جول ساپاسىن جاقسارتۋدىڭ جاڭا جۇيەسى

ەلىمىزدە جول ساپاسىن جاقسارتاتىن زاماناۋي تەحنولوگيا سىناقتان وتكىزىلۋدە. وسىعان سايكەس الماتى وبلىسى رايىمبەك اۋدانىندا رەزەڭكە-اسفالت-بەتون قوسپاسى تاجىريبە رەتىندە جولعا توسەلدى. سىناق رەتىندە جاسالعان جولدىڭ ۇزىندىعى 500 مەتر, ەنى 8 مەتر. رەزەڭكە-اسفالت-بەتون قوسپاسىنان تۇراتىن ءونىمدى قازاقستاندىق جول عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتى قولدانۋدا.

اتالعان تەحنولوگيا جولدار­دىڭ ساپالى ءارى قاۋىپسىز بولۋى­نا مۇمكىندىك بەرەدى. وسىعان دەيىن قىركۇيەكتىڭ باس كەزىندە عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىسى اياسىندا ءدال وسىنداي سىناق تۇرىندەگى جول, «كوكشەتاۋ-كىشكەنەكول» ۋچاسكەسىنە توسەلگەن.

ماماندار رەزەڭكە-اسفالت-بەتون قوسپاسىنا تاجىريبە جاساماس بۇرىن جول قاباتتارىنا زەرتحانالىق سىناق جۇرگىزىلگەنىن ايتتى. العاشقى زەرتتەۋ ءناتي­جەسى بويىنشا اسفالت قۇرامى ايتارلىقتاي بەرىك بولاتىنى انىقتالعان. اتاپ ايتقاندا جولدا جارىق-سىزاتتار پايدا بول­ماي­­دى, سۋ وتكىزبەيدى, تىعىز ءارى اۆتو­­­كولىك دوڭگەلەكتەرىنە دە جاي­­­لى. تەجەۋىش باسقاندا جىل­­دام­­­دىق­تى ازايتۋ وڭتايلى بولادى.

– رەزەڭكە ۇگىندىلەرىن جول بيتۋ­مىنا ارالاستىرعاندا بىتە قاي­ناسىپ, قۇرامى كۇشەيە تۇسە­دى. اتالعان تەحنولوگيا اقش پەن ەۋروپانىڭ بىرقاتار مەم­لەكەتتەرىندە جانە ازيا ەل­دەرىن­دە كەڭىنەن قولدانىلادى. ءاسى­رەسە شۇرىق-تەسىك جولداردى جاماي بەرۋگە قىرۋار قاراجات جىبەرمەي وسى ماتەريالدى پايداعا اسىرۋ اسا ءتيىمدى, – دەيدى «وندىرۋشىلەردىڭ كەڭەيتىلگەن مىندەتتەمەلەرى وپەراتورى» جشس وكىلى جومارت راقىمجان.

اتالعان عىلىمي-زەرتتەۋ جۇ­مى­سىنىڭ قورىتىندىسى 2018 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا شىعارىلادى. ال كەلەر جىلدىڭ قاراشا ايىندا زەرتحانالىق زەرتتەۋدىڭ تەحنيكالىق شەشى­مى نەگىزىندە سىنامادان وتكەن سالالىق نورماتيۆتىك-تەحني­كالىق قۇجات جاسالادى. وسى­لايشا, 2019 جىلدان باستاپ رەزەڭ­كە-اسفالت-بەتون قوسپاسى وندىرىسكە ەنگىزىلۋى ابدەن مۇمكىن.

مامانداردىڭ ايتۋىنشا رەزەڭكە-اسفالت-بەتون قوسپا­سىن كادەگە جاراتۋ سونىمەن قاتار ماڭىزدى ەكولوگيالىق پروبلەمالاردى دا شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن كورىنەدى. ياعني وسى ارقى­لى شاشىلىپ جاتقان شينا قالدىق­تارى ىسكە اسادى. رەسمي اقپا­رات بويىنشا ەلىمىزدە جىل سايىن 80 مىڭ تونناعا جۋىق اۆتو­كولىك شينالارى جيناقتالادى. قازىرگى ۋاقىتتا سونىڭ نەبارى 20%-ى عانا قايتا وڭدەۋدەن وتەدى.

ەسكە سالساق, 2016 جىلدىڭ تامىز ايىنان باستاپ ەلىمىزدە ەسكى شينالاردى جينايتىن, تاسىمالداپ وڭدەيتىن كاسىپورىندارعا تولەم جاساۋ تەتىگى ەنگىزىلگەن بولاتىن. اتالعان جۇيە نەگىزىندە 2016 جىلى قازاقستاندا 14,5 مىڭ توننا شينا وڭدەلگەن. 2017 جىلى وڭدەۋشى كاسىپورىندار شينا قالدىقتارىن جيناۋدى, قايتا وڭدەۋدى 2019 جىلعا دەيىن 70 مىڭ تونناعا جەتكىزۋ جونىندە وكم وپەراتورىمەن ۇزاق مەرزىمدى كەلىسىمگە وتىرعان. سونىمەن قاتار شينا قالدىقتارىن جيناۋ جانە قايتا وڭدەۋ سالاسىن دامىتۋ نەگىزىندە جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ اسا ماڭىزدى. بۇگىنگى كۇندە وسى سالادا 400-دەن استام ادام قىزمەت اتقارۋدا. ەندەشە ەكولوگيالىق زيانى جوق, ستاندارتتارعا ساي تىڭ جوبا جان-جاقتى ماقۇلدانىپ ىسكە اسىپ جاتسا قۇبا-قۇپ.

ارمان وكتيابر,

«ەگەمەن قازاقستان»

 الماتى