پەرىشتەلەرى ساقتاعان سابيلەر


بولمەنىڭ ورتاسىنا كەسەگە جاعىلعان بالاۋىز شام ءبىر جاعىنا قيسايىپ بارىپ قۇلاپ ءتۇستى. باسىنداعى كىشكەنتاي قىزىل ءتىلى ماڭايىنا وت شاشىپ، جانتالاسا ءورشي جونەلدى.
قاراڭعىلىقتى قاق جارىپ، الدىمەن ەدەندە جاتقان ەسكى توسەنىشتى جالمادى. ودان شىققان قىزىل جالىن توبەگە ۇمتىلىپ، مۇرىن جارار اشى ءيىسى بولمەگە جايىلدى.
قابىرعا جانىنداعى توسەكتە جاتقان مۇگەدەك بالا – ون جاسار قايرات قوڭىرسىعان كۇيىكتەن ويانىپ كەتتى. قۇلاعى ەستىمەيتىن، ءتىلى دە جوق ول وزىنشە ىڭىرسىپ، اياق- قولىن ەربەڭدەتىپ، «جان شاقىرا ايقايلاعانىن» كەلەسى بولمەدە جاتقان قارىنداستارى ەستىمەدى.
جالىن ۇلعايعاندا بارىپ وتكىر ءيىس جارتىلاي اشىق ەسىكتەن جاپسارلاس بولمەگە ۇمتىلدى. ەدەنگە سالىنعان توسەكتەگى ەكى قىزدىڭ ۇلكەنى، جەتى جاسار دينارا كوزىن اشقاندا ءتۇن قاراڭعىلىعىنان ماڭاي كورىنبەدى. اشى ءيىس قولقاسىن الىپ بارادى. باسىن كوتەرىپ جان- جاعىنا قاراپ ەدى، ەسىكتىڭ ار جاعىندا ويران سالىپ جاتقان قىزىل جالىندى كوردى. ءۇي ىشىندە ءورت شىققانىن ساناسىنىڭ تۇكپىرىندەگى ءبىر سەزىممەن ءتۇيسىندى. ورنىنان اتىپ تۇرىپ، ەسىككە جۇگىردى. بولمە ورتاسىنداعى ورىندىققا شالىنىپ قۇلادى. قايتا تۇرىپ وت ىشىندە قالعان مۇگەدەك اعاسىنا جەتتى. ول اياق- قولىن ەربەڭدەتىپ، وزىنشە ايقايلاپ «ى- ى- ى» دەپ جانۇشىرىپ جاتىر ەكەن. قارىنداسىن كورە سالا «تەرەزەنى بۇز» دەگەن بەلگى بەردى، قولىن سەرمەلەپ. دينارانىڭ ەسىنە ەسىكتى كوكەسى كەتەرىندە سىرتتارىنان جاۋىپ كەتكەنى ءتۇستى. مىلقاۋ اعاسىنىڭ ءتىلىن كىشكەنتايىنان ءتۇسىنىپ قالعان قىز پەش الدىندا جاتقان وتىن جاراتىن بالتانى الا سالىپ تەرەزەگە ۇمتىلدى. جالىن ءورشىپ بارادى.. .
دينارانىڭ بالعىن بىلەگىندە قانشا كۇش بولسىن، بارىن سالىپ، ۇرعىلاپ جاتىپ تەرەزە جيەگىنىڭ ورتاسىنداعى ايقىشتى بۇزدى. كۇل- پارشە بولىپ جاتقان اينەككە قاراماي، اعاشىن سىرتقا قاراي سىندىرىپ ءتۇسىردى.
توسەكتە جاتقان اعاسىن سۇيرەلەگەن قالپى تەرەزە جاقتاۋىنا شىعارىپ، ارى يتەرىپ جىبەردى. ايتەۋىر تۇنگى دالا وتتان امان عوي دەگەنى بولار. نە ىستەپ جۇرگەنىن ءوزى دە بىلمەيدى. جانۇشىرىپ ءجۇرىپ، باسقالاردى كومەككە شاقىرۋ ويىنا دە كەلگەن جوق. اعاسىن ارعى جاققا دومالاتا سالىپ، ارتىنا قايىرىلىپ ەكى ءسىڭلىسىن قۇتقارۋعا ۇمتىلدى.
ءورت ەكىنشى بولمەنىڭ ەسىگىنەن ءوتىپ، تورىنە ۇمتىلدى.. .
دينارا ءتاتتى ۇيقىدا جاتقان ءتورت جاسار ءسىڭلىسى ايدانانى قۇشاقتاي الا ءورت ورتاسىنان جۇگىرىپ ءوتىپ اشىق تەرەزەگە جەتتى. كىشكەنتاي قىز ۇيقىلى- وياۋ «اپا.. .اپا.. .» دەپ ساندىراقتادى. ونى دا تەرەزەدەن سىرتقا لاقتىردى. ار جاقتا نە بولىپ جاتقانىن كىم ءبىلسىن. قىزدىڭ ساناسىندا ولاردى ءقاۋىپسىز جەرگە اكەتۋ ماقساتى عانا بولدى. ءالى تورگى بولمەدە وت ورتاسىندا بەسىكتەگى ايسانا بار.. .
قورجىن تام ءۇيدىڭ ءورت باستالعان بولمەسىندەگى بورەنەلەر قۇلاپ ءتۇسىپ جاتىر. دينارانىڭ دەنەسىنە سارت ەتىپ، جانىپ جاتقان اعاشتىڭ شەتى ءتيدى. كويلەگىنىڭ ەتەگىن وت شارپىدى. وعان دا قاراماعان قىز تۇپكى بولمەگە ۇمتىلدى. دەنەسىن قارىپ بارادى. وت بالالار جاتقان توسەككە جاقىنداپ قالىپتى. توردەگى بەسىكتە نارەستە الاڭسىز ۇيىقتاپ جاتىر. مىنا ۋ- شۋمەن دە، كەلە جاتقان الاپات ورتپەن دە جۇمىسى جوق. كەلە سالا بەسىكتىڭ بەلبەۋىن اعىتىپ جىبەرىپ، ءسىڭلىسىن جالاڭاش قالپىندا سۋىرىپ الدى. قولىنا تۇسكەن جايالىقپەن وراي، بەسىككە جابىلعان كورپەنى ىلە كەتتى. وسىنداي قىسىلتاياڭدا جەتىدەگى بالا تۇگىلى ەرەسەك تە ەسىن جوعالتىپ الادى. دينارا بولسا ەستيار ادامداي سىرتتا ءالى كوكتەمگى ءتۇننىڭ ىزعارى بارىن ەسكە الىپ، بوپەسىن ورايتىن كورپەسىن ۇمىتپادى. ءوزىنىڭ كويلەگىنىڭ وت شالعان ەتەگىن قولىمەن جيناپ وشىرگەن بولدى. الاقانى ۋداي اشىعانىن دا اۋىرسىنبادى. ول بالانى الىپ ورتالىق ەسىكتەن اتتاعاندا ءورت بەسىككە دە جەتكەن بولاتىن.. .
قارىعان وتتان دەنەسى ۋداي اشىعانىنا قاراماي جانۇشىرعان قىز بوپەسىن تەرەزە جاقتاۋىنا قويدى دا ءوزى سىرتقا قارادى. دالا تاستاي قاراڭعى، ەشتەڭە كورىنبەيدى. تەك قۇلاعىنا ايدانانىڭ جىلاپ جاتقانى، قايراتتىڭ ىڭىرسىعان ءۇنى كەلەدى. ەسىن ءسال جيناعانداي بولعان ول ەكى باۋىرى سياقتى كىشكەنتاي ءسىڭلىسىن سىرتقا لاقتىرا المايتىنىن ءبىلدى.
شىرىلداپ جاتقان ايسانانى قايتادان قولىنا الىپ، باۋىرىنا قىسقان قالپى تەرەزەدەن سەكىردى. توپ ەتىپ جەرگە ەمەس، تەرەزە تۇبىندە جاتقان اعاسىنىڭ ۇستىنە ءتۇستى. بايعۇس بالا قارىنداسى تەرەزەدەن يتەرىپ جىبەرگەن قالپىندا تۇسكەن جەرىندە جاتىر ەدى. قايرات قارىنداستارىن سول جاتقان قالپىندا دەنەسىمەن قاتتى جەرگە تۇسپەسىن دەپ قۇتقارىپ قالعانداي بولدى. اياق- قولى جۇمىس ىستەمەيتىن بالانىڭ قولىنان باسقا نە كەلسىن. تەك سول سۇمدىقتىڭ بولىپ جاتقانىنا قارسىلىعىنداي «ى- ى- ى» دەپ ءۇن شىعاردى. ونىڭ قاسىندا ايدانا سەلتيىپ جىلاپ تۇر.. .
ءسىڭلىسىن جەرگە سوعىپ المايىن دەپ ويلاعان اپكەسى ونى جوعارى ۇستاعان بولاتىن. قۇداي ساقتاپ، ايسانا اعاسى مەن اپكەسىنىڭ ۇستىندە، قۇراق كورپەدە وراۋلى جاتتى.. .
دينارا تەز ەسىن جيناپ، ەندى باۋىرلارىن ورتەنىپ جاتقان ۇيدەن اۋلاق، ءقاۋىپسىز جەرگە تاسي باستادى. الدىمەن قايراتتى سۇيرەلەپ جەتكىزىپ، شوقيتىپ وتىرعىزىپ قويدى دا، كورپەگە وراۋلى ايسانانى قۇشاقتاتتى. نارەستەنىڭ شىرىلداپ جاتقانىنا قاراۋعا شاماسى بولمادى. سودان سوڭ تەرەزە الدىندا باقىرىپ جىلاپ تۇرعان ايدانانى جەتەكتەپ الىپ كەلدى. ءوزىنىڭ كۇيگەن جەرلەرىنىڭ ۋداي اشىپ جاتقانىن ەندى سەزدى، جالاڭ جۇقا كويلەكتەن دە ىزعار ءوتىپ بارادى. ۇستەرىندە ۇيىقتاعاندا كيەتىن جەلبەگەيلەرى عانا بار بالالاردىڭ تىستەرى تىستەرىنە تيمەي ساقىلدادى.
اۋىل تاڭ الدىنداعى ءتاتتى ۇيقى قۇشاعىندا بولاتىن. اندا- ساندا ساققۇلاقتار عانا ءۇرىپ قويادى. ادىربەكتىڭ، ياعني بۇلاردىڭ ءۇيى اۋىلدىڭ ەڭ شەتىندە ەدى. سودان ونداعى جاعدايدان ەل- جۇرت حابارسىز- تىن. ءۇيدىڭ تەرەزەسىنەن كورىنگەن قىزىل جالىندى كورشى اقساقال سىرتقا شىققاندا بايقاپ قالدى. جانارى تۇندە ناشار كورسە دە جۇرەگى ءبىر جاماندىقتى سەزىپ، ۇيىنە كىرىپ، ۇلىن وياتتى. سولار ارقىلى اۋىل تۇگەلدەي قۇلاقتانىپ، ەستيارلارى ءورت شىققان ۇيگە قاراي كۇرەك، شەلەگىن سۇيرەلەي جۇگىردى.
اۋىلداستارى جەتكەندە ءتورت بالا باسپانالارىنان ءبىر ساتتە ايىرىلىپ، كوكتەمنىڭ سۋىعى وكپەلەرىن قارىپ، ورتەنىپ جاتقان باسپانالارىنىڭ جانىندا قورعانسىز حالدە تۇر ەدى. دەنەسى كۇيىكتەن اشىپ بارا جاتقان دينارا قۇشاعىنا قىسىپ، شىرىلداعان ءسىڭلىسىن جۇباتا الماي الەك.
اينالدىرعان ءبىر ساعاتتىڭ ىشىندە توپتى بالامەن ءوز كۇنىن ارەڭ كورىپ وتىرعان ادىربەكتىڭ ءۇيىنىڭ شاڭىراعى ورتاسىنا ءتۇسىپ، قاڭقيعان ءتورت قابىرعاسى عانا قالدى.
ەركەكتەر جاعى تاعى بىرەۋلەر قالمادى ما دەپ ىشكە ۇمتىلدى.
− اكە- شەشەلەرىڭ قايدا؟ – دەدى مىنا سۇمدىقتان شوشىعان ەرەسەكتەر.
− قالاعا كوكونىس ساتىپ كەتكەن، – دەپ دينارا اۋزىن ارەڭ يكەمگە كەلتىرىپ جاۋاپ بەردى.
− ءاي، قۋ تىرشىلىك- اي!
− كوك- سوك ساتىپ، وسىلاردى اسىراپ ءجۇر عوي.. .
− قۇداي ساقتاپ، مىنا شيەتتەي بالالاردىڭ امان قالعانىن ايت! – دەپ شۋلادى ايەلدەر، ءتورت بالا ەسىكتەن وزدەرى قاشىپ شىققانداي. ەشقايسىسى دا جەتى جاسار قىزدىڭ كوزسىز ەرلىككە بارىپ، قۇلىپتاۋلى ۇيدەن باۋىرلارىن قۇتقارىپ قالعانىن سەزىپ تۇرعان جوق. ءتىپتى ەرەسەك ادامنىڭ ءوزى مىناداي ورتتەن ءۇش ادامدى قۇتقارۋ ءۇشىن وتقا ورانىپ تاۋەكەلگە بارار، بارماسىن ويعا دا الار ەمەس. سابيلەردى پەرىشتەلەرى قاقتى دەگەن وسى- اۋ!
.. .تۇنىمەن ءجۇرىپ، قالانىڭ تاڭعى بازارىنا كوكونىستەرىن كوتەرمەلەي وتكىزىپ كوڭىلدى ورالعان ادىربەك پەن ايەلى ۇيلەرىنە جاقىنداعاندا شاڭىراقتارى ورتاسىنا ءتۇسىپ، قاڭقيعان قابىرعالاردى كوردى. توبە شاشتارى تىك تۇرىپ، ەكەۋى بىردەي ءتىل- اۋىزدان قالدى. ءبىر كەزدە ەسىن جيعان زەينەپ كولىكتەن سەكىرىپ ءتۇسىپ ۇيگە قاراي: «ق ۇلىندارىم- اۋ!» دەپ داۋىس سالا جۇگىردى. ادىربەك رولگە باسىن قويىپ، وكىرىپ جىبەردى.
ەرلى- زايىپتىلاردىڭ قالادان ورالعانىن كورىپ كورشى اقساقال بالا- شاعاسىمەن كەلىپ، جاعدايدى ءتۇسىندىردى. جاماعايىنىنىڭ ۇيىنە جىبەرگەن بالالارىن الدىردى.
دينارانىڭ ەرلىگىن اتا- اناسى مەن اۋىلداستارى ەرتەسىنە ەستەرىن جيعاندا بارىپ ءتۇسىندى. اللانىڭ كىشكەنتاي جۇرەككە ءتورت ءومىردى ساقتاپ قالارداي وسىنشا ۇلكەن قايرات بەرگەنىنە تاڭدانىسىپ، شۇكىرشىلىك ەتىستى.

ساۋلە دوسجانوۆا،  
قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى
استانا