ءسابيدىڭ داۋسى (بولعان اڭگىمە)


داۋىستىڭ قايدان شىققانىن بىلە الماي دال بولدىم. ۇزاقتان تالىپ جەتەدى. كورشىمنىڭ كەلىنى جاس بوسانعان. سونىڭ بوپەسى شىعار دەپ الاڭسىز جاتقانمىن. «جىلاتا بەرگەنشە جۇباتسا قايتەدى ەكەن- ەي؟ » دەپ جازعىردىم.
سىرتقا شىقتىم. جوق، كورشىمنىڭ ءسابيى ەمەس ەكەن. تىنباي جىلاپ، ەلەڭدەتە بەرگەن سوڭ، داۋىس شىققان جاققا قاراي اياڭدادىم. قاراۋسىز قالعان ءسابيدىڭ داۋسىنا كوبىرەك ۇقسايدى. جۇمباق داۋىس مەن اتتاعان سايىن الىستاپ، جەتكىزەتىن ەمەس. كوشەنى بويلاپ جۇرە بەرىپ، اۋىلدىڭ شەتىندەگى جاڭا سالىنىپ، قۇرىلىسى بىتپەگەن ءۇيدىڭ تۇسىنا كەلىپ قالدىم. جىلاعان داۋىس جىم-جىلاس بوپ توقتاپ قالدى.
بۇل بىتپەگەن ءۇي مەن مەنىڭ اۋلامنىڭ اراسى ءبىرتالاي جەر. تۇنگى داۋىس الىسقا كەتەدى دەسە دە، ءسابيدىڭ داۋسى مەنىڭ ۇيىمە دەيىن جەتە قويۋى مۇمكىن ەمەس-ءتى. مەنى سول جاعى تاڭداندىردى ءارى ويلاندىردى. قالاي بولعاندا دا، مەن بىلمەيتىن ءبىر قۇپيا بار سەكىلدەنىپ، سول جەردە ءبىراز كىدىردىم.
ىڭگالاعان داۋىس قۇلاعىمنىڭ تۇبىنەن شىققانداي بولىپ، شوشىپ كەتتىم. الدەبىر تۇسىنىكسىز قورقىنىشتان دەنەم دىرىلدەپ، جان- جاعىما ۇرەيلەنە قارادىم. بىتپەگەن ءۇيدىڭ ىشىنەن شىققان سياقتاندى. سولاي قاراي جۇرەيىن دەسەم، اياعىم جەرگە قادالىپ قالعانداي، قوزعالا الار ەمەسپىن. بار كۇشىمدى جيناپ، كىرپىش- قابىرعانىڭ ءالى ەسىگى سالىنباعان اشىق تۇسىنان ىشكە قورقاسوقتاي ءۇڭىلدىم. ءسابي تۇگىل ەشتەڭە جوق. ماناعى قورقىنىشىم ودان بەتەر كۇشەيدى. ارتقا قايتىپ، جولعا شىعا بەرىپ ەم، بەيتانىس ءسابي تاعى جىلادى. ءۇي جاققا قايتا مويىن بۇرىپ قاراعانىمدا، ءقازىر عانا كىرپىشتەن وزگە ەشتەڭە جوق قابىرعاسىنا ۇزىن اپپاق ماتا تۇتىلىپ تۇرعانىن كورىپ، شوشىپ ايعايلاپ جىبەرىپپىن.. .
بۇل ءتۇسىم ەدى. ويانسام، تاڭ اتىپ قالىپتى.
* * *
ول ءۇيدى سالىپ جاتقانداردى جاقسى بىلەمىن. ۇيەلمەلى- سۇيەلمەلى بىرنەشە بالاسى بار وتباسى. وزبەكتەردى جالداماي-اق، كىرپىشتى وزدەرى سوعىپ، قابىرعاسىن تۇرعىزىپ جاتقان. كورگەن ءتۇسىمدى ولارعا ايتۋدىڭ ەش رەتىن تاپپادىم. ايتسام سەنە مە، الدە مەنى جىندى ساناي ما؟ ايتپايىن دەسەم، ولاردى الدەبىر توسىن ءجايت كۇتىپ تۇرعان سياقتى بولادى دا، الگى قورقىنىشتى ءتۇس ماعان تىنىشتىق بەرمەيدى. سولاي ءارى-ءسارى بوپ جۇرگەن كۇندەردىڭ ءبىرى ەدى.
قولىم بوساسا بولدى، سالىنىپ جاتقان ءۇيدى توڭىرەكتەيمىن. قابىرعاسىن قالاپ بىتۋگە تاياپ قالىپتى. ويلارىندا ەشتەڭە جوق. كەيدە «ول ءتۇستى ايدالاداعى مەن كورگەنشە، مىنالاردىڭ وزدەرى نەگە كورمەيدى؟ » دەپ الدەكىمدى جازعىرامىن دا.. .
ول وتباسىنىڭ ەكى ۇلى ۇيلەنگەن. بىرەۋىن مىنا سالىپ جاتقان ۇيگە ەنشىسىن بەرىپ شىعارماق بولىپ جۇرگەنىن مەن دە، ەلدىڭ ءبارى دە بىلەدى. ۇلكەن ۇلى ەمەس، كىشىسى بولىنەدى. ۇلكەنىن بولەك شىعارايىن دەسە، ونىسىنىڭ كەلىنشەگى ون شاقتى جىل بولدى، ءالى بالا كوتەرگەن جوق. قاراتپاعان جەرى قالماعان دەسەدى. شيپا تابىلماسا ءقايتسىن ەندى؟ قۇدايدىڭ بەرمەسىن تارتىپ العان پەندەنى ءالى كورگەن دە، ەستىگەن دە جوقپىن. بالا كوتەرمەگەن كەلىننىڭ ول شاڭىراقتاعى كەلەشەگى بۇلىڭعىر. سوندىقتان دا ءالىپتىڭ ارتىن باعىپ، ونى شىعارعىسى كەلمەيدى. كىم بىلەدى، مۇلدەم تۋمايتىن بولسا توركىنىنە قايتارۋعا تۋرا كەلە مە، سونداي جوسپارلارى دا بار شىعار.. .
جاز ءبىتىپ، كۇز كەلدى. الگى سالىنىپ جاتقان ءۇي كىرپىشى ورىلگەن كۇيى توقتاپ قالدى. «بىتىرۋگە اقشا جوق، كەلەسى جىلى اياقتارمىز» دەپ كىدىرتكەن كورىنەدى. مەن ونى باياعى تۇسىممەن قالاي بايلانىستىرارىمدى بىلمەي الەك بولدىم.
سول سالىنىپ جاتقان ءۇيدىڭ جانىنان قالاعا باراتىن ۇلكەن جول وتەتىن. قالاعا بارار بولساق، سول تۇستان كولىك توقتاتاتىنبىز. ءبىر كۇنى مەن دە قالاعا باراتىن كولىكتەرگە سول جەردەن مىنبەك بولدىم. ءۇيدىڭ اينالاسىندا ءتورت- بەس ادام ءجۇر ەكەن. تاڭ ازانىمەن ولاي ۇدەرىپ جۇرگەندەرى تەگىن ەمەستەي كورىندى دە، بىردەڭە بولعانىن جۇرەگىم سەزىپ، جاندارىنا باردىم.
— ادامداردا مەيىر قالماي بارادى. بۇل نە سۇمدىق! — دەدى قارتاڭ اكەلەرى.
— تىنىشتىق پا؟ — دەدىم اماندىقتان سوڭ.
— تىنىشتىق ەمەس. ءسابي تاۋىپ الدىق.
جۇرەگىم تاس توبەگە شىقتى. قۇلاعىم تالاي ەستىگەن مۇنداي سۇمدىقتى ءتىرى كوزبەن كورىپ تۇرعانىم وسى.
— نە؟ ! كىمنىڭ ءسابيى؟
— كىمدىكى ەكەنىن ءيتىم ءبىلىپ پە؟ تاڭەرتەڭ ءۇيدى كورەيىن دەپ كەلسەم، جىلاعان داۋىس شىعادى. ودەيالعا وراپ، وسىندا تاستاپ كەتىپتى.
باياعى ءتۇسىمنىڭ تەگىن ەمەستىگىن ويلادىم. قارت كىسى ءوز- وزىمەن كۇبىرلەپ، كەيىگەن ۇنمەن سويلەپ ءجۇر.
— بۇگىن كەلە قالعانىم قانداي جاقسى بولعان. ايتپەگەندە بەيشارا جىلاپ- جىلاپ ءولىپ قالادى ەكەن. قۇداي توبا، مۇنداي سۇمدىقتى دا كوردىم- اۋ. اقىرىن بەرە گور.. . اياق- قولى ءبۇتىن، ون ەكى مۇشەسى ساپ- ساۋ تۋىلعان. مۇنداي بالادان نەگە بەزدى دەسەڭشى؟
«بالا كوتەرمەي جۇرگەن كەلىنىڭىزدىڭ باۋىرىنا سالىڭىز، اسىراپ السىن» دەمەكشى ەدىم. ءبىراق ونى مەنسىز دە ويلاپ قويعان بولار. جوق جەردەن اقىلگويسىپ نەعىلام دەدىم.
شاماسى، مىنا ۇلكەن جولدان ءوتىپ بارا جاتىپ، تولعاعى قىسقان. دەرەۋ تۇسە قاپ، بىتپەگەن ۇيگە كىرىپ بوسانىپ، قاراسىن كورسەتپەي زىتقان. وسىلاي توپشىلادىم.
مىنا توسىن حابار ەلگە جىلدام تاراپ، بۇكىل اۋىل جاعاسىن ۇستادى. باياعى ءتۇستى ەشكىمگە سول كۇيى ايتپادىم. ايتقانمەن ەشكىم سەنە قويماس ەدى، سەنسە دە «بۇعان دەيىن نەگە ايتپاعانسىڭ؟ ەندى كەلىپ اۋليە بولماي- اق قويشى» دەسە شە؟ ..
ويلاعانىمداي، تاستاندى ءسابيدى ۇلكەن ۇلى مەن كەلىنى اسىراپ الدى. اسىراپ الدى دا، كوز كورمەس، قۇلاق ەستىمەس جاققا كوشىپ كەتتى. كوشىپ ەمەس- اۋ، قاشىپ كەتتى. ەلدىڭ سوزىنەن، سىپسىڭىنان قاشتى. اسىراپ العان پەرزەنتتەرىنىڭ بولاشاعىن ويلاپ، اناسىنىڭ ۋىزى بۇيىرماعان ءسابيدىڭ كوڭىلىنە ەلدىڭ پىش- پىشى كىربىڭ تۇسىرمەسىن دەپ الىسقا ۇزادى.
ءبىراق «قاي بەزبۇيرەك تۋىپ تاستاپ كەتتى؟ » دەگەن سۇراقتىڭ جاۋابىن ەشكىم دە تاپپادى. اۋىلدا ونداي ەكىقابات بولىپ، تۋىپ تاستاپ كەتەتىندەي جاعدايداعى ەشكىمنىڭ قىزى دا، كەلىنى دە جوق ەدى. دالادان كەلگەن سۇمدىق ەكەنىن ەكىنىڭ ءبىرى ايتىپ ءجۇردى. سولايشا ول وقيعا ۇمىتىلىپ كەتتى.

* * *
كوپ جىل ءوتتى. باياعى بىتپەي تۇرعان ءۇي الدەقاشان اياقتالعان. ول جەردەن تابىلعان ءسابي دە ءقازىر مەكتەپتە وقىپ ءجۇر دەپ ەسىتەم. ول كەزدەگىدەن مۇلدەم باسقاشا سارىنداعى ءومىر زىرىلداپ ءوتىپ جاتتى.
ءبىزدىڭ اۋىلداعىلار سىرداريانىڭ جاعاسىنان شىم (اجىرىقتىڭ تامىرى ارالاس) كىرپىش ويدىرىپ تاسيدى. اقشاسىن بەرسەڭ وزدەرى اكەپ تە بەرەدى، ءبىراق ولاردىڭ اكەلگەنى كوبىنە سىنىق، ۇگىتىلگەن ساپاسىز بوپ شىعادى دا، ادامدار وزدەرى باسىنان قاداعالاپ تۇرىپ ويدىرىپ، سايدىڭ تاسىنداي قىپ اكەلەدى. ۋداي اقشا شىعىنداعان سوڭ سولاي دا تياناقتى قىلىپ تۇسىرگەن دۇرىس قوي.
كىرپىش كەرەك بولىپ، داريانىڭ جاعاسىنا مەن دە باردىم. شالعىندى جاعالاۋدىڭ شاردارا سۋ قويماسىنا ۇلاساتىن تۇسىندا كامازدار قاز- قاتار ءتىزىلىپ تۇر ەكەن. اقشاسىن تولەسەڭ ۇيىڭە اكەلىپ تاستايدى. باسىنان قالاعانىڭشا ويدىراسىڭ. وزدەرى ارتىپ بەرەدى. سول جەردەگى جۇمىسشى اتاۋلىنىڭ ءبارىن بيلەپ- توستەپ ءبىر باي كەلىنشەك ءجۇر. قوجايىن سول، ءسىرا. ادامنىڭ كوپتىگىنە قاراپ ول جەردىڭ ساۋداسى اسا قىزۋ ەكەن دەپ ويلادىم. ەلدىڭ ءبارى جاپپاي جانتالاسىپ، قۇرىلىس نىساندارىن سالىپ جاتقاننان ساۋ ما دەپ قالاسىڭ.
مەنىڭ كەزەگىم جەتكەنشە ءتۇس بولدى. «تاماقتانىپ الايىق» دەپ جۇمىسشىلارى كىرپىش ويۋدى دوعاردى دا، كامازداردىڭ كولەڭكەسىنە اس- سۋىن ىشۋگە كەتتى.
— ءسىز قايدان كەلدىڭىز؟ — دەدى الگى باستىق كەلىنشەك.
— «اتامەكەن» ، 40-جىلدىق.
— دۇرىسس.. . نەگە ەكەنىن، سول اۋىلدان كليەنتتەر كوپ كەلەدى بىزگە. ءجۇرىڭىز، تاماقتانايىق.
— جوق، راقمەت، وزدەرىڭىز.. .
— راقمەتتى ادام جەپ بولعاسىن ايتادى. كۇننىڭ استىندا پىسىناپ نە بار؟ ءجۇرىڭىز! — دەپ ماعان ۇرسىپ بەرگەندەي بولعان سوڭ، دامنەن ۇلكەن ەمەسىمدى ۇعىنىپ، سوڭىنان جۇرە بەردىم.
— «اتامەكەننەنمىن» دەڭىز. قاي اۋىلىنان؟
— ورتالىعىنان.
— بۇرىننان سوندا تۇراسىز با؟
— تۋعالى سوندا تۇرامىن.
— دۇرىس.. . — دەدى تاعى دا. سول كۇيى ءۇنسىز قالدىق تا، ءۇنسىز تاماقتانىپ وتىرا بەردىك. تاماقتانىپ بولعان سوڭ:
— سىزدەن بىردەڭە سۇرايىنشى. ەشكىمگە ايتپايسىز عوي؟ — دەدى الدەنەنىڭ شەتىن قىلتيتىپ. توسىننان باستالعالى تۇرعان جۇمباق اڭگىمەگە دەگەن قىزىعۋشىلىعىم ويانا قالسا دا، ونىمدى بىلدىرگىم كەلمەي:
— سونشالىق قۇپيا بولسا ايتپاي- اق قويىڭىز، — دەدىم.
— نەگە؟ باسقاعا ايتىپ قويام دەپ قورقىپ تۇرسىز با؟
— جوق. مەنەن باسقاعا ايتىپ پا ەدىڭىز ونى؟ — دەپ سۇرادىم.
— نەگە ولاي سۇرادىڭىز؟
— باسقاعا دا ايتقان بولساڭىز، ول قۇپيا ەمەس. ەرتەڭ ەلگە جايىلىپ كەتسە كىمنەن كورەسىز؟ مەنەن بە، باسقادان با؟ مەنى تانىمايسىز، ماعان نە ءۇشىن سەنۋىڭىز كەرەك؟
— ەەەە، ءتۇسىندىم. جوق، ەشكىمگە ايتقان ەمەسپىن. ءتىپتى اتا- انام دا بىلمەيدى، — دەدى تەرەڭ كۇرسىنىپ. — ول ءبىر كوڭىلسىز، سۇرعىلت اڭگىمە.
— ولاي بولسا، ءوزىڭىز ءبىلىڭىز.
— كەلىستىك. وسى جەردە قالسىن. «اتامەكەننەن» تالاي كليەنتتەر كەلىپ، كىرپىش الىپ كەتكەن. ءبىراق ءسىز سىر ساقتاي الاتىن سەنىمدى ادام سەكىلدىسىز. سوندىقتان سىزگە اقتارىلعىم كەلىپ تۇر.. . وسىدان ون بەس جىل بۇرىن اۋىلىڭىزدىڭ شەتكى جاعىنداعى ۇيلەردىڭ بىرىنەن ءسابي تابىلعان ەدى عوي؟
قۇلاعىما ءتۇن ىشىندە ىڭگالاعان جازىقسىز ءسابيدىڭ داۋسى كەلدى. ايانعا ۇقساس ءتۇس. اۋىل. ءتۇن. شەتكى ءۇي.. .
— ەسىڭىزدە مە؟ — دەدى تاعى دا.
نەگە ەسىمدە بولماسىن. ارينە ەسىمدە. بۇكىل اۋىل دۇرلىگىپ بارىپ تىنىشتالىپ ەدى عوي.
مەن بىردەن جاۋاپ بەرە قويماپ ەم، اڭگىمەسىن جالعاستىرا بەردى.
— سول كەزدە ادامدار تۋىپ تاستاپ كەتكەن ايەلدى قارعادى ما؟ — دەدى كەلىنشەك.
— قارعاسا قارعاعان شىعار. ەسىمدە جوق. ايتەۋىر ەشكىم ماقتاماعانى انىق.. . — دەي سالدىم. ال ىشكى تۇكپىرىمنەن «ول وقيعانى نەگە سۇرادى؟ الدە تۋىپ تاستاپ كەتكەن وسىنىڭ ءوزى مە ەكەن؟ » دەگەن سىقىلدى سانسىز سۇراقتار باس كوتەرىپ كەلە جاتقان- دى. مىنا كەلىنشەكتىڭ اڭگىمەسى باياعىدا ۇمىتىلىپ كەتكەن سانامداعى قاسىرەتتى قايتا وياتىپ، سول ءبىر قوقىنىشتى ءتۇستى كوز الدىما قايتا اكەلىپ ەدى.. .
— سول تاسجۇرەك قىز مىنا مەنمىن.
وسىلاي دەيتىنىن باعانا- اق شامالاعانمىن. مىنەزى قاتقىلداۋ كورىنگەن بەيتانىس كەلىنشەكتى سونشالىق قاتىگەز، مەيىرىمسىز دەپ ويلاماپ ەم، ءالى دە ادامدى بىردەن تاني المايتىنىما كوزىم جەتتى. قاندى قول قىلمىسكەرمەن بەتپە- بەت وتىرعانداي، دەنەم ءبىر ىسىپ، ءبىر سۋىدى.
— ول ۇزاق اڭگىمە. اسىقپاي بايانداپ وتىرا بەرۋگە مەنىڭ دە، ءسىزدىڭ دە ۋاقىتىمىز جوق. ول كەزدە ەكىنشى كۋرسقا ەندى وتكەن ستۋدەنت ەدىم. ءسىزدىڭ اۋىلدىڭ ءبىر جىگىتىمەن كوڭىل قوسىپ، الدانىپ قالدىم. بالا كوتەرىپ قويدىم دەپ ەم، «ويباي، مەن ۇيلەنە المايمىن، الدىمدا بويداق اعالارىم كوپ» دەپ ازار- بەزەر بولدى دا، ءىز- ءتۇسسىز جوق بوپ كەتتى. اتا- انام بىلسە مەنى ولتىرمەسە دە، كورەسىنى كورسەتەتىن ەدى. ءىشىم بىلىنگەننەن باستاپ اۋىلعا مۇلدەم جولامادىم. اقىرىندا سولاي جاساۋعا ءماجبۇر بولدىم. اقىماقتىق قوي مەنىكى. ارينە، اقىماقتىق عانا ەمەس، جاۋىزدىق.
ءوزىنىڭ ەسكى جاراسىن ءوزى تىرناپ وتىرعان ادامدى جۇباتۋدى نەمەسە ءبىر كەزدەگى تىرلىگى ءۇشىن وعان دۇرسە قويا بەرۋدى ويلاعانىم دا جوق. ىشتەي ونى ءيتتىڭ ەتىنەن جەك كورىپ وتىرسام دا، سىر الدىرماۋعا تىرىستىم.
— ءبىزدىڭ اۋىلعا ارنايى بارىپ بوساندىڭىز با؟
— ولاي جوسپارلاعان جوقپىن. ەرتەمەن قۇربىمنىڭ ۇيىنەن قايتىپ كەلە جاتقانمىن. جۇكتى ەكەنىمدى سول قۇربىم عانا بىلەتىن. ءسىزدىڭ اۋىلدىڭ تۇسىنان ءوتىپ بارا جاتىپ كادىمگىدەي تولعاق كەلگەنىن ءبىلدىم.. . شوپىرعا توقتا دەدىم. «ءسىز كەتە بەرىڭىز، وسىندا قالامىن» دەپ ءتۇسىپ قالدىم دا، سول جەرگە.. .
ارى قاراي ايتۋعا قىستىعىپ، وكسىككە بۋلىعىپ شاماسى كەلمەدى.
— بوسانعان سوڭ قالاي كەتتىڭىز ول جەردەن؟
— قالاي كەتكەنى نەسى. كەۋدەمدە جانىم بار عوي. تاڭ اتىپ قالعان مەزگىل ەدى. اۋىل ءالى ويانا قويماپتى. سۇيرەتىلىپ ءجۇرىپ، ادامدار ورگەنشە ول جەردەن ءبىراز ۇزاپ كەتتىم. كەزدەسكەن كولىكتەردىڭ ءبىرىن توقتاتىپ، قالاعا جەتىپ الدىم.
— وكىنبەدىڭىز بە؟
— بۇل سۇراققا جاۋاپ بەرمەيمىن! وبالى اكەسىنە! ايتىپ وتىرمىن عوي، ول كەزدە نە- بارى ون سەگىزدە عانا ەدىم. سابيدەن گورى اكە- شەشەمنىڭ ابىرويىن ويلاپپىن عوي. ەلدىڭ ءبارى ءبىلىپ قويسا، ناعىز ماسقاراعا ۇشىراپ، اتا- انام دا، مەن دە قارابەت بولار ەك. اتا- انام بايعۇس سول كۇيى بىلمەي كەتتى. بىلمەي- اق قويسىن. ءتىپتى مۇنى ءبىر قۇربىمنان باسقا ەشكىم دە بىلمەيدى.. .
ودان ءارى قاۋزامادىم. ءسابيدىڭ وبالى ءبىر ادامدى عانا تاڭداي قويسا مەيلى عوي. كىنالى ەكەۋ. ايتپاقشى، بۇنى سورلاتىپ كەتكەن جىگىتتىڭ كىم ەكەنىن سۇراماق بولدىم دا، ونىڭ ماعان قاجەتى قانشا ەدى دەپ ول ويىمنان بىردەن اينىدىم.
— ماعان مۇنىڭ ءبارىن نە ءۇشىن ايتتىڭىز؟
— ءجاي.. . ايتقىم كەلىپ كەتتى.. . مىنا جەردە قوجايىن بولعانعا مەنى ءبىر جەتىسىپ ءجۇر دەپ ويلاعان بولارسىز. وتكەن ءومىرىمدى تۇگەل اقتارسام، ءوز ومىرىڭىزگە شۇكىرشىلىك ايتارسىز.. . ءسابيدىڭ كيەسى ۇردى- اۋ دەپ ويلاپ ءجۇرمىن. «نەنى قورلاساڭ، سوعان زار بولارسىڭ» دەۋشى ەدى. تۇرمىسقا شىقتىم. قايتادان بالا كوتەرمەدىم. سول ءۇشىن اجىراستىم دا. جۇمىسىمدا دا تۇراق تاپپاي، سان كاسىپ اۋىستىردىم. جولىم اۋىر پەندەمىن، نەگىزى.
— اڭگىمەگە سۇرانىپ تۇر ەكەن، — دەدىم باسقا نە ايتارىمدى بىلمەي.
— اڭگىمە جازا الاسىز با؟
— ازداپ.
— جازا الساڭىز، جازىڭىز. ءبىراق اتىمدى اتاماڭىز. قىزىق، مەنى ءتىپتى ۇرىسپاعانىڭىز، سوكپەگەنىڭىز تاڭعالدىرىپ وتىر. ىشتەي سىباپ جاتقان شىعارسىز، ءيا؟ .. الدە سىزگە ءبارىبىر مە؟
«قايدان ءبارىبىر بولسىن؟ ۇرىسىپ، جازعىرعاندا ۋاقىت دوڭگەلەگى ون بەس جىلعا كەرى اينالار دەيمىسىڭ؟ جازاسىن اللانىڭ ءوزى اسىقپاي بولسا دا بەرە جاتار» .. .
— ايتپاقشى، مەنى الداپ كەتكەن وپاسىز جىگىتسىماعىم اۋىلىڭىزدا ما؟
ءوزى اناداي سۇمدىقتى جاساپ وتىرىپ، بىرەۋدى وپاسىز دەگەنى ميىما سىيمادى.
— ول كىم ەدى؟
— ءسىزدىڭ اۋىلداعى.. .
كىم ەكەنىن ايتقاندا جاعامدى ۇستادىم. باياعى اۋىلدىڭ شەتىندەگى ۇيدەن تابىلعان ءسابيدى اسىراپ العان ادامنىڭ ىنىلەرىنىڭ ءبىرى بوپ شىقتى. ول جىگىتتى جاقسى تانيمىن. ۇيلەنگەن، بالا- شاعاسى بار. ءبىراق مىناداي بىلىعى بارىن بىلمەيدى ەكەنمىن. ءوز شارۋاسىنان وزگە ەشتەڭە بىلمەيتىن جۋاس سەكىلدى ەدى. جۋاس دەپ جۇرگەنىم قاراپ جۇرمەي، بىردەڭە ءبۇلدىرىپ جۇرگەن بىرەۋ ەكەن.
— ءيا، سول. ءسابيدى اسىراپ العان ادامنىڭ ءىنىسى. وزدەرىنىڭ قانى، وزدەرىنە بۇيىرىپتى عوي.
كەكەسىنمەن الدە باسقا ويمەن ايتتى ما، بەلگىسىز. ايتەۋىر وندا وڭىپ تۇرعان كوڭىل- كۇي جوقتىعى ايدان انىق ەدى.

انادايدان جۇمىسشىلاردىڭ ءبىرى ماعان قاراپ ايعايلادى.
— كوكە، كىرپىش الاسىز با؟
— الامىن، — دەدىم مەن دە داۋىستاپ.
— الاتىن بولساڭىز مىندا كەلسەڭىزشى. ول جەردە اڭگىمە سوعىپ نەعىپ وتىرسىز. قىزىق پا دەيمىن.. .
ورنىمنان تۇرىپ، جۇمىس قايناپ جاتقان بەتكەيگە قاراي جىلجىدىم.. .

* * *
قايتادان كىرپىش وياتىن جەرگە جولىم تۇسكەن جوق. سول جاقتان كىرپىش اكەلىپ جۇرگەندەردىڭ ايتۋىنشا، وندا قوجايىن اۋىسىپ كەتكەن. سوعان قاراعاندا انا كەلىنشەكتىڭ ول جۇمىسقا دا تابانى تۇراقتاماعان سەكىلدى. ارقالاعان ءزىل باتپان كۇناسى قالعان عۇمىرىندا ارىن مازالاپ، تىنىشىن الا ما، الدە ءبىر كەزدەرى سانالى تۇردە قولىمەن جاساعان ىسىنە باسى دا، جۇرەگى دە اۋىرماستان قاننەن- قاپەرسىز كۇن كەشە بەرە مە، ول جاعى وزىنە عانا بەلگىلى ەدى. قاتەلىكتىڭ دە ءتۇر- ءتۇرى بولاتىنىن، ماڭگىلىك وكىنىشكە باتىرار ورنى تولماستارى دا بار ەكەنىن ءبىرىنشى رەت ءتۇيسىندىم.. .
وتكەندە عانا شىمكەنتكە باردىم. تاكسيدى قىمباتسىنىپ، گازەلگە مىنبەك بوپ جاتىر ەم، ەكى قولتىعىمەن ەكى بىردەي بالداققا سۇيەنگەن ايەل الدىمدى كەس- كەستەي بەردى. شەتكە ىسىرىلىپ جول بەرىپ، وتكىزىپ جىبەردىم. اجىممەن ايعىزدالا باستاعان بەت- الپەتىنە كوزىم ءتۇستى دە، بىلتىر جازداعى كىرپىش وياتىن جاعالاۋدا ماعان اقتارىلعان قوجايىن كەلىنشەكتى بىردەن تانىدىم. مىنا ءحالى قالاي اسەر بەرگەنىن بىلمەيمىن، ءبىر دەمدە- اق ەسەڭگىرەتىپ كەتكەندەي، دەنەم مۇزداپ، ماڭدايىمنان سۋىق تەر بۇرق ەتە قالدى. تىلدەسۋ بىلاي تۇرسىن، انادايعا ۇزاپ بارا جاتقان ونىڭ سىرتىنان قاراۋعا دا جۇرەگىم داۋالاماي، مەلشيىپ تۇرىپ قالدىم.

مىقتىبەك ورازتاي ۇلى