دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ Vقۇرىلتايىندا ەلباسى ورتاعا قويعان ماڭىزدى تۇيىندەر

ەلباسى: ەلگە كەلەم دەگەن ازاماتتارعا قاۋىمداستىق ارقىلى بار جاعداي جاسالۋى كەرەك


بۇگىن استانادا دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ V قۇرىلتايى ءوتىپ جاتىر. شاراعا الەمنىڭ 39 ەلىنەن 300 دەن استام دەلەگات كەلگەن.
تاۋەلسىزدىك سارايىنداعى سالتاناتتى جيىندا ءسوز سويلەگەن قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ بيىلعى قۇرىلتايدىڭ دۇنيەجۇزىلىك ەكسپو-2017 كورمەسىمەن قاتار كەلۋىنىڭ تەگىن ەمەس ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. بۇل جولعى قۇرىلتايدىڭ باستى ەرەكشەلىگى – قاتىسىپ جاتقان دەلەگاتتاردىڭ دەنى قازاقستانداعى جانە باسقا ەلدەردەگى جاستار مەن جاستار ۇيىمدارىنىڭ، ستۋدەنتتەر بىرلەستىكتەرىنىڭ كوشباسشىلارى.
– التى قۇرلىققا جايىلىپ كەتكەن القالى جيىنعا 350 دەن استام قانداسىمىز كەلىپ وتىر. قايدا جۇرسە دە قازاقتىڭ تاريحي وتانى بىرەۋ عانا. ول – قازاقستان. ءبىر ۋىس توپرىعانىنا دەيىن قاسيەتتى ءبىزدىڭ ۇلى دالا – قازاق ەلىمىز. بۇگىنگى باس قوسۋعا جاس بۋىن قاتىسىپ وتىر. سەبەبى جاس ۇرپاق تاريحي نەگىزى قازاق ەكەنىن ەشقاشان ۇمىتپايدى. سول ءۇشىن اتا- انالارىنا كوپ راحمەت ايتامىز. تۋعان ەلىمەن بايلانىسىن نىعايتىپ، اتا سالتىن ساقتاپ، انا ءتىلىن ۇمىتپاۋعا تىرىسادى. ءبىز بالالارىمىزدىڭ قازاقستاننىڭ بۇگىنگى كەلبەتىن كورىپ، مارقايسىن، وي ءتۇيسىن دەپ سىزدەردى ەكسپو عا وراي شاقىردىق، – دەي كەلە پرەزيدەنت قازاقستاننىڭ بۇگىنگى كەزەڭدەگى الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق جەتىستىكتەرىن الەمنىڭ ءار تۇكپىرىنەن جينالعان اعايىندارعا جان- جاقتى تانىستىرا كەلىپ، ەندى وسى تابىستاردى شەتەلدەگى قازاق دياسپوراسىنا قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ ناقتى جولدارى مەن تەتىكتەرىنە توقتالدى.
– بار بولعانى 15 جىلدىڭ ىشىندە بوي كوتەرىپ، كۇللى الەمدى تاڭقالدىرعان استانانى كورىپ وتىرسىزدار. العاشقى قۇرىلتايدان بەرى 25 جىل ءوتتى. ادام كورمەگەن قيىنشىلىقتان وتتىك. قازاقتىڭ باسىنان وتپەگەن زۇلمات جوق. 25 جىلدا جالعىز ءوزىمىز قالدىق، ەكونوميكامىز تۇرالاپ قالدى. بارلىق مەكەمەلەر توقتاپ قالدى. حالىق جۇمىسسىز قالىپ، نە جالاقى تولەي الماي، زەينەتاقى تولەي الماي، تاقىرعا وتىرىپ قالعاننان باستادىق. دەگەنمەن قازاقتىڭ تالانتى دۇنيجۇزىنە بەلگىلى. بىرىگىپ جۇمىس ىستەپ، بىرلىگىمىزدى جازباعاننىڭ ارقاسىندا وسى جىلداردىڭ ىشىندە ۇلكەن تابىسقا جەتتىك. 40 پايىز كەدەيشىلىكتى 3 پايىزعا دەيىن تومەندەدىك، ەل تابىسى 20 ەسەگە ءوستى. بۇگىنگى قازاقتىڭ جاعدايى ەش ۋاقىتتا تاريحتا بولعان ەمەس. سوندىقتان بۇل تاريح تۇرعىسىنان قاس- قاعىمدىق ءسات دەپ ايتۋعا بولادى.  ەلىمىزدىڭ بولاشاققا باستار باعىتى مەن ماقساتى ايقىن. 2050 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيامىزدىڭ ماقساتى وركەندەگەن، وسكەن ەڭ ۇلى ەلدەردىڭ اراسىنا قوسىلۋ. ەلىمىزدى نىعايتاتىن بەس ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ناقتى قادام ۇلت جوسپارىن ورىنداپ جاتىرمىز، – دەدى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.
شەتەلدەگى وتانداستارعا كومەكتەسەتىن ارنايى قور قۇرۋ دا ەلباسىنىڭ نازارىنان تىس قالمادى. «بىرىنشىدەن، شەتەلدەگى جانە ەلگە كوشىپ كەلگەن اعايىنداردى قولداۋ ءۇشىن «وتانداستار» دەگەن قور قۇرامىز» دەپ ءسوزىن ساباقتاعان پرەزيدەنت بۇل ماسەلەلەردى دە جان- جاقتى قاراپ، ناقتى شەشىم قابىلداۋ جونىندە ۇكىمەتكە تاپسىرما بەرەتىنىن ايتتى. اسىرەسە، ەلباسى اتاجۇرتقا كوشىپ كەلۋگە ىنتالى ازاماتتارعا زاڭدىق-قۇقىقتىق جاعىنان جەڭىلدىكتەر جاساۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتتى. ۇكىمەتتىڭ، ءتيىستى مينيسترلىكتەر مەن وبلىستىق اكىمدىكتەردىڭ مىندەتتەرىن بەلگىلەگەن مەملەكەت باسشىسى قازاق دياسپوراسىنا قاتىستى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ جوسپارلى شەشىمىن ۇسىندى.
– ءبىز كەزىندە سولتۇستىك كاۆكازدان كەلگەن بولگارلارعا، شەشەندەرگە قوعام بولىپ قۇشاعىمىزدى جايدىق. ءوزىمىزدىڭ قازاقتارىمىزعا نەگە ولاي ىستەي المايمىز؟ قانى قازاق بيزنەسمەندەردى وسى قورعا كومەكتەسۋ ءۇشىن شاقىرامىن. مۇنى ۇيىمداستىرۋدى قۇرىلتاي باسشىلىعىنا، پرەزيدەنت اپپاراتىنا، ۇكىمەتكە تاپسىرامىن، – دەگەن مەملەكەت باسىشىسى وتانداستارعا جان- جاقتى كومەك بەرۋدىڭ كەشەندى باعدارلاماسىن ەنگىزۋ قاجەتتىگىن ايتىپ، ءبىرقتار جوسپارلى تاپسىرمالاردى كوپشىلىك نازارىنا ۇسىندى.
«ۇشىنشىدەن ەلىم، جەرىم دەپ ەڭىرەگەن ءار قازاققا قازاقستاننىڭ ەسىگى ءارقاشان ايقارا اشىق. ەشكىمگە شەكتەۋ جوق. جاعداي بار، ەلگە كەلەم دەگەن ازاماتتارعا قاۋىمداستىق ارقىلى بار جاعداي جاسالۋى قاجەت. بارلىق ەلدە ءبىزدىڭ ەلشىلىكتەرىمىز بار. سول ەلشىلىكتەر ازاماتتاردىڭ قۇجاتىن قامداپ، قونىستاناتىن جەر تۋرالى كەڭەيتىلگەن مالىمەتتەر بەرۋى ءتيىس. مۇنى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنە تاپسىرامىن. كەلەم دەگەندەرگە شەكارادا شىرعالاڭ بولىپ تۇرادى. ەلگە كەلگەن سوڭ قۇجات تۇگەندەۋ ءۇشىن ارى-بەرى سابىلىس بولماۋى كەرەك. مىسالى، قىتاي قازاقتارىنىڭ سوتتالماعان، سوتتالعانى تۋرالى انىقتاما الۋىنا قاتىستى ماسەلەلەر بولادى. ونى شەكارا تۇرعىسىنان انىقتاپ، اقىلداسىپ شەشۋى ءتيىس. ۇكىمەتكە وسىنىڭ بارلىعىن كەشەندى تۇردە قايتا قاراپ، شەشىمىن تابۋدى تاپسىرامىن.
تورتىنشىدەن، شەتتە جۇرگەن اعايىننىڭ ۇرپاعىنا كومەك جاساۋ، جاستارعا كومەك كورسەتۋ. ءبىز شەتەلدەگى قازاق بالالاردىڭ قازاقستاندا ءبىلىم الۋىنا بارشا جاعدايدى جاساۋ كەرەكپىز. ءقازىر ولار مەملەكەتتىك گرانتتارمەن جوعارعى وقۋ ورىندارىندا وقي الادى. ۇكىمەتكە وتانداستارىمىزدىڭ ءبىلىم الۋىن قولجەتىمدى ەتىپ، ولارعا ءقازىر بولىنەتىن كۆوتانى ەكى ەسە كوبەيتۋدى تاپسىرامىن. ءقازىر قازاقستاندا ءبىلىم مەنەن عىلىمعا وتە كوپ كوڭىل ءبولىپ جاتىرمىز. وسى جىلداردىڭ ىشىندە تاريحىمىزدى بولماعان 1500 مەكتەپ سالىندى. جوعارعى وقۋ ورىندارى قۇرىلدى، زياتكەرلىك مەكتەپتەر، تالانتتى بالالاردىڭ مەكتەپتەرى، دۇنيەجۇزىنىڭ وقۋ ورىندارىمەن تەرەزەسى تەڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرى سالىندى. اتاپ ايتساق، نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتى، كيمەپ، IT سالاسىنداعى ج و و. ەستەرىڭىزدە بولسىن ول ۋنيۆەرسيتتەرگە ءتۇسۋ وڭاي ەمەس. سوندىقتان شەت ەلدىك قازاق ستۋدەنتتەرى ءۇشىن بىلىمىنە قاراي ارنايى ستيپەنديالىق باعدارلاما ەنگىزىلۋى كەرەك.
بەسىنشىدەن، سىرتتا جۇرگەن باۋىرلاردىڭ ءبىر بولىگى جاستار اسسيميلياتسياعا ءتۇسىپ، انا ءتىلىن ۇمىتىپ بارادى. ءبىز بۇعان ارا ءتۇسۋىمىز ءتيىس. تاۋەلسىزدىكتىڭ الدىندا بىزدە وسى جاعدايعا جاقىن بولاتىنبىز. ۇكىمەت شەتەلدەگى ىقشام ورنالاسقان قازاقتاردىڭ انا تىلىندە ءبىلىم الۋىن قاراستىرۋى كەرەك. قىسقا مەرزىم ىشىندە قازاق دياسپوراسىن گۋمانيتارلىق، زياتكەرلىك باعىتتاعى ادىستەمەلەر مەن وقۋ- قۇرالدارىمەن قاماتامسىز ەتۋدى تاپسىرامىن.
التىنشىدان، الىستاعى اعايىن ەلدەن تۇراقتى حابار الىپ، بايلانىستا بولعىسى كەلەدى. قازاقستاندا نە بولىپ جاتقانىن بىلگىسى كەلىپ، ىستەگەن ىستەردى كورگىسى كەلەدى. ۇكىمەتكە مەملەكەتتىك تەلەارنالاردى كورسەتۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى جۇكتەيمىن. بۇل مەرزىمىدى باسپا سوزگە دە قاتىستى.
جەتىنشىدەن، “مەن تاريحي وتانىما ەڭبەك سىڭىرەمىن،  دامۋىنا ۇلەس قوسامىن” دەگەن ءار قازاقتى ەلگە جەكە-جەكە شاقىرامىن. عالىم بولىپ جۇرگەن، زەرتحانادا جۇرگەن ازاماتتاردىڭ ەلگە كەلۋگە ىنتاسى بار. ولاردى شاقىرىپ، ەلىمىزگە ەڭبەك ەتكىزۋىمىز كەرەك. ۇكىمەت وسىنداي ازاماتتاردى ەلگە تارتىپ، جاعداي جاساۋ مەن تەتىكتەرىن قاراستىرسىن.
سەگىزىنشىدەن، «سەرپىن» دەگەن باعدارلامانى كوبەيتۋىمىز كەرەك. بۇل باعدارلامانى كوشىپ كەلگەن اعايىندارعا دا بەرۋىمىز كەرەك. سول جاقتا بەيىمدەۋ ورتالىقتارى جۇمىس ىستەسە، تۇسىندىرەتىن بولسا، ماماندىق جوعىن ماماندىق بەرۋگە باۋليتىن بولسا، جۇمىسى جوعىن ءا دەگەندە جۇمىسقا ورنالاستىراتىن بولسا، سول كەزدە تۇراقتاپ قالاتىن بولادى. كەلگەن اعايىنداردى قونىستاندىراتىن الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم اسا قاجەت. مۇنى باعدارلاما تۇرىندە قولعا الۋىمىز كەرەك. قاجەتتى ماماندىق الۋىنا جاردەم بەرۋىمىز كەرەك. جۇمىسپەن قامتۋعا جول كارتاسىن جاساۋىمىز كەرەك. ۇلتىمىزدىڭ، ەلىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن اتقارىلاتىن ماڭىزدى شارالار بولماق» دەگەن ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ الەم قازاقتارىنىڭ تۇتاستىعىن قامتاماسىز ەتەتىن بىرەگەي قادامدى ىسكە اسىرۋعا شاقىردى.

ايا ءومىرتاي،
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ،
“ەگەمەن قازاقستان”

19 پىكىر