“انام ەكى جاسار قارىنداسىمدى انتالاعان قاسقىرلارعا لاقتىردى”

قازاق قاسقىرعا دا جەم بولعان


حالقىمىزدىڭ باسىنا قاسىرەت بولىپ تونگەن سۇراپىل اشارشىلىقتى كوزىمىزبەن كوردىك. ول كەزدە مەن ءتورت جاستا ەدىم. العاش ءبىزدىڭ جاعدايىمىز جامان بولعان جوق. تىرشىلىگىمىز كۇن كورىسكە جەتىپ جاتاتىن، اكەمىز ورتا شارۋا ەدى. ۇستا، شەبەر كىسى بولعان. ازداپ التىن دا ساقتاعان. سونى اۋىلدىڭ اتقامىنەرلەرى بىلەدى ەكەن. تالاي رەت تىمىسكىلەپ تابا الماعان.
سودان كەيىن ولار اكەمە ءارتۇرلى ناقاقتان جالا جاۋىپ، «قۇلاق» دەپ تۇرمەگە قاماتقان. دەنساۋلىعى ونشا جاقسى ەمەس ەدى. قايتا-قايتا اۋىرا بەرگەن سوڭ، ورنىنا ۇلكەن بالاسىن قاماپتى. قاسىرەتتى قاراساڭىزشى، تۇرمەدەگى كەسەل بىرىنەن بىرىنە جۇعىپ، ۇلكەن اعامىز قايتىس بولىپتى.
سول اشارشىلىقتىڭ سالدارىنان اكەم قايتىس بولدى. ودان كەيىنگى ءبىزدىڭ جاعدايىمىز ءتىپتى اۋىرلاپ كەتتى. شاش ال دەسە، باس الاتىن شولاق بەلسەندى اتقامىنەرلەر ءبىزدىڭ ەۋروپالىق ۇلگىدە سالىنعان، زامانىندا تالايدىڭ كوزقۇرتىنا اينالعان ءۇيىمىزدى ورتەتىپ جىبەردى. سويتسەك، ونىڭ استارىندا التىندى يەمدەنۋ تۇرىپتى. ويلارى ورىندالىپ، ءۇيدىڭ ىشىندەگى ۇلكەن تىرەۋدەن التىن تابىلادى، ولجالايدى. اكەمىز مارقۇم سول تىرەۋدەن بىلدىرمەي قۋىس جاساپ، سوندا جاسىرىپ قويعان ەكەن.
اكەمىز قايتپاس ساپارعا اتتاندى. باسپانامىزدى ارام نيەتتەر ورتەپ تىندى. التىن دا قولدى بولدى. وسىنىڭ كەسىرىنەن ءبىز دە اشارشىلىققا ىلىگە باستادىق.
انام جۇزىگىن، بىلەزىگىن ساتىپ، امالداپ كۇن كورىپ جۇردىك. كەيدە كوشەدەن كورەمىز، ادامداردىڭ اشتان باۋداي ءتۇسىپ، قىرىلىپ جاتقانىن. ءبىر كۇنى بازاردان كەلە جاتساق، ەڭگەزەردەي ۇلكەن ادامنىڭ كەۋدەسى مەن ءىشى اشىق جاتىر ەكەن. ديدارىن ۇرەي بيلەگەن انام، بىردەن مەنىڭ كوزىمدى جاپتى. سويتسەم، ول ءولىپ قالعان ءبىزدىڭ جاقىن اعايىنىمىز ەكەن عوي.
كەيىننەن تۇلكىباس اۋدانىنداعى تەمىرباستاۋ دەگەن جەرگە جان ساۋعالاپ كەتتىك. قامقورشىمىز ءبىر عانا شەشەم. مەن سوڭىنان جاياۋ كەلە جاتقانمىن، انام ەكى جاسار قارىنداسىمدى كوتەرىپ العان. بارار جەرىمىز ونشا الىس جول ەمەس. ءبىراق اشتىقتان ءال-دارمەنىمىز قۇرىپ، جۇرە الماي كەلەمىز، جاعدايىمىز اۋىر.
ءىلبي باسىپ جۇرگەن ادامعا قارىس قادام جەر كوش جەر بولىپ كەتەدى ەكەن. مىنا سۇمدىقتى قارامايسىڭ با؟ ! كۇن ەڭكەيىپ، كەش كىرە باستادى. وسى ازاپپەن كەلە جاتقاندا بىزگە ءبىر ءۇيىر قاسقىر جولىقپاسى بار ما، قورشاپ الدى. شەشەم قايراتىنا ءمىنىپ، قولىنداعى تاياعىن سەرمەپ، سەس كورسەتەدى. ونىڭ ءالسىز ەكەنىن ازۋلارى اقسيعان بورىلەر بىلەتىن سەكىلدى. ايەل ادام بولعان سوڭ با، ىعا قويمايدى. قايتا ەنتەلەي تۇسەدى.
قاسقىرلار ىرىلداپ، توپىراق شاشىپ، جاقىنداي باستادى. مەن قورىققانىمنان شەشەمنىڭ ەتەگىنە ورالدىم. شەشەم امالسىزدان قولىنداعى ەكى جاسار قىزىن «قۇلىنىم!» دەپ قۇلىنداعى داۋىسى شىعىپ، انتالاعان قاسقىرلارعا قاراي لاقتىرىپ جىبەردى. ارانى اشىلعان قاسقىرلار قارىنداسىمدى تالاپ جاتقاندا، شەشەم مەنى الا قاشتى. سول ءبىر سۇمدىق ءسات كۇنى بۇگىنگە دەيىن كوز الدىمنان كەتپەيدى. انامنىڭ «قۇلىنىم» دەگەن ءۇنى ءدال ءقازىر قۇلاعىمنىڭ تۇبىندە شىڭىلداپ تۇر.
سودان كەيىن جان ۇشىرىپ، ءبىر شاقىرىمداي جەر ءجۇرىپ، جەزدەمىزدىڭ ۇيىنە باردىق. مۇنى ەستىگەن ۇيدەگىلەر اتقا ءمىنىپ قىز قالعان جەرگە بارسا، قاسقىرلار قارىنداسىمنىڭ شاشىنان باسقا تۇك تە قالدىرماپتى.
ءيا، وسىنداي قاسىرەتتى ءبىز عانا ەمەس، ءبىز سەكىلدى قانشاما قازاق باستان كەشتى ەكەن؟ سوندا مەنىڭ اياۋلى انام اۋلەتتەن ءبىر تۇقىم قالسا ەكەن، ءبىر ۇرپاق اكەسىنىڭ اتىن وشىرمەسە ەكەن دەپ، مەنى قۇتقارىپ قالىپتى. قارىنداسىمدى مەنىڭ جولىما قۇرباندىققا شالىپتى. مەن ەس كىرگەننەن باستاپ، سول انامنىڭ ءۇمىتىن قايتسەم اقتايمىن دەپ تالپىندىم. كۇنى بۇگىنگە دەيىن سول تالپىنىستان تانباي كەلەمىن. تەك ءوزىم عانا ەمەس، ۇلتىمنىڭ باسىنداعى قاسىرەتتى جاڭىلماي ايتىپ، ەندى سونداي سۇمدىق ورالماسا ەكەن دەيمىن. وسىنى بۇگىنگى ەلىمىزدىڭ ءار ادامى، اسىرەسە، جاستار ەستەرىندە ۇستاسا قانە. اشارشىلىق قازاقتى قانسىراتىپ، ميلليونداردى كومۋسىز قالدىردى. جاسىم توقسانعا بەت السا دا، ۇلتىمنىڭ باسىنداعى سول ءبىر قيلى كەزەڭدى ەسكە تۇسىرگەندە ەت جۇرەگىمدى بىرەۋ ينەمەن شاباقتاعانداي بولىپ قينالاتىنىم بار.
ءتىرى ادام تىرشىلىگىن جاسايدى ەكەن. جەزدەمىزدىڭ ۇيىندە ءجۇرىپ، جۇمىس جاساپ، ەل قاتارىنا قوسىلدىق. ءبىراق تەلقوزىداي ءوسىپ كەلە جاتقان قارىنداسىمنان ايىرىلاتىن وقيعا جوعارىداعىداي بولعان. بۇل اشارشىلىق الاپاتىنىڭ قاسىرەتى ەدى.

مەكەمتاس مىرزاحمەتوۆ،
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور، مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى