كوممەرتسيالىق كينو: اقشا ءھام ارزان كۇلكى


نەمىستىڭ اتاقتى كينو تەورەتيگى زيگفريد كراكاۋەردىڭ «كوممەرتسيالىق كينو مەن كوپشىلىك پسيحولوگياسى ءوزارا بايلانىستى جانە ول سپيرال تەكتەس بولىپ كەلەدى» دەگەن پىكىرى بار. شىنىندا دا، كوممەرتسيالىق كينو مەن كوپشىلىك، ياعني كورەرمەن پسيحولوگياسىنىڭ اراسىندا قانداي بايلانىس بار؟
ادەتتە كوممەرتسيالىق كينونىڭ كوزدەيتىنى دە، باستى ماقساتى دا – قاراجات، تەك قاراجات تابۋ عوي. قايتكەن كۇندە دە كوپشىلىكتىڭ اڭسارىن اۋعىزىپ، كينوتەاترلارعا كورەرمەندى كوبىرەك جيناۋ. زالدار لىق تولعان سايىن، كوزدەگەنى دە جاقىنداي تۇسەدى.
كادۋىلگى بازارداعى ساتۋشى دەرسىز. ساتۋشى تۇتىنۋشىنىڭ كوڭىلىن تابا الاتىنداي نەعۇرلىم ەپتىرەك، پىسىعىراق بولسا، سوعۇرلىم ونىڭ جانىنا ادام جينالعىش كەلەدى. ادام كوبىرەك جينالسا، تاۋارى دا جىلدامىراق ساتىلادى. ەڭ باستىسى، ساتۋشى ەپتىلەۋ بولعان سايىن، قانداي تاۋاردىڭ ءوتىمدى ەكەنىنە جانە تۇتىنۋشى پسيحولوگياسىنىڭ قىر- سىرىنا مەيلىنشە قانىق دەگەن ءسوز. ءتىپتى تاۋارى ساپاسىزداۋ بولسا دا، بەتىن ءسۇرتىپ، جىلتىراتىپ قويۋى مۇمكىن. ايتەۋىر ساتىلىپ كەتكەنشە، ۋاقىتشا بولسا دا، ءوڭىن جوعالتپاسا سونىڭ ءوزى جەتىپ جاتىر. بۇگىنگى ءبىزدىڭ كوممەرتسيالىق كينو مەن كورەرمەن اراسىنداعى بايلانىس كەيدە وسى ساتۋشى مەن تۇتىنۋشىنىڭ ارا- قاتىناسىن ەلەستەتەدى.
جۋىردا «حابار» تەلەارناسىندا كورسەتىلگەن ءبىر باعدارلامادا سوڭعى ەكى- ءۇش اپتا بويى پروكاتتا ءجۇرىپ جاتقان كوممەرتسيالىق ءفيلمنىڭ («برات يلي براك» ) پروديۋسەرى: «قازىرگى كورەرمەننىڭ سۇرانىسىنا ساي فيلم تۇسىرۋگە تىرىسامىز» دەدى. شىنىندا، بۇگىنگى كورەرمەننىڭ سۇرانىسى قانداي؟ البەتتە بۇل سۇراقتىڭ جاۋابىن «كورەرمەننىڭ سۇرانىسىنا ساي تۇسىرىلگەن» سول فيلمدەردىڭ وزىنەن تاباتىنىمىز حاق. ناقتىراعىن ايتساق، قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە ءتۇسىرىلىپ جۇرگەن كوممەرتسيالىق فيلمدەردىڭ كورەرمەنى مەن ونىڭ تالعام- تالابى، سۇرانىسى تەلەارنالارداعى ويىن- ساۋىققا قۇرىلعان ءتۇرلى باعدارلامالار، ءازىل- سىقاق تەاترلارىنىڭ قويىلىمدارى، تەلەسەريالدار، شەتەلدىك ءتۇرلى جانرداعى كوممەرتسيالىق فيلمدەردىڭ «شەكپەنىندە» تاربيەلەنىپ شىقتى دەۋىمىز كەرەك.  ياعني، قازىرگى كوممەرتسيالىق فيلمدەر – ەلىمىزدىڭ سوڭعى جىلدارداعى اۋديو- ۆيزۋالدىق كەڭىستىگىنىڭ جالپى كورىنىسى.
بايقاعانىمىزداي، كوممەرتسيالىق فيلم، كورەرمەن سۇرانىسى، اۋديو- ۆيزۋالدىق كەڭىستىك ءبىرىن- ءبىرى اسەر ەتىپ، ءوزارا بايلانىسىپ جاتىر. كورەرمەننىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ نازارى دا وسى فيلمدەردە. ويتكەنى وزگە فيلمدەرگە قاراعاندا، ولاردىڭ التى قىردان اسىپ، جەتىنشى قىرعا بارىپ جىعىلاتىن مىقتى جارناماسى بار. كينوتەاترلاردا عانا ەمەس، كەيبىرى ءتىپتى تەلەارنالاردان كورسەتىلىپ، باعدارلامالار ۇيىمداستىرىلادى، ماقالالار جاريالانىپ، الەۋمەتتىك جەلىلەردە قىزۋ تالقىلانادى. ناتيجەسىندە، جاقسى جارنامانىڭ كومەگىمەن، ول فيلمدەردىڭ كورەرمەنگە جەتۋىنە مۇمكىندىك مولىنان تۋىپ جاتادى. ءتىپتى، سوڭعى كەزدەرى كوپشىلىك ءۇشىن قازاق كينوسى وسى كوممەرتسيالىق فيلمدەرمەن شەكتەلەتىندەي اسەر قالدىرادى.
بۇعان قۋانۋىمىز كەرەك پە، الدە ويلاناتىن ماسەلە مە؟ قۋانايىن دەسەڭ – تەلەارنالار مەن شەتەلدىك، اسىرەسە امەريكالىق دۇنيەلەردىڭ ىقپالىمەن دۇنيەگە كەلگەن بۇل فيلمدەردىڭ كوپشىلىگى كينوتەاتر زالىندا وتىرعان كورەرمەننىڭ قولىنداعى پوپكورن مەن كوكا- كولانى ەسكە تۇسىرەدى. ەكەۋىنىڭ دە ءدامى ءتاتتى سەكىلدى، ءبىراق زيانى بولماسا، ەش پايداسى جوق. ءنارسىز. ماحاببات تالكەگىن ارقاۋ ەتكەن سول باياعى تاپتاۋرىن سيۋجەت، ەرتەلى- كەش وتاندىق تەلەارنالاردىڭ ەكرانىنان تۇسپەيتىن ءازىل- سىقاق تەاترلارىنىڭ اكتەرلەرى، كۆن ويىنشىلارى، انشىلەر، ءبىر فيلمنەن ەكىنشىسىنە «كوشىپ جۇرەتىن» «جۇلدىزدار» ، دورەكى ازىلدەر مەن ىرجالاق كۇلكىلەر، كوشەنىڭ سوزىنە قۇرىلعان ءمانسىز ديالوگتار، شۇبالاڭقى ءتىل.. . وسىنداي دۇنيەلەردىڭ كورەرمەن تاراپىنان «قازاق كينوسى دامىپ بارا جاتىر» دەگەن ماعىناداعى پىكىردى ايتقىزدىرۋىنىڭ ءوزى شىن مانىندە الاڭداتادى. البەتتە، تەك قاراجات تابۋدى كوزدەيتىن دۇنيەدەن ۇلكەن ونەردى تالاپ ەتۋدىڭ ءوزى اقىلعا قونىمسىز ەكەنى بەلگىلى. وسى تۇستا ءبىزدىڭ اۋديو- ۆيدەو كەڭىستىگىمىزدە جاقسى كينوعا (كينو عانا ەمەس- اۋ، جالپى ونەر مەن ادەبيەتكە) دەگەن جارنامانىڭ جوقتىعى بىلىنەدى. كينو تۋرالى تانىمدىق باعدارلامالار جوقتىڭ قاسى. ازىرگە كوپشىلىك سۇرانىسىن جاڭاعىداي كوممەرتسيالىق فيلمدەر وتەپ، تالعام- تالابىن تاربيەلەپ وتىر. ال ەندى سول كوممەرتسيالىق فيلمدەرگە قاراپ، بۇگىنگى تەلەارنالارىمىزدىڭ دا جاعدايىن سەزۋگە بولادى. ويتكەنى ەكەۋىنىڭ دە كوزدەگەنى ءبىر- بىرىمەن ۇندەسىپ جاتىر. ءبىرى قايتكەن كۇندە كورەرمەندى كينوتەاترعا تارتىپ، قاراجات تابۋ، ەكىنشىسىنىكى – قانداي جولمەن بولسا دا، ايتەۋىر رەيتينگتى جاۋلاۋ. تۇپكى ماقسات – ءبىر. كورەرمەن. جانە ەڭ قىزىعى – ەكەۋى دە ءبىر- ءبىرىنىڭ كورەرمەنىن «دايىنداپ» ، بىرىنە- ءبىرى «قىزمەت» ەتىپ وتىر. شىنىندا وسى ەكى ورتاداعى كورەرمەندى بەينەبىر كۇشتىنىڭ قولىندا كەتەتىن «كوكپاردىڭ لاعى» دەرسىز. سوندىقتان كوممەرتسيالىق كينو مەن كورەرمەن سۇرانىسى تۋرالى ماسەلە قوزعالعاندا، رۋحاني كەڭىستىگىمىزدىڭ وزگە سالالارىمەن بىرگە كەشەندى تۇردە قاراستىرۋدى تالاپ ەتەدى.

ءنازيرا راحمان قىزى،
كينوتانۋشى، ونەرتانۋ كانديداتى