ءشامىل ءابىلتاي: «سارىارقا» كۇيى رۋحاني ءتولقۇجاتىمىزعا اينالدى


احاڭ (احمەت جۇبانوۆ) لەنينگرادتان كونسەرۆاتوريا ءبىتىرىپ كەلىسىمەن، ۇكىمەت ارقىلى رەسپۋبليكامىزدىڭ تۇكپىر- تۇكپىرىنەن حالىق تالانتتارىن جيناستىرىپ، الماتىدا وتەتىن بۇكىلقازاقستاندىق ونەر سلەتىنە شاقىرتتى.
سولاردىڭ ىرىكتەلگەندەرىنىڭ نەگىزىندە 1934-جىلى قۇرمانعازى وركەسترىن قۇردى. تۇڭعىش رەكتورى ءوزى بولعان قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريا دا احاڭنىڭ پەرزەنتى. 1946-جىلى قانىش ساتبايەۆ قازاق كسر-ءىنىڭ عىلىم اكادەمياسىن اشقاندا، احاڭ اكادەميك بولىپ سايلاندى. «عاسىرلار پەرنەسى» ، «زامانا بۇلبۇلدارى» اتتى تەڭدەسى جوق قوس مونوگرافيالىق ەڭبەگى ءۇشىن «ونەر تانۋ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى» اتاندى. مۇحتار اۋەزوۆ اباي الەمىن اشسا، احمەت جۇبانوۆ قۇرمانعازى قۇدىرەتىن تانىتتى. وسىعان قاراپ احاڭ قازاق حالقىنىڭ مۋزىكا مادەنيەتىنىڭ نەگىزىن سالعان سارابدال ساردارى ەكەنىن ايقىن اڭعارامىز. ەندەشە ەگەمەن ەلىمىزدىڭ وقۋ- اعارتۋ جۇيەسى، ءوز باعدارلاماسىنا ءپان رەتىندە وقىتاتىن اكادەميك جۇبانوۆتانۋ ءىلىمىن ەنگىزسە، نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.
قۇرمانعازىنىڭ «سارىارقا» كۇيى ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني ءتولقۇجاتىنا اينالدى. كەزىندە احاڭنىڭ ديريجەرلىگىمەن ورىندالعان نۇسقاسىنىڭ كينوتاسپاسى مەملەكەتتىك مۇراعات قورىندا ساقتاۋلى. سول قۇندىلىقتى اراگىدىك تەلەديداردان كورىپ قالعاندا، قازاق بولىپ تۋعانىڭا ماقتاناسىڭ.
قۇرمانعازى وركەسترىنىڭ تىزگىنىن احاڭ سۇيىكتى شاكىرتى شامعون قاجىعاليەۆكە سەنىپ تاپسىردى. بۋحارەستە وتكەن جاستار مەن ستۋدەنتتەردىڭ بۇكىل دۇنيەجۇزىلىك فەستيۆالىندە «سارىارقا» احاڭنىڭ ۇلگىسىمەن ورىندالىپ، وركەستر التىن مەدال الدى.
الپىسىنشى جىلداردىڭ باس كەزىندە «سيمفونيالىق وركەستر ديريجەرى بولامىن»  دەپ شامعون لەنينگراد كونسەرۆاتورياسىنا وقۋعا كەتتى. ويداعىداي بىتىرگەن سوڭ، شاكەڭ ەلگە ورالىپ، بۇرىنعى قىزمەتىنە كىرىستى. مىنە، «سارىارقانىڭ» رەفورماعا ۇشىراۋ ناۋقانى وسى تۇستان باستالدى. تىڭداعان قۇلاققا تۇرپىدەي تيەتىن شەكتەن شىققان شاپشاڭدىق. مىندەتكە اينالعان بۇل ستەرەوتيپ ۇزاق مەرزىمگە سوزىلدى.
«ەل بولىپ ەر تۋعىزباي تۇرا المايدى» دەمەكشى، قۇرمانعازى وركەسترىنىڭ قازىرگى باس ديريجەرى ماعجان اقىننىڭ وتتى جىرىنداي جالىنداپ جانىپ تۇرعان، 31 جاستاعى ارمان جۇيدەبايەۆتىڭ سۋرەتكەرلىك فەنومەنى سول تاپتاۋرىن، كۇيسۇيەر قاۋىمدى ابدەن مەزى قىلعان، كەلەڭسىز كانونعا تۇبەگەيلى توتەپ بەرە ءبىلدى. ءورشىل وزەن ءوزىنىڭ بايىرعى تابيعي ارناسىمەن اعاتىن بولدى. ءسويتىپ «سارىارقا» ءوز ارناسىنا ءتۇستى. «كۇش اتاسىن تانىماس» دەگەن، مىنە، وسى.
10-قازان شىن مانىندە تاريحي كۇن بولدى. قۇرمانعازى وركەسترىنىڭ ىرگەتاسىن احاڭمەن بىرگە قالاسقان، دومبىراشىلار توبىنىڭ تۇڭعىش كونتسەرتمەيستەرى بولعان، قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى، ءدۇلدۇل كۇيشى قالي جانتىلەۋوۆتىڭ 115 -جىلدىعىنا وراي تاعزىم كونتسەرتى وتكەن كۇن. سونىمەن قاتار «سارىارقانىڭ» قايتا تۇلەگەن كۇنى بولدى.
جارىقتىق قالەس (جانتىلەۋوۆتى احاڭ وسىلاي اتايتىن) ەشكىمگە ۇقسامايتىن قازىنا كەۋدە كۇيشى ەدى. وركەستر مۋزىكانتتى وزگەگە قۇلاق تۇرە بىلۋگە تاربيەلەيتىن سىندارلى ورتا. وسىنداي ء بىر- بىرىمەن ءجىپسىز جىمداسقان ءنوپىرلى جيىنمەن قالەس، ءوزىنىڭ ءمۇيىزى قاراعايداي، ايبىندى كۇي سەركەسى ەكەنىن ساقتاي جۇرە، كەرەمەت ۇندەستىك تاۋىپ، كەيىنگى كۇيشىلەرگە تاباندىلىق ۇلگىسىن كورسەتتى.
قازاق ديريجەرلىك ونەرىنىڭ الىپتارى فۋات مانسۋروۆ، شامعون قاجىعاليەۆ، نۇرعيسا تىلەنديەۆ، قالي جانتىلەۋوۆتەن كۇي ۇيرەنىپ، ونىڭ تۋا بىتكەن پەداگوگيكالىق تاسىلىنە ءتانتى بولدى.
ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋىندا» كورسەتىلگەن «ۇلتتىق كودتى» ءتىلىن تاۋىپ، ءتيىمدى اشا بىلگەن، كوپ ۋاقىتقا دەيىن ءان، كۇيسۇيەر الەۋمەتتىڭ ەسىنەن شىقپايتىن كەمەلدى كونسەرت بولدى.

ءشامىل ءابىلتاي،
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى، كۇيشى- كومپوزيتور