تاۋ باسىنداعى قوڭىر قۇلجا


بايدىبەك اۋدانىنىڭ سۇلۋ تابيعاتىن جۇرت ونشالىقتى اڭداي بەرمەيدى. اۋدان ورتالىعى شايان سەلوسى سوزاققا باراتىن كۇرە جولدىڭ بويىندا وتىر.
تاريحي ەسكەرتكىشتەرگە باي ايماقتىڭ جولىمەن سىرعىتىپ بارا جاتقان جولاۋشى ماڭقيىپ جاتقان سار دالاعا كوزىن سالىپ قانا وتەر ەدى. بۇل ءبىر كورگەنگە عانا.
بايدىبەك بي كەسەنەسى جانىنان باستالعان جول قوستۇراعا قاراي وتكەندە دالانىڭ رەڭى وزگەرىپ سالا بەرەدى. قايقاڭ جول، تاۋ وزەنىن ساعالاعان اۋىلدار. قوستۇرا باۋرايىنداعى اقباستاۋ اۋىلىنان شىققاندا بيىك توبە باسىنداعى ارقار كوزگە شالىنادى. ساداقتاي يىلگەن قوس ءمۇيىزىن جەلكەلىگىنە تىرەپ ماڭ دالاعا ماڭعازدانا قاراپ تۇرعان قۇلجا – تۇعىرداعى ەسكەرتكىش.
مۇندايدا بالا كەزىمىز ەسكە تۇسەدى. ءبىر كۇنى تاڭەرتەڭ ۇيقىدان تۇرساق، اۋىلدىڭ شىعىس جاعى كىلكىگەن تۇمان، باقىلداعان كيىك، قۇرالايدىڭ ماڭىراعان ءالسىز داۋىسى تالىپ ەستىلەدى. ۆەلوسيپەدكە قارعىپ ءمىنىپ ءبىر توپ بالا اۋىل سىرتىنا سىتىلدىق. اۋىلدىڭ شىعىس جاعى ورتتەي قىزارىپ جاتىر. ماڭىراعان داۋىستان قۇلاق تۇنادى. قۇرالايدىڭ سالقىنى. كيىكتەر جاپپاي تۋىپ جاتىر. شاراناسى ءالى كەپپەگەن قۇرالاي ءالسىز ماڭىراپ التەك- تالتەك باسىپ انا كيىكتىڭ باۋىرىنا جابىسادى. ول مەكىرەنىپ ءۇستىن جالايدى.
ادام تاعىدان جامان عوي. قۇرالايدى ۇستاپ الماققا تۇس- تۇستان ات قويدىق.
جاڭا عانا اياعىن اپىل- تاپىل باسىپ تۇرعان قۇرالايلار ەكى وكپەسىن قولىنا الىپ زىمىراعاندا، جالت- جالت بۇرىلعاندا جۇرەگىڭ اۋزىڭا تىعىلىپ، بولدىرىپ بارىپ توقتايسىڭ. مىڭعىرعان قۇرالايدىڭ بىرەۋىن ۇستاي المادىق.
ءبىر وكىنىشى، قارىنبايدىڭ مالى دەپ كىم كورىنگەن مىلتىعىنىڭ قاراۋىلىنا ىلىكتىرە بەرەتىن سول جەزكيىكتەر بۇگىندە «قىزىل كىتاپقا» كىرىپ، شىقپاي قالدى.
ونى نەگە ايتتىق. وسى قاراتاۋ سىلەمدەرى، الدىمىزداعى قوستۇرادا وسى ارقارلار مەكەندەدى عوي. اڭ- قۇستىڭ كوپتەگەن تۇرلەرى ءوستى. بۇگىندە بارىنەن جۇرداي بولدىق. ەڭ وكىنىشتىسى، بالا- شاعامىز دالانىڭ ەركە تاعىلارىن زووپاركتەگى تەمىر قورشاۋداعى قۇسا كۇيىنەن عانا كورىپ ءجۇر.
ەل اعاسىز، تون جاعاسىز ەمەس. وسى اقتاس، قوشقاراتا اۋىلىنىڭ پەرزەنتى، كاسىپكەر ءارى اقىن شالقار ابىشيەۆ اعامىز «دالا جەتىمسىرەمەسىن، وتكەن- كەتكەن وسى جەردە ارقار بارىن ءبىلسىن» ، دەپ قالقايتىپ ەسكەرتكىشىن ورناتتىرىپتى.
جالعىز ارقاردى عانا ەمەس شىبىقبەل اسۋىنا بارىس پەن ادامتاس اسۋىنا قۇلجانىڭ مۇسىندەرىن جاساتتىرعان. اقتاس اۋىلىندا قىران بۇركىت ءقازىر تاس تۇعىردان ۇشىپ كەتەردەي قاناتىن قومدايدى.
وسى مۇسىندەردى جاساعان شەبەرلەردىڭ اتى- ءجونى – امانگەلدى تۇرسىن ۇلى مەن باتاي قوشتاي ۇلى.
بۇگىندە جۇرت حايۋاناتتار باعىنان عانا كورەتىن اڭ- قۇستار اۋىل مەن اسۋدا تاس تۇعىردا وتىر.
تاس مۇسىندەر ءبىر كورمەگە كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتقانىمەن مۇڭداندىرادى دا. ازات ەلدىڭ ۇرپاعى ەندى ولاردى تاستۇعىردان ەمەس، اسقاق تاۋ باۋرايىنان، بيىگىنەن كورسە ەكەن. كوبەيسە ەكەن. ادامدار قياناتقا بارماسا ەكەن، دەپ ويلادىق.

باقتيار تايجان،
«ەگەمەن قازاقستان»
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى