدا بۇرىنعى  اعا ۇرپاق وكىلدەرى ەسكە تۇسەدى، «سولار بولعاندا  جاعداي قالاي بولار ەدى» ، دەپ تۇيەسىڭ ىشتەي.
قىسقاسى، ءقازىر قازاق وقىعاندارىندا جۇمابەك تاشەنوۆتىڭ تاباندىلىعى جوق، جۇباننىڭ جۇرەكجۇتقاندىعى تاپشى بولۋمەن قاتار، اسقار توقپانوۆتىڭ ايباتى  جەتىسپەي ءجۇر، سونداي- اق باۋكەڭنىڭ باتىلدىعى دا كەرەك بولىپ تۇر. توقەتەرى، كەنەسارىشا قايىرعاندا، «كەزەنگەن جاۋمەن كەسكىلەسىپ تۇرىپ ولىسۋگە شىدايتىن ۇل بولماسا، سونداي ۇلدى تۋعىزىپ تۇرعان ەل بولماسا، قازاقتىڭ قاي ءىسى ورگە باسار دەيسىڭ؟ !» .

عابيت ىسكەندەر ۇلى،
«ەگەمەن قازاقستان»