سوچيدە جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەس ءوتتى

ءوزارا ۋاعدالاستىقتار وداق ەلدەرى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرا تۇسەتىن بولادى

كەڭەسكە, سونىمەن قاتار ارمەنيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى س.سارگ­­سيان, بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرە­زي­دەنتى ا.لۋكاشەنكو, مولدوۆا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ي.دو­دون, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزي­دەنتى ۆ.پۋتين, سونداي-اق قىرعىز رەس­پۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى س.يساقوۆ پەن ەۋرازيالىق ەكونو­مي­كالىق كوميسسيا القاسىنىڭ ءتور­اعاسى ت.ساركيسيان دا قاتىستى.

كەڭەس  بارىسىندا مەملەكەتتەر باسشىلارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەس اياسىنداعى كوپجاقتى ىنتى­ماق­تاستىقتىڭ ءتۇرلى اسپەكتىلەرىن تالقىلادى. ۇيىم قىزمەتىنە قاتىستى اعىم­داعى ماسەلەلەر, سونىڭ ىشىندە ۇيىم­داس­تىرۋ جانە قارجىلىق سيپاتتاعى ماسەلەلەر قاراستىرىلدى.
كۇن تارتىبىندەگى ماڭىزدى ماسە­لە­لەردىڭ ءبىرى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەس جانىنداعى بايقاۋشى مەم­لە­كەتتەردىڭ مارتەبەسى تۋرالى بولدى. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, مەملەكەتتەر باسشىلارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەس اياسىندا تسيفرلىق كۇن ءتارتىبىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىن, بىرقاتار ەكونوميكالىق سالالاردى, باسقارۋ مەن ىقپالداستىرۋ ۇدەرىستەرىن تسيفرلىق ترانسفورماتسيالاۋعا با­عىت­تالعان باستامالاردى تالقىلادى.
كەڭەستە  ايتىلعانداي, سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىندا ورتاق اۋقىمدى نارىق قالىپتاستى, سونىڭ اياسىندا تاۋار­دىڭ, قىزمەت كورسەتۋدىڭ, كاپي­تالدىڭ جانە جۇمىس كۇشىنىڭ ەركىن اينالى­مى قامتاماسىز ەتىلدى. بيزنەس ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق كەڭىستىگىندە حا­لىق­ارالىق ساۋدانىڭ ەرەجەلەرى بويىن­شا ءىس جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك الدى. بۇگىن­دە دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكاداعى تۇراق­سىزدىقتارعا قاراماستان, وداققا قاتىسۋشى ەلدەردە  ەكونوميكالىق ءوسىم بايقالىپ وتىر.

وتىرىستا مەملەكەتتەر باسشىلارى, سونىمەن قاتار ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ جانە ەكونوميكالىق وداقتى ودان ءارى دامىتۋدىڭ بىرقاتار وزەكتى ءما­سەلەلەرىن تالقىلاپ, ەۋرازيالىق ەكو­­نوميكالىق كوميسسيانىڭ ەسەبىن تىڭ­دادى.
كەلىسسوزدەر بارىسىندا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ قىزمەتى مۇشە ەلدەردىڭ ەكونوميكاسىنا وڭ اسەر ەتىپ وتىرعانى جانە ينتەگراتسيالىق ۇدەرىس­تەردى كۇشەيتۋدىڭ ماڭىزدىلىعى اتاپ ءوتىلدى.

نۇرسۇلتان نازارباەۆ جيىندا قا­بىلدانعان ەۋرازيالىق ەكونو­ميكالىق وداق­تىڭ تسيفرلىق كۇن ءتارتىبىن ىسكە اسى­رۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ماڭىز­دى ەكەنىن ايتتى.

سونىمەن قاتار قازاقستان پرە­زي­دەنتى 2018 جىلى وداققا مۇشە ەل­دەر­دىڭ ەكونوميكاسىن تسيفرلاندىرۋ جونىندە جوعارى ەۋرازيالىق ەكونو­ميكالىق كەڭەستىڭ ارناۋلى كەزدەسۋىن وتكىزۋدى ۇسىندى.

سوڭىندا تاراپتار قول جەت­كى­زىل­گەن ۋاعدالاستىقتاردى جۇزەگە اسى­رۋ ەۋرازيالىق ەكونو­مي­كالىق وداق ەلدەرى اراسىنداعى ىنتى­ماق­تاستىقتى بۇدان دا جوعارى دەڭ­گەيگە كوتەرۋگە مۇمكىندىك بەرە­تىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.

جوعارى ەۋرازيالىق ەكونو­مي­كالىق كەڭەستىڭ وتىرىسى كەزىندە ۇلتتىق پارلامەنتتەردە كەدەن كو­دەكسى تۋرالى كەلىسىمشارتتى را­تي­­في­كاتسيالاۋدى سايكەستەندىرۋ جانە وسى بويىنشا مەملەكەت ءىشىن­دە­گى پرو­تسەدۋرالاردى اياقتاۋ با­رى­سى ءسوز بولدى. اتالعان كەدەن كو­دەك­­سى 2018 جىلدىڭ 1 قاڭ­تارىندا كۇ­­­شى­نە ەنەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.

القالى جيىن قورىتىندىسى بويىنشا, ەۋرازيالىق ەكو­نو­مي­كالىق وداق سوتىنىڭ جاڭا باس­شى­لىق قۇرامى بەكىتىلدى. وسىلايشا, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق سوتىنىڭ توراعاسى بولىپ 3 جىل مەرزىمگە قازاقستاننىڭ وكى­لى جولىمبەت نۇراحمەتۇلى ءبايى­شەۆ سايلاندى. ول بۇعان دەيىن ەۋ­را­زيالىق ەكونوميكالىق وداق سوتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى قىز­مەتىن اتقارىپ كەلگەن بولاتىن. ج.ءبايى­شەۆ كەلەسى جىلدىڭ باسىنان باستاپ ءۇش جىل مەرزىم وسى قىز­مەتتى اتقاراتىن بولادى.

جالپى, ەۋرازيالىق ىق­پال­داستىق تۋرالى يدەيانىڭ جۇزەگە اسى­رى­لۋىنىڭ العاشقى كەزەڭ­دەرىن­دە كەدەن وداعى, سودان كەيىن ەۋ­را­زيالىق ەكونوميكالىق كەڭىس­تىك قۇرىلدى. ال 2015 جىل­دىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ەۋرازيالىق ەكو­نوميكالىق وداقتىڭ جۇمىسى باس­تاۋ الدى. ۇيىم ورگاندارىن­دا العاشقى جىلى بەلارۋس رەسپۋب­ليكاسى, 2016 جىلى – قازاقستان, ال 2017 جىلى قىرعىزستان توراعالىق ەتكەنىن ايتا كەتەيىك.

بۇگىنگى تاڭدا حالىقارالىق بىلىكتى ساراپشىلار ەۋرازيالىق ەكو­­نوميكالىق وداقتىڭ ەكونو­ميكالىق الەۋەتىن وتە جوعا­رى با­عا­لايدى. وعان مۇشە مەم­لە­كەتتەر­دىڭ جالپى ەكونوميكاسىنىڭ كولە­مى 2,2 تريلليون اقش دوللارى­نان اسىپ تۇسەدى. قاتىسۋشى مەم­لە­كەتتەردەگى جالپى حالىق سانى 182 ميلليون ادامدى قۇرايدى.

جالپى, قازاقستان ءۇشىن ەكو­­­نو­­ميكالىق ءوسىم مەن ونى ءار­­­تا­­­راپ­تاندىرۋدىڭ باستى اسپەك­­­تىلەرىنىڭ ءبىرى تاسىمال شىعىندارىن ازايتۋ بولىپ تابىلادى. وسى ورايدا, ەۋ­رازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىندا ارىپتەس مەملەكەتتەر ءبىر-ءبىرىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن قولجەتىمدى ەتۋ جانە مەم­لە­كە­ت­ىشىلىك ءتاريفتى ساقتاۋ تۋرالى ۋاع­دا­لاستىققا قول جەتكىزگەن, سونىڭ ار­قاسىندا قازاقستان تاسىمال شى­عىن­دارىن ازايتۋعا مۇمكىندىك الدى. سايكەسىنشە, قازاقستاندىق تا­ۋا­ر­لاردىڭ سىرتقى نارىقتاعى باسە­­كەگە قابىلەتتىلىگى دە ايتار­لىق­تاي ارتتى.

قازاقستاننىڭ 2016 جىلى ۇيىم­عا توراعالىق ەتكەنىن جوعا­­­­رى­دا ايتتىق. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ­تىڭ باستاماسىمەن وسى كە­زەڭدە ەۋرازيالىق ەكونو­مي­كا­لىق وداققا باسقا ەلدەرمەن جانە شەشۋشى ىق­پالداستىق ءبىر­لەستىك­تەرمەن ارا­داعى ەكونو­ميكا­لىق بايلانىستارىن تەرەڭدەتۋگە باسا نازار اۋدا­رىلعان-دى. ۇيىم قىز­مەتىندە حا­لىق­ارالىق بايلانىس­تاردى كۇشەيتۋ جولعا قويىلدى. ەلبا­سى­نىڭ وسى باس­تا­ماسىنىڭ ارقا­سىندا بۇگىنگى تاڭ­دا چيلي, سين­گا­پۋر, پەرۋ, كام­بودجا جانە با­سقا دا مەملەكەتتەر­مەن ارادا ىن­تى­ماق­­تاستىق پەن ءوزارا ءىس-قي­مىل ءجونىن­دەگى 25 مەمو­ران­دۋمعا قول قو­يىلعان.
حالىقارالىق شارا سوڭىندا قاتىسۋشىلار كۇن ءتارتىبى ماز­مۇن­­دى بولعانىن, تاقىرىپتار با­­رىنشا جان-جاقتى ءارى تەرەڭ تال­قى­لانعانىن, ءتيىمدى جۇمىس اتقا­رىل­عانىن اتاپ ءوتتى.

وسىلايشا, ءبىر كۇن اياسىندا ءوت­كەن ماڭىزدى وتىرىستار مارەگە جەتتى. سوچيدە قاراستىرىلعان ماسە­لەلەر, قابىلدانعان شەشىمدەر مەن راسىمدەلگەن قۇجاتتاردىڭ قا­زاق­ستان ءۇشىن دە, جيىنعا قاتىسقان وزگە مەملەكەتتەر ءۇشىن دە زور ءمانى بار ەكەنى انىق.

ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان» –
سوچيدەن (رەسەي)

سۋرەتتەر پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنەن الىندى