دەر كەزىندە قويىلعان نۇكتە


1921 -جىلدىڭ قىسى، ودەسسا قالاسىندا تۇرام. .. .«مورياك» گازەتىندە حاتشىمىن. جاس جازۋشىلاردىڭ ءبىرازى سوندا ىستەدى. كاتايەۆ، باگريتسكي، بابەل، ولەشا جانە يلف بار.. . ال جاسى ۇلكەن جازۋشىلاردان اندرەي سوبول كەلىپ تۇرادى. تىنىمسىزداۋ، القام- سالقام جۇرەتىن، جان ادامعا زيانى جوق كىسى ەدى.
بىردە سول سوبول «مورياكقا» ءبىر اڭگىمە اكەلدى. ءبىر قاراعاندا تاقىرىبى قىزىقتى، ءوزى دە ءسوزسىز، تالانتتى دۇنيە، ءبىراق باسى قايسى، اياعى قايسى اجىراتا المايتىنداي ساپىرىلىسىپ جاتقان ءبىر دۇنيە.
اڭگىمەنى وقىعان سوڭ، ءبىراز باس قاتىردىق. تۋرا سول كۇيىندە باسا سالۋعا بولمايدى. تۇزەپ، قايتا جازىپ شىق دەۋگە سوبولگە ەشكىم باتپايدى. و كىسى ونداي- وندايىڭا كونە قويمايتىن. اناۋ ايتقانداي اۆتورلىق تاكاپپارلىقتان ەمەس (باسقا- باسقا، ءسوبولدىڭ ونداي مىنەزىن كورمەپپىز) ، اسەرشىلدىكتەن: جازىپ بولعان دۇنيەسىنە تەز سۋىنىپ قالاتىن دا، قايتا قاراۋعا مۇلدە قىزىقپايتىن.
وتىرىپ الدىق تا ويلاندىق: ەندى نە ىستەيمىز؟ ءبىر جىلدارى رەسەيدە ەڭ كوپ تارالعان «رۋسسكوە سلوۆو» گازەتىنىڭ بۇرىنعى ديرەكتورى، ايگىلى باسپاگەر ءسىتيننىڭ وڭ قولى بولعان بلاگوۆ دەگەن ۇلكەن كىسى بىزدە كوررەكتور بولىپ ىستەۋشى ەدى. كوپ سويلەمەيتىن، بۇعان دەيىنگى ءومىرى اۋىرلاۋ بولعان، سەكەمشىل ادام. داۋرىعىسىپ جاتاتىن جاستاردىڭ ۋ- شۋ ورتاسىنا دا كوپ كىرىسپەي، بايسالدى قالىپتا سىرتتاپ تۇراتىن.
ءسوبولدىڭ قولجازباسىن تاعى ءبىر وقىپ شىعايىن دەپ ۇيگە الىپ كەتكەم.
ءتۇن قويۋلانا ەسىك قاعىلدى. .. .اشسام، بلاگوۆ تۇر.
– نە عوي، – دەدى بلاگوۆ. – ءسوبولدىڭ اڭگىمەسىنىڭ ويىمنان شىقپاي قويعانى. كەرەمەت دۇنيە. قۇرتىپ الساق، وبال بولادى. گازەتتە كوپ ىستەگەن قاسقىرمىن عوي، جاقسى قولجازبا كورسەم بولدى، جابىسىپ ايىرىلمايتىنىم بار.
– قايتەمىز ەندى! – دەيمىن مەن.
– قولجازبانى ماعان بەرسەڭىز. ار- وجدانىممەن انت ەتەم، ءبىر ءسوزىن دە وزگەرتپەيمىن. وسىندا قالسام دەپ تۇرمىن، لانجەرونداعى ۇيگە جەتەم دەگەنشە، تۇگىمدى قالدىرماي سىپىرىپ كەتەر. ءسىزدىڭ كوزىڭىزشە- اق شولىپ شىقسام.
– «شولىپ شىقسامىڭىز» قالاي؟ – دەدىم مەن. – «شولىپ شىعۋ» دەگەنىڭىز – تۇزەتۋ دەگەن ءسوز عوي.
– ايتىپ وتىرمىن عوي، بىردە- ءبىر ءسوز الىپ- قوسپايمىن.
– قالاي سوندا؟
– ونى ءقازىر كورەسىز.
بلاگوۆتىڭ ءسوزى قىزىق كورىنە باستادى. .. .نە قۇپياسى بارىن بىلگىم كەلىپ بارادى. اقىرى كەلىستىم.
.. .بلاگوۆ قولجازبانى تاڭەرتەڭ عانا قاراپ ءبىتتى. رەداكتسياعا كەلىپ، ماشينيستكە باستان- اياق تەرگىزىپ بولعانشا ماعان كورسەتپەي قويدى.
قولجازبانى قايتا وقىپ شىققاندا – ءتىلىم بايلانىپ قالدى. قۇيىلىپ تۇسكەندەي تۇپ- تۇنىق پروزا. ءبارى ايقىن، ءبارى انىق بولىپ شىعا كەلىپتى. باياعى باس- اياقسىز، ءبىر- بىرىنە مىنگەسكەن سوزدەردىڭ كولەڭكەسى دە جوق. بىردە- ءبىر ءسوز الىنباعان دا، قوسىلماعان دا.
بلاگوۆقا قارايمىن. ول شاي تۇستەس جۋان پاپيروسىن سورىپ قويىپ، جىميىپ قويادى.
– مىناۋىڭىز كەرەمەت قوي! – دەيمىن. – نە ىستەگەنسىز؟
– بار بولعانى باستان- اياق تىنىس بەلگىسىن تۇزەپ شىقتىم. سوبول جارىقتىق بۇل جاعىنا سۇمدىق سالاق. اسىرەسە نۇكتەلەردى مۇقيات قارادىم. سوسىن ابزاتستارىن. بۇل كەرەمەت دۇنيە، قاراعىم. تىنىس بەلگىسى جايلى پۋشكيننىڭ ءوزى ايتقان. ولار ويدى ەكشەپ، سويلەم قۇرىلىمىن رەتتەيدى، سوسىن جەڭىل ءارى دۇرىس وقىلۋىنا ىقپال ەتەدى. تىنىس بەلگىلەرى – نوتا تاياقشالارى سياقتى. سوزدەردى شاشاۋ شىعارماي، تەكستى مىعىم ۇستاپ تۇرادى.
اڭگىمە جاريالاندى. كەلەسى كۇنى رەداكتسياعا باسا- كوكتەپ سوبول كىردى. ادەتتەگىدەي باس كيىمسىز، شاشى دۋدىراپ كەتكەن، كوزى جانىپ تۇر.
– مەنىڭ اڭگىمەمە قول تيگىزگەن قايسىسىڭ؟ – دەپ سالعان جەردەن ايعاي سالدى. تاياعىمەن گازەت تىگىندىسى جاتقان ۇستەلدى ءبىر سالىپ قالدى. قويۋ شاڭ بۇرق ەتە ءتۇستى.
– ەشكىم تيىسكەن جوق، – دەدىم مەن. – تەكستى تەكسەرىپ كورسەڭىز بولادى.
– وتىرىك! – دەپ تاعى ايعايلادى. – ساندالما! كىم تيىسسە دە تاپپاي قويمايمىن!
ءبىر جانجالدىڭ ءيىسى شىعىپ- اق قالدى. قورقاقتاۋ قىزمەتكەرلەر بولمەدەن جىلىستاپ شىعىپ كەتىپ جاتىر.
سوندا عانا بلاگوۆ ۇستامدى، ءتىپتى، ەنجار داۋىسپەن:
– ەگەر تىنىس بەلگىلەرىن تۇزەۋدى قول سۇعۋ دەپ ەسەپتەسەڭىز، وندا قول تيگىزگەن مەن ەدىم. كوررەكتورلىق مىندەتىممەن.
سوبول بىردەن بلاگوۆقا تاپ بەردى. قولىنان ۇستاپ الىپ ءبىراز سىلكىلەدى، سوسىن قۇشاقتاي الدى دا قارتتىڭ بەتىنەن ماسكەۋشەلەپ ءۇش مارتە ءسۇيدى.
– راقمەت! – دەدى تولقىپ. – مىناۋىڭىز مەن ءۇشىن كەرەمەت ساباق بولدى. تەك ەندى تىم كەش ەكەنى وكىنىشتى. وسىعان دەيىن ءوز جازۋىما ءوزىم قيانات جاساپ كەلىپپىن عوي، سونى ەندى عانا ۇققانىمدى قاراشى.
كەشكىسىن قايدان العانى بەلگىسىز، جارتى بوتەلكە كونياگىن ۇستاپ (ول كۇندەرى كونياك تۇگىلى، اس- اۋقات اجىراتۋدىڭ ءوزى وڭاي بولماعان – ا. ن) سوبول كەلىپ تۇر ۇيگە. ءبىز بلاگوۆتى شاقىردىق، باگريتسكي دە كەلدى. ادەبيەت جاساي بەرسىن دەپ، باستىسى، تىنىس بەلگىسى ءۇشىن دەپ ىشتىك.
وسىدان كەيىن ءوز ورنىنا جانە دەر كەزىندە قويىلعان نۇكتەنىڭ وقىرمانعا قانشالىقتى اسەر ەتەتىنىن ۇقتىم.. .

كونستانتين پاۋستوۆسكيدىڭ
«زولوتايا روزا» پوۆەسىنەن
ىقشامداپ اۋدارعان
الماس ءنۇسىپ،
«ەگەمەن قازاقستان»