تاڭدايدان تامعان تەڭەۋى


قازاق ءسوزىن، ءاز ۇيانى بىلاي قويعاندا، قارت قۇرلىقتىڭ تورىنە شىعارىپ، ۇلت بولمىسىن تانىتۋدا اباي بيىگىن ۇلتتىق ۇستىنعا اينالدىرا بىلگەن، جۇرتىمىزدىڭ ءوزى ءالى دە جابىلا تاني الماي، اتىن بىلسە دە، زاتىن جان- جاقتى زەردەلەي الماي كەلە جاتقان اباي حاكىمدى قارا جوندا جاتقان قۇنانباي اۋىلىنان التىنداي قورىتىپ، اسىلداي جارقىراتىپ، الەمنىڭ ساناگەر جادىنا جەتكىزگەن مۇحتار ومارحان ۇلىنا شىنايى شاكىرت بولۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ، ەگىزدىڭ سىڭارىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەس. ۇلتتىق كوركەم ويدىڭ كوشىن باستاپ، پاراسات پاتشالىعىنىڭ ورداسىنا قازاق ءسوزىن كىرگىزىپ، اۋىسپالى دۇنيەنىڭ اۋانىن شەتىن شىندىقپەن شەگەندەي بىلگەن شەبەردىڭ – ۇلى مۇحتاردىڭ ۇلىنداي بولعان زەينوللا قابدولوۆ تۋرالى ونىڭ جۇزدەگەن شاكىرتتەرى قاي كەزدە دە «مەنىڭ قابدولوۆىم» دەپ ايتۋعا قاقىلى. ايتتى دا، ايتىلا دا بەرەدى. ءبىز دە ايتىپ كورەلىك.
عازيز كورەتىن، سۇلۋ مىنەز،  سۇلۋ ءبىلىم،
ونەر يەسى دوسىم، ءىنىم زەينوللا!
دوس، اعا كوڭىلدەن تىلەيتىنىم –  سەنىمەن بىرگە ءجۇرۋ،
ءوزارا بىرگە ەڭبەكتەنۋ.. .
مۇحتار اۋەزوۆتىڭ شاكىرتىنە بەرگەن باعا- قولتاڭباسى
ءبىر قىزىعى، زەكەڭ تۋرالى شاكىرتتەرىنىڭ ورتاق ءسوز ۇلگىسى بىردەي. سانامالاپ كەلگەندە، ساپاسىنا بولگەندە، ارينە، ءارقايسىسىنىڭ توبەسى مەن ەڭىسى، تولعانى مەن كەمىسى بار شىعار، ءبىراق ۇستازعا دەگەن شاكىرتتىك كوڭىلدە الا جاڭبىر، الاعاي بۇلت جوق. تازا، تامىز اسپانىنداي تۇپ- تۇنىق. قازاق ءبىلىمىنىڭ قارا شاڭىراعىندا – قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ سان الۋان اۋديتوريالارىندا زەكەڭنىڭ ءارى جۇمساق، ءارى بيپاز، ءارى كۇيپاز، ءارى سىرباز، ءارى سىنپاز داۋىسى كۇنى بۇگىنگە دەيىن جەزقوڭىراۋدىڭ جۇرەك تەربەر سازىمەن ۇندەسىپ، سىڭعىرلاپ تۇرعانداي بولادى. قازاق ادەبيەتى كافەدراسىنىڭ ەسىگىن اشقاندا توردە تۇرعان زەكەڭ: ء«يا، كەل، اڭگىمەڭدى ايتا عوي» دەگەندەي ساعان جىلىشۋاق تانىتقانداي تورگە شاقىرادى. ەلەڭدەپ، ەسىك جاققا قايتا- قايتا قاراعىشتاي بەرەسىڭ. زەكەڭ جىميا امانداسىپ، جان جىلۋىن جەتەلەپ، ءسوز ساۋلەسىن سەبەزدەپ كىرىپ كەلە جاتقانداي بولادى.
الماتىنىڭ ول كەزدەگى كۇزى قىز جىبەكتىڭ كوشىندەي ەدى- اۋ. جان- جاقتان كەلگەن كوگەنكوزدەر باس قوستىق. سوندا جوعارى كۋرستان جەتكەن ءسوز: «بىزدەر سورلاپ قالىپپىز. اۋەزوۆ جوق، دۇنيەدەن وتكەن، ەندى ونىڭ قوڭىر ءۇنىن ەستي المايسىڭدار. ءبىراق بىزدەر ەسەسىنە ونىڭ ۇزدىك شاكىرتى زەينوللا قابدولوۆتان ءدارىس الدىق، سوعان دا مارحابات. سەندەرگە بۇل باقىت تا بۇيىرمايتىن بولدى، زەينوللا اعاي عىلىمي جۇمىسپەن ۇزاق دەمالىسقا كەتىپتى» . مەكتەپ پارتاسىنان ەندى عانا كوتەرىلگەن بىزدەر بۇل ءسوزدىڭ بايىبىنا بارىپ جارىتپاعان سەكىلدىمىز. «ە، ءمۇعالىم كوپ ەمەس پە؟ » دەگەن جۇبانىشتى جامىلىپ ءجۇرىپ جاتتىق.
جىلدار جۇگىرە باستادى. جەلتوقساننىڭ اياعىنا تامان وقۋ ورداسىندا ءداستۇرلى تۇردە ءوتىپ تۇراتىن مۇحتار اۋەزوۆتى ەسكە الۋ كەشى بولادى ەكەن. وسىعان دا ەپتەپ قاتىسا باستادىق. بيپاز دا سىرباز، ازداپ ماقتانا سويلەيتىن، ءبىراق ونىسى ناقتى دەرەكپەن دالەلدەنگەسىن ەشكىم داۋ ايتا المايتىن سۇلتانعالي سادىربايەۆ اعامىز – كەشتىڭ تۇراقتى تىزگىنقاعارى.
1969 -جىلدىڭ اياعىندا، حالىقتىق ويدىڭ قارانارى ءسابيت مۇقانوۆپەن كەزدەسۋ بولىپ، ونى اققۇبا، قىزىلشىرايلى، زەردەلەپ سويلەپ، زەيىندەپ تۇيىندەيتىن ءبىر اعاي باسقاردى. ول كىسى سابەڭدى ەرتىپ، تورگە وزعاندا زال گۋلەپ كەتتى. «بۇل كىم؟ » دەپ ابىر- سابىر بولدىق تا قالدىق. سويتسەك، ء«بىر كورۋگە زار بولىپ جۇرگەن» زەكەڭ – زەينوللا قابدولوۆ اعامىز وسى كىسى ەكەن. زەكەڭ توگىلىپ وتىر. سابەڭ جايدارى، تاقيالى باسىن شۇلعىپ قويىپ، كوڭىلدەنە تىڭدايدى.
ءبىر كەزدە زالدىڭ ورتاسىنا تامان ءبىر قول كوتەرىلدى. ءسوز سۇراپ تۇرعان – جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ ءبىرىنشى كۋرس ستۋدەنتى امانجول. زەكەڭ بايقاپ وتىر، ءبىراق ءبىرىنشى كۋرستىڭ ستۋدەنتى نە ايتار دەيسىڭ دەپ وتىر ما، ءسوز بەرە قويمادى. سول كەزدە ونى بايقاپ وتىرعان سابەڭ: «انا بالاعا ءسوز بەرشى، بىرنارسە ايتقىسى كەلىپ تۇر عوي» دەدى زەكەڭە قاراي ەڭسەرىلە بۇرىلىپ. ءسوز بەرىلدى. مىنبەگە كەلگەن امانجول كوپ سويلەگەن جوق، «سابە، ءسىز اقىن ەمەسسىز، پوەزياڭىز ناشار» دەدى دۇڭك ەتكىزىپ. زال ارانىڭ ۇياسىنا اينالدى. زەكەڭ تەرلەپ كەتتى. ءبىراق سابەڭ ساسپادى. اسىقپاي باسىپ مىنبەگە كوتەرىلىپ، ءسوز باستادى. «جاڭاعى بالاعا رەنجۋگە بولمايدى، ايتقانىنا راحمەت، مەن دە ونىڭ جاسىندا ابايدى اقىن ەمەس دەپ ەدىم» دەدى سابەڭ جىميا تۇرىپ. زال جادىراپ، كۇدىك پەن كۇمان بۇلتى ىدىراپ، كوڭىل اسپانى ءشايداي اشىلدى. سول كەزدە زەكەڭنىڭ ءجۇزى سابيدەي نۇرلانىپ ەدى. سودان كەيىن ونىڭ سابەڭ تۋرالى ءسوزى الاتاۋدىڭ اقشا بۇلتىنداي تۇيدەكتەلىپ، ارتى اق جاڭبىرعا ۇلاسقان.
ءۇشىنشى كۋرستامىز. وڭ- سولىمىزدى تانىپ، «ادام بولىپ» قالعان كەزىمىز. زەكەڭ ەلۋ ستۋدەنتتىڭ ىشىنەن ون ەكى شاكىرتىن ءبولىپ الىپ، «ولەڭ قۇرىلىسى» دەگەن ارناۋلى كۋرستان ءدارىس وقيتىن بولدى. بۇل توپقا جازىلۋ ۋنيۆەرسيتەتكە تۇسكەننەن كەم بولعان جوق، كونكۋرس قاتتى بولدى. ىلىكتىك. ءبىر اپتادان سوڭ زەكەڭ بىزگە اقىنداردى شۇلەن تاراتقانداي تاراتىپ بەردى. اركىم قالاعان اقىنىن الدى. ارنايى ءتىزىم بويىنشا ەكى اپتادان سوڭ ءاربىرىمىز العان اقىندارىمىز تۋرالى بايانداما جاسايتىن بولدىق. ايبەرگەنوۆتەن باستادى، ونى ارالدىق دوسىمىز الدى. ءبىرىنشى بايانداما دا سول بولاتىن بولىپ تىزىمدەلدى. كۇتكەن كۇن كەلدى، ءبىراق بايانداما دايىن بولماي شىقتى. زەكەڭ ەشتەڭە دەگەن جوق، ايالى جانارىن ءبىر توڭكەرە قاراپ، شىعىپ كەتتى. كەلەسى اپتادا دا بايانداما دايىن بولمادى.
زەكەڭ بارىمىزگە ويلانا قاراپ ءسال تۇردى دا: «قاراعىم، زاچەتكاڭدى اكەل، مەن سەنەن ەمەس تولەگەننەن ۇيالىپ وتىرمىن، ساعان كەرەگى باعا بولسا، قويىپ بەرەيىن» دەپ ونىڭ سىناق كىتاپشاسىن الىپ، بەلگىسىن قويىپ بەردى دە، «سەن بارا بەر، ەندى ساعان ادەبيەت اۋديتورياسىنان ورىن بولا قويماس» دەدى شارشاڭقى ۇنمەن. كەلەسى بايانداما توپ ستاروستاسىنىكى بولاتىن. تاقىرىبى – ماحامبەت پوەزياسى. ول جازعانىن باس الماستان 45 مينۋت وقىدى. وقۋلىقتاردا جازىلعان جايلار سول كۇيى ونىڭ قالىڭ داپتەرىنە تۇسكەن ەكەن. زەكەڭ ويلى قالىپتا تىڭدادى دا وتىردى. بايانداما اياقتالدى. زەكەڭ ورنىنان باياۋ كوتەرىلىپ، ادەتتەگىدەي ايالى جانارىن كەڭ اشىپ، شولا ءبىر قاراپ: «پاھ!» دەدى دە، اۋديتوريادان شىعىپ جۇرە بەردى.
بۇل ارناۋلى كۋرستىڭ ەڭ جاقسى جاعى، سول كەزدە اتاقتارى اسپانداپ تۇرعان سىرباي ماۋلەنوۆ، عافۋ قايىربەكوۆ، قادىر مىرزاليەۆ، مۇقاعالي ماقاتايەۆ، تۇمانباي مولداعاليەۆ، ساعي جيەنبايەۆ سەكىلدى اقىندار وزدەرى تۋرالى بايانداما جاسالعاندا كەلىپ، تىڭداپ وتىراتىن، سۇراقتارعا جاۋاپ بەرەتىن، جاڭا ولەڭدەرىن وقيتىن. اسىرەسە مۇقاعالي اڭقىلداپ سويلەپ، ساڭقىلداپ جىر وقيتىن. ءالىمىز كەلگەنشە تالداپ، تارازىلاپ، ءبىز دە بوي كورسەتىپ قالاتىنبىز. ءدارىس قىزىقتى، مازمۇندى، ءماندى وتەتىن. بۇل دا ۇستازدىڭ ادەبيەتتى قادىرلەپ، جاس تولقىنعا جاقسىلاپ جەتكىزۋىنىڭ ءبىر پاراسى ەكەن.
مەنىڭ تاقىرىبىم – جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆ پوەزياسى. جازىپ شىقتىم. كەزەگىم كەلگەندە بايانداما جاسادىم. بايانداماعا بىرنەشە كۇن قالعاندا كافەدراعا بارىپ، زەكەڭ سالەم بەرىپ، جۇمەكەندى شاقىرساڭىز دەپ ءوتىندىم. زەكەڭ مەنىڭ باس- اياعىما كوز توقتاتا قاراپ: «قويشى سول جۇمەكەندى، ولەڭدى كەلىستىرىپ جازعانمەن، كەلىستىرىپ وقي المايدى، بۇققان تورعايداي بولىپ، كۇمىلجىپ تۇرعانى» دەپ قىسقا قايىردى. ۇناتپايدى ەكەن عوي دەپ ويلادىم. باياندامامدى تىڭداپ بولىپ، «سەن سىربايعا بار (ماۋلەنوۆ) ، مەن تەلەفون سوعىپ قويامىن، «جۇلدىزعا» باستىرايىق، دۇرىس ەكەن» دەدى مەيىربايان ۇنمەن. سودان كەيىن جۇمەكەن پوەزياسى تۋرالى اعىلىپ كەلىپ سويلەدى دەيسىڭ. تەڭەۋى دە، وبرازى دا، ويى دا، ايسبەرگتەي قالقىعان ءسوز تىركەستەرى دە، سوزبەن سالعان سۋرەتتەرى دە، تاپقىر تىركەستەرى مەن تانىمدى تروپالارى دا، جەلەڭ قاراعاندا جەتكىزبەس جۇمباقتارى دا زەكەڭنىڭ تالداۋىندا اۋىزشا بايانداما بولىپ، قۇيىلىپ ءتۇستى. زەكەڭ جۇمەكەندى جاقسى كورەدى ەكەن دەپ قۋاندىم. ءوزى كوبىنە قايتالاپ ايتا بەرەتىن «ۇستازدىق – ۇلى نارسە» وسى ما ەكەن؟
فيلولوگيا فاكۋلتەتىندە بىزگە «قازاق ءتىلىنىڭ گرامماتيكاسى» پانىنەن ورىنباسار تولەگەنوۆ دەگەن ۇستاز ساباق بەردى. «تولەگەنوۆتەن وتسەڭدەر وندا بولدى، ۋنيۆەرسيتەتتى ويداعىداي ءبىتىردىم دەي بەرىڭدەر» دەگەن ءسوز بولاتىن. ءبىز ۇلت ۇستازى اتانعان احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ اتىن ەڭ العاش وسى ورىنباسار اعايدان ەستىدىك. قازاق ءتىلىنىڭ گرامماتيكاسى اتتى پاننەن لەكتسيا وقىپ تۇرىپ، ءبىر كۇنى: «سەندەر بىلەسىڭدەر مە، باستاۋىشتان باستاپ بايانداۋىشقا دەيىن، زات ەسىمنەن باستاپ سان ەسىمگە دەيىن، جۇرناق پەن جالعاۋ، قوسىمشا مەن ەسىمشەگە دەيىنگى اتاۋلاردى تاۋىپ، اتاپ، ءتىل ءبىلىمىنىڭ اينالىسىنا ەنگىزگەن احمەت بايتۇرسىنوۆ دەگەن عالىم، ونىڭ 1912 -جىلى ء«تىل – قۇرال» دەگەن وقۋلىعى شىققان» دەپ ءجۇزى كۇرەڭىتە ويلانىپ قالىپ، سونان سوڭ ءتۇسى الدەبىر رەڭگە قۇبىلىپ: «ول حالىق جاۋى بولاتىن» دەپ قوسىپ قوياتىن. ءتىل بىلىمىنە قاتىستى جۇزدەگەن تەرميندەر مەن اتاۋلاردى جىكتەپ، تالداپ، قولدانىلۋ پروتسەسىن جۇيەلەگەن مۇنداي ەڭبەكتىڭ اۆتورىن زالىم ساياسات قالاي ءتىرى قويسىن. ورىنباسار اعاي «ول حالىق جاۋى بولاتىن» دەپ نەمىستىڭ وعى شاۋىپ، قيىلىپ تۇسكەن ءۇش ساۋساعىن جوعارى سىلتەپ، وسىلار نە ويلاپ وتىر ەكەن دەپ بەتىمىزگە بارلاي قارايتىن. سول كىسى ۇستاز زەكەڭدى قاتتى قۇرمەتتەيتىن. ادەبيەت تانۋ سالاسىندا ونى ءساتتى توڭكەرىس جاساعان عالىم دەپ ءجيى ايتاتىن.
ال ءتىل بىلىمىندە توڭكەرىس جاساعان سول احاڭنىڭ ىزگىلىك ءىزىن ءسوز ونەرىندە وزىندىك بىلىمپازدىقپەن، جوعارى تالعاممەن، اسا تاۋىپ ايتىلعان اتاۋلارمەن، تالانتتى تەرميندەرمەن، كوڭىلىڭە قونا كەتەتىن تىركەستەرمەن، تاپقىرلىعىنا تاڭداي قاعاتىن سوزدەرمەن بەرگەن جانە ونىڭ ءبارىن دالدەپ، دامدەپ، مانەرلەپ- ساندەپ بەرگەن زەينوللا قابدولوۆتىڭ ء«سوز ونەرى» وقۋلىعى ادەبيەتتانۋ عىلىمىنداعى، ونىڭ تەورياسى مەن پراكتيكاسىن جاڭاشا جاڭعىرتۋداعى سونى سۇرلەۋ، جاڭا جول بولاتىن. قازاق ءسوز ونەرىنە اقىن بولىپ كەلىپ، اقجارمالىق تانىتقان، «قاسى بار قارلىعاشتىڭ قاناتىنداي» دەگەن ادەمى تەڭەۋى ادەبي رەكورد بولىپ، ۇزاق جىلدار اقىندارعا العىزباي تۇرعان، سۇلۋ مىنەزى مەن سۇلۋ ءبىلىمى ۇلى مۇحاڭنىڭ نازارىن اۋدارىپ، وزىنەن وتىز جاستاي كىشى شاكىرتىنە دوس بولىپ ءتىل قاتقىزعان نە نارسە ەدى؟ ءبىر اۋىز سوزبەن ايتا الساق – ونىڭ ەرەكشە تالانتى، ەرەن ءبىلىمى مەن بىلىگى، ەل مويىنداپ ۇلگى ەتكەن ادەبي- ادامي ادەبى، وقۋلىق تىلىمەن ايتقاندا، ەستەتيكالىق- ەتيكالىق بولمىسىن اشىپ تۇراتىن مارحاباتشىل مىنەزى.
زەكەڭ ء«سوز ونەرىنە» بارار ساتتە وقۋ ورىندارىنىڭ ءتىل- ادەبيەت بولىمدەرىندە اكادەميك قاجىم جۇماليەۆ اعامىزدىڭ «ادەبيەت تەورياسى» دەگەن جۇقالتاڭداۋ وقۋلىعى قولدان- قولعا ءوتىپ جۇرەتىن. ء«سوز ونەرى» وقۋلىعى رۋحاني- مادەني جاڭعىرۋدىڭ ناق ءوزى بولاتىن. ءسوز جاڭعىرسا، سانا جاڭعىرادى، سانا جاڭعىرسا ءبارى جاڭعىرادى. قابدولوۆ ەڭبەگى ساناعا ساۋلە ءتۇسىرىپ، ادەبيەت دەگەن الىپ ايدىننىڭ الىس جاعالاۋى بار ەكەنىن قاپىسىز كورسەتتى. كوركەم پروزانىڭ جالىنا قالام ارتقاندا «ۇشقىنى» مەن «جالىنى» ءتىلى توگىلگەن، ومىرمەن ورىلگەن بيىكتەن كورىندى. جازۋشىلىقتى، عالىمدىقتى، ۇستازدىقتى – ايتۋلى ءۇشتاعاندى ۇستاپ تۇرعان ءتىن – اقىندىق. دەرتكە ەمەس، دىلگە اينالعان دارا ءتىل. جۇرەك مارتەنىندە قايناعان دارىن وسى ەكەۋىنىڭ ءورىمىن دومبىرانىڭ قوس ىشەگىندەي جۇپتاۋمەن ءوتتى. ونىڭ بەكزات مىنەزى مەن جان دۇنيەسىنىڭ ىڭكار سۇلۋلىعى ءتىپتى كەز كەلگەن قارا ماقالاسىنىڭ وزىندە، تۇرا قالىپ ايتقان سوزىندە قابدولوۆ كوكىرەگىنەن شىققانىن كورسەتىپ، سايگۇلىكتەي سىلاڭ قاعىپ، سىڭعىرلاپ تۇراتىن.
ادەبيەتتىڭ ءۇش ۇستىنى بار: تەورياسى، تاريحى جانە سىنى. وسىنىڭ عىلىمي ورىستەگى ەڭ كۇردەلىسى – ادەبيەت تەورياسى. زەكەڭ ادەبيەتتىڭ ءۇش ۇستىنىندا دا ءوز بيىگىنە شىققان جانە ول بيىكتىكتەردى باسقاعا بەرە سالمايتىن جان ەدى. اسىرەسە ادەبيەت سىنى مەن تەورياسىن قاتار الىپ جۇرگەنى ەرەكشە ءسوز ەتۋگە تۇرارلىق. ءوزى قالىپتاعان ادەبي تەرميندەر مەن تروپالاردىڭ توقسان باۋلى تارماعى سىن جازعاندا «سىلدىراپ وڭكەي كەلىسىمدى» ءتۇزىپ، جۋرناليستىك جانرداعى جازعاندارىنىڭ ءوزى جۇتىنىپ، جۇتىلىپ تۇراتىن. ء«بىز عابيت مۇسىرەپوۆتى ماقتامايمىز، عابيت مۇسىرەپوۆپەن ماقتانامىز» دەگەن قاناتتى سوزىنەن باستاپ قازىنالى كوشىن جالعاعان وبرازدى تىركەستەرىن ءوزىنىڭ رۋحىنا قاراتىپ ايتساق، ءبىز دە زەينوللا قابدولوۆتى ماقتاپ قانا قويعان جوقپىز، ءبىز زەينوللا قابدولوۆپەن ماقتاندىق» . وكىنىشتىسى، وسىنى كوبىمىز كوزى تىرىسىندە ايتا الدىق پا؟
ءوزى ءجيى ايتاتىن جانە اسا قاتتى ءمان بەرەتىن شەبەرلىك دەگەن ءسوز ونىڭ سويلەگەن سوزىندە، وقىعان لەكتسياسىندا، جازعان ماقالاسىندا، اۋدارعان دۇنيەسىندە، بىرەۋگە جولداعان حاتىندا، بەرگەن سۇحباتىندا، ءتىپتى توي ۇستىندەگى تىلەگىندە وزگەگە ۇقساماي، وزەگىن اشىپ ۇلبىرەپ، ءورىسىن كورسەتىپ ۇلگى بوپ تۇراتىن. ايتقىشتىعى مەن اڭعارىمپازدىعى، تاپقىرلىعى مەن ءسوز ساپتاۋى دا ەشكىمگە ۇقساي بەرمەيتىن زەكەڭنىڭ ەۆنەي بوكەتوۆ تۋرالى «سەلەن مەن ولەڭ» اتتى ماقالاسىندا ءوزى جازعانداي، «ادەبيەت – ادامنىڭ ارى مەن اجارى، ادەبيەتتى وقۋ – سانانى سارابدال اقىل مەن ويعا كەنەلتۋ، كەۋدەنى ۋىزداي دىرىلدەگەن تاپ- تازا ۇياتقا تولتىرۋ، قيالعا قانات بايلاۋ، قياعا قۇلاش ۇرۋ، العا – اسىل مۇراتقا ۇمتىلۋ» دەپ توگىلەدى. قاراپ وتىرساڭ دوسىنا بەرگەن باعاسى وزىنە دە قۇيىپ قويعانداي كەلىپ تۇرعان جوق پا! وسىنى وقىعاندا ادەبيەتشى بولعانىڭا ماقتاناسىڭ.
ايتقىشتىق، شەشەندىك قايدان كەلەدى؟ اۋەلى ول تەكتەن تۋادى. ءبىلىم مەن بىلىك جينالعاندا كوپتەن تۋادى. اسقان زەرەكتىك پەن زەردەلىلىك ۇلاسقاندا كوكتەن تۋادى. اشى ءسوز كەكتەن تۋادى. ال زەكەڭ ايتقان ءسوزدىڭ ءبارى تۇشى، جانىڭنىڭ اق جاڭبىرى سەكىلدى جۇرەكتىڭ جازيراسىن سۋلاندىرىپ، كوڭىلدى نۇرلاندىرىپ تۇرادى. ول ءسوزدىڭ سۇلۋىن تاپقان سۋرەتكەر بولاتىن. سۇلۋ عۇمىر كەشكەن جان ەدى. جۇبايلىق عۇمىرىندا دا ساۋلە اپاي ەكەۋىنىڭ جاراسىمى جۇرتتى باۋراپ، جاقسى ۇلگىمەن كورىنۋمەن ءوتتى.
زەكەڭ اقىن ەدى. سىپىرا اقىن ەمەس، سۇڭعىلا اقىن ەدى. ءسوزدىڭ ءدامى تاڭدايىنا تاتىعان اقىن ەدى. ماڭدايىنا باق قونعان اقىن ەدى. سوندىقتان ونىڭ قارا ءسوزى ولەڭدەي ورىلەتىن، ماقالاسى جىر بولىپ توگىلەتىن، سىنى سىر بولىپ كورىنەتىن. فەردوۋسيدىڭ قىرىق مىڭ جولدىق «شاحناماسىن» ءتۇپنۇسقادان قازاقشا توگىلتىپ، ءتول دۇنيەدەي تۇزگەن شاندوز شايىر تۇرماعامبەتتىڭ: «تالجىبەكتەي تازا ءسوز ەش جەرىڭدى جىرمايدى» دەگەن ءسوزى ەسكە تۇسەدى. ءدال وسى ايتىلعانداي، زەكەڭنىڭ تالجىبەكتەي تازا سوزدەرى جانىڭدى جەلپىپ، سەزىمىڭدى شەرتىپ، ءبۇر جارىپ ءبورتىپ تۇراتىن.
الەم ادەبيەتىندە «اقىندار ولەڭدى ءوزى ءۇشىن جازادى، دراماتۋرگتەر كورەرمەن ءۇشىن جازادى» دەگەن تىركەس بار. بۇل پىكىرمەن اباي اتام كەلىسپەيدى، ابايدى ءپىر تۇتاتىن مۇحاڭ دا كەلىسپەيدى، مۇحاڭنىڭ شىنايى شاكىرتى زەكەڭ ءتىپتى كەلىسپەيدى. ونىڭ ءاربىر ايتقان ءسوزى، جازعان ماقالاسىنان باستاپ كۇللى عىلىمي ەڭبەكتەرى ادامدى سۇلۋلىق پەن ىڭكارلىككە، ادالدىق پەن قۇشتارلىققا، ىزگىلىك پەن يگىلىككە ۇندەيدى. ول نە جازسا دا، ءوزى ءۇشىن جازعان جوق، ەلى ءۇشىن، ەلىنىڭ ەرتەڭى ءۇشىن جازدى. سوندىقتان قالامگەرلىك مۇراتىن حالىقتىق مۇراتقا ۇلاستىرعان زەكەڭنىڭ سوڭىندا قالعان باي مۇراسى – حالقىنا قالتقىسىز قىزمەت ەتۋدىڭ مارتەبەلى مىسالى.
تاڭدايىنان تامىپ تۇسكەن تەڭەۋىنىڭ ءوزى تۋعان ەلىنىڭ مادەني مۇراسىنا ماڭگىلىك ۇلەس قوسقان ۇستازدىڭ تۋعانىنا 90 -جىل تولعاندا كوكەيگە كەلگەن شاكىرتتىك ءسوز وسى ەدى. رۋحى شات بولسىن!

وتەگەن ورالباي ۇلى،
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى، حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى