ۇستانىمى بەرىك ۇستاز – نۇرشا ورازاحىنوۆا


«ۇستاز» ، «شاكىرت» دەگەن سوزدەردى ەكىنىڭ بىرىنە تەلي بەرمەڭىزدەر. سەبەبى ەكىنىڭ ءبىرى ۇستاز، كەز كەلگەن ادام شاكىرت بولا المايدى» . وقۋشىلارىن ءسوزدىڭ قۇنى مەن قاسيەتىن قۇرمەتتەۋگە ۇيرەتكەن ءمۇعالىم نۇرشا ورازاحىنوۆانىڭ ءجيى ايتاتىن كەڭەسى بۇل. ول تالاي كوكىرەك كوزى وياۋ ورەندى «شاكىرتتەرىم» دەپ بيىكتەتىپ، ءوزىنىڭ ۇستانىمى بەرىك ۇستازدىعىن ۇقتىرا بىلگەن جان.
سوڭعى بەس جىلدا استانادا الاش ارىستارىنىڭ ەڭبەكتەرىن ارقاۋ ەتكەن ءتول تەحنولوگيا تاجىريبە الاڭىن كەڭەيتىپ كەلەدى. الاش زيالىلارىنىڭ پەداگوگيكالىق وي- تۇجىرىمدارىنا سۇيەنگەن بۇل تەحنولوگيا «ساتىلاي كەشەندى وقىتۋ» دەپ اتالادى. تەحنولوگيا اۆتورى – اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى، پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى نۇرشا الجانباي قىزى. احمەت پەن ماعجاننىڭ، جۇسىپبەك پەن ءمىرجاقىپتىڭ، شاكارىمنىڭ جاس ۇرپاققا ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ يدەياسىن نەگىز ەتىپ العان تەحنولوگيانىڭ جەڭىسى مەن جەتىستىكتەرى دە از ەمەس.
بالاباقشا تاربيەلەنۋشىلەرىنىڭ مەكتەپكە دايىندىعى مەن وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋدى كوزدەيتىن ءبىلىم بەرۋ ءتاسىلى بويىنشا قازىرگى تاڭدا ەلوردانىڭ وزىندە 2 مىڭنان استام ءبىلىم الۋشى، 150-گە جۋىق تاربيەلەنۋشى سويلەۋ داعدىلارىن قالىپتاستىرىپ، ۇلتتىق ءتالىم- تاربيەمەن سۋسىنداۋدا. ال «ساتىلاي كەشەندى وقىتۋ» تەحنولوگياسىنىڭ تاجىريبەلىك الاڭ جۇمىستارىنا ەل كولەمىندە 7 بالاباقشا تاربيەشىسى مەن 114 ءمۇعالىم بەلسەندى قاتىسىپ ءجۇر. بۇل ۇلتتىق يننوۆاتسيا 1994 -جىلدان باستاپ ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن ايماقتارىنداعى مەكتەپتەردە جۇرگىزىلىپ، بۇگىندە 10 ءپان وسى جۇيەمەن وقىتىلىپ كەلەدى.
«قازىرگى تاڭدا جاسىراتىنى جوق، بالالاردىڭ سويلەۋ داعدىسى تومەندەپ بارادى. ونىڭ سەبەپتەرى دە ءارتۇرلى. سونىڭ ءبىرى – قازىرگى وسكەلەڭ ۇرپاق كوركەم ادەبيەت وقىمايدى، اتا- انالار بۇرىنعىداي بالالارىنا اڭىز- اڭگىمە، ەرتەگى ايتىپ بەرىپ، جۇمباق جاسىرىپ، جاڭىلتپاش جاتتاتقىزبايدى. اۋىز ادەبيەتىنىڭ بەتىن دە اشپايتىن بولدىق. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرار امال- ءتاسىل مەن باعىت- باعداردىڭ بارلىعىن الاش ارىستارى باياعىدا- اق ايتىپ، تايعا تاڭبا باسقانداي كورسەتىپ كەتكەن. ءبىز ۇسىنىپ وتىرعان «ساتىلاي كەشەندى وقىتۋ» تەحنولوگياسى ۇلتتىق ءبىلىمنىڭ مىقتى فۋنكتسيالىق ىرگەتاسىن قالاپ بەرگەن وسى باعىتپەن ۇندەس، تامىرلاس» ، دەيدى تەحنولوگيا اۆتورى. پاندىك ماتەريالداردى وقۋشىنىڭ جاس ەرەكشەلىگىن ەسكەرە وتىرىپ، عىلىمي نەگىزدە مەڭگەرتۋدى ماقسات ەتىپ العان بۇل تەحنولوگيانىڭ باستى ەرەكشەلىگى دە وسىندا – وقۋ ماتەريالىن مەڭگەرۋدىڭ جۇيەلىلىگى مەن بىرىزدىلىگىندە.
ءۇش ءتىلدىڭ ۇندەستىگى جاڭعىرىپ، وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ۇلتتىق تانىمىن قالىپتاستىرۋدى الدىڭعى قاتارعا قويعان تەحنولوگيانىڭ ۇتار تۇسى – ءتول ءتاسىلدىڭ الاش ارىستارىنىڭ ءبىلىم بەرۋدەگى ادىستەرىمەن ساباقتاستىعىندا جاتىر. قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى عانا ەمەس، ورىس ءتىلى، اعىلشىن ءتىلى، تاريح، ماتەماتيكا، جاراتىلىستانۋ، بيولوگيا، گەوگرافيا، حيميا، فيزيكا پاندەرىنىڭ نەگىزىن، ءنارى مەن ءسولىن بالاعا ساتىلاي كەشەندى تالداۋ ارقىلى ءسىڭىرۋ، سول ارقىلى ولاردىڭ فۋنكتسيالىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ دا بۇل امالدىڭ ارتىقشىلىعىن تاعى ءبىر رەت ايعاقتاپ بەرەدى.
الاش زيالىلارىنىڭ ەڭبەكتەرىن بىرىكتىرەتىن ءبىر قاعيدا بار. ول – كەز كەلگەن تىلدە ءسوز قۇراۋ ءۇشىن بالا ەڭ الدىمەن تۋعان ءتىلىن جەتىك ءبىلۋى كەرەك، انا ءتىلىنىڭ تابيعاتىن تانىپ، نارىنە قانىق بولىپ ءوسۋى قاجەت دەگەن ەرەجە. اتالعان تەحنولوگيا بويىنشا بەس جىل ىشىندە استانادا عانا ەمەس، ەلىمىزدىڭ وزگە دە قالالارىندا ءبىرقاتار سەمينار، فورۋم، دوڭگەلەك ۇستەل مەن اشىق ساباقتار ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدى. ماسەلەن، «ساتىلاي كەشەندى وقىتۋ» تەحنولوگياسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ، تاجىريبە الاڭىن كەڭەيتۋدى كوزدەگەن رەسپۋبليكالىق ءداستۇرلى مۇعالىمدەر فورۋمى، ء«تىلىم مەنىڭ – تىرلىگىمنىڭ ايعاعى» اتتى رەسپۋبليكالىق اۋىزشا كوماندالىق وليمپيادا، «زەردەلى، زەرەك بولاشاق» اتتى ينتەللەكتۋالدىق ويىن مەن ءتول ءتاسىلدى شامشىراق ەتىپ العان «نۇرلى ءبىلىم» ۇلتتىق- ينتەللەكتۋالدىق، رۋحاني- تانىمدىق كلۋبى تۇراقتى تۇردە جۇمىس ىستەپ كەلەدى.
«ءۇشتۇعىرلى ءتىل» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ بارىسىندا ءبىز تاجىريبەلىك الاڭدا 1-3-سىنىپتاردا انا ءتىلىن تەرەڭدەتىپ وقىتۋعا ەرەكشە ءمان بەرسەك، 4-سىنىپتا ورىس ءتىلىن، 5-سىنىپتا اعىلشىن ءتىلىن وسى تەحنولوگيا ارقىلى جۇرگىزىپ كەلەمىز. بۇل سوزىمىزگە ءۇش تىلدە سويلەۋ داعدىسىن ساۋاتتى مەڭگەرىپ، ءوز ويلارىن ەركىن جەتكىزە الاتىن وقۋشىلارىمىزدىڭ ءبىلىمى دالەل بولا الادى» ، دەيدى نۇرشا الجانباي قىزى. «ەلىمىزدە ءقازاقتىلدى مەكتەپتەر بار. ءبىراق بىزگە انا ءتىلىمىز ارقىلى جاس ۇرپاعىمىزدىڭ رۋحاني- تانىمدىق كوكجيەگىن كەڭەيتىپ، ءبىلىمدى، زيالى، ۇلتتىق سالت- ءداستۇرىمىزدىڭ ءقادىر- قاسيەتىن باعالايتىن، بۇگىنگى قوعامنىڭ تالاپتارىنا تولىق جاۋاپ بەرە الاتىن بيىك تۇلعالى ازاماتتار تاربيەلەپ شىعاراتىن، ۇلتتىڭ ىرگەتاسىن قالاپ بەرەر ۇلتتىق مەكتەپ قاجەت. سوندىقتان دا بولاشاقتا ۇلتتىق مەكتەپتىڭ مودەلىن جاساۋدى مىقتاپ قولعا الۋ كەرەك» ، دەگەندى ءجيى ايتاتىن تەحنولوگيا اۆتورىنىڭ باستى ارمان- ماقساتى – ەلوردا تورىندە ۇلتتىق مەكتەپ اشۋ.
زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىمەن ۇيلەستىرىلگەن بۇل تەحنولوگيانى تاجىريبەگە ەنگىزۋ جولىندا 200-گە جۋىق عىلىمي- ادىستەمەلىك ەڭبەك پەن عىلىمي ماقالا جاريالاپ، اۋدان- اۋىل مەكتەپتەرىنە عىلىمي جەتەكشىلىك جاساپ جۇرگەن عالىمنىڭ باستاماسىمەن سوڭعى جىلدارى اتا- انالار اراسىندا «الاش تاعىلىمى – وتباسىندا» ، ء«ۇش ءتىل ءبىلۋ – ازاماتتىق بورىشىم» تاقىرىپتارى اياسىندا مارافوندار وتكىزىپ، «ەل – بۇگىنشىل، مەنىكى – ەرتەڭ ءۇشىن» اتتى ساحنالىق دوڭگەلەك ۇستەل دە ۇيىمداستىرىلىپ ءجۇر.
2005-2009 -جىلدار ارالىعىندا جامبىل وبلىسىنىڭ ت. رىسقۇلوۆ اۋدانىندا نۇرشا الجانباي قىزىنىڭ جاساعان عىلىمي جەتەكشىلىگى دە جەمىسسىز ەمەس. سول كەزدەردە اۋداننىڭ 2 مىڭعا جۋىق ءمۇعالىمى 21 تەحنولوگيامەن جۇمىس ىستەدى. جىل سوڭىنداعى ناتيجەنى تالداۋ كەزىندە «ساتىلاي كەشەندى وقىتۋ» تەحنولوگياسى رەيتينگ بويىنشا 1-ورىندا بولدى. تاجىريبەلىك الاڭدا جەكەلەگەن پاندەردەن ءبىلىم ساپاسى ارتسا، تەحنولوگيانى جەتىك مەڭگەرگەن وقۋشىلار ۇلتتىق ءبىرىڭعاي تەستىلەۋدە جوعارى ۇپاي الۋعا مۇمكىندىك الدى. اۋدان مۇعالىمدەرىنىڭ شىعارماشىلىق الەۋەتى ارتتى. مىنە، تاباندى ەڭبەكتىڭ ناتيجە تۇعىرى وسىلايشا جىل ساناپ بيىكتەپ كەلەدى.
عالىمنىڭ باستى ۇستانىمى – الاش زيالىلارىنىڭ ەتنوپەداگوگيكالىق وي- تۇجىرىمدارىن ىسكە اسىرۋ. نۇرشا ورازاحىنوۆا «الدىما كەلگەن ەلۋ وقۋشىنىڭ ەڭ قۇرىعاندا ەكەۋىنىڭ بويىنا ۇلتىنا، ەلى مەن جەرىنە دەگەن پاتريوتتىق سەزىمدى وياتا السام، تاجىريبە الماسۋعا كەلگەن جاس مۇعالىمگە الاش اعارتۋشىلارىنىڭ تاربيە، ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى تاعىلىمىن سانا- تۇيسىكتەرىنە جەتكىزە بىلسەم ەڭبەگىمنىڭ زايا كەتپەگەنى» ، دەيدى.

ەسەنكۇل مۇحتار قىزى،
ەڭبەك ارداگەرى