«ويران» – وتباسىلىق تراگەديا


اشىلعانىنا ەندى عانا ءۇش جىل تولعان ەلورداداعى 76№ مەكتەپ- ليتسەيى تەاتر ونەرىن دارىپتەپ، كاسىبي رەجيسسەردىڭ ارالاسۋىمەن، وقۋشىلاردىڭ ۇلكەن دايىندىقپەن ساحناعا شىعۋىنا مۇمكىندىك جاساپتى. مۇنى وسى ءبىلىم ۇياسىنىڭ باسشىسى سافۋرا سەيدۋالي قىزىنىڭ اڭگىمەسىنەن بىلدىك. وسىعان دەيىن وقۋشىلار قازاقتىڭ اسا كورنەكتى اعارتۋشى ۇستازى ىبىراي التىنسارين جانە الاش كوسەمى ءاليحان بوكەيحانوۆ جايىنداعى سپەكتاكلدەردى ساحنالاعان. ال مەكتەپ ساحناسىندا كۇنى كەشە قويىلعان «ويراننىڭ» ءجونى بولەك. ول جاڭادان اشىلىپ جاتقان «عاسىر» تەاترى ءۇشىن تاڭداپ الىنعان ترۋپپا ارتىستەرىنىڭ تۇلا بويى تۇڭعىشتارى دەسە بولادى.
«ويران» – بايانعالي ءالىمجانوۆتىڭ نيەتى قاراۋ ميسسيونەرلەردىڭ بۇلدىرگى ارەكەتتەرىن اشكەرەلەگەن وزەكتى شىعارماسى. ومىردە تەرىس اعىمداردىڭ كەسىرىنەن شىن مانىندە باقىتسىزدىققا ۇشىراعان جاندار بار عوي. «ويران» – سولاردىڭ جيىنتىق بەينەسى. مۇندا ءبارى سيمۆول ارقىلى بەرىلەدى. وزگە دىنگە كىرىپ كەتكەن جاس جىگىتتىڭ اتى – ارمان. ول بىرەۋدىڭ اسىل ارمانى، ۇكىلەگەن ءۇمىتى ەدى. ءبىراق، سول اسىل ارماندى سەكتا سيقىرلاپ الدى. اناسىنىڭ اتى – شەكەر. وتباسىنىڭ ۇيىتقىسى، جارى مەن ۇلىنىڭ ورتاسىندا ءتاتتى عۇمىر كەشۋى ءتيىس ايەل اشى تاعدىرمەن بەتپە- بەت كەلدى. ۇلىنىڭ سوڭىنان ول دا سەكتاعا كىردى. وتاعاسى – ەلتاي. اشۋمەن وتقا ءتۇستى. تۇرمەگە قامالدى.
ءيا، مۇندا ءبارى اپ- انىق، تايعا تاڭبا باسقانداي عىپ كورسەتىلمەيدى. ءار كورەرمەن ءوز تۇسىنىگىنىڭ دارەجەسىندە ۇعاتىنداي يشارالى، استارلى تۇستار كوپ. رەجيسسەر تىرلىكتىڭ اشى شىندىعىن سيمۆولمەن كورسەتۋگە ۇمتىلادى. ساحناداعى كورىنىستەر تەز اۋىسىپ وتىرادى. بەبەۋلەگەن زارلى اۋەن نيەتى قاراۋ، پيعىلى جات ميسسيونەرلەردىڭ جۇمباق تا جاسىرىن الەمىنىڭ حابارشىسى سياقتى. سەكتانتتاردىڭ قاپ- قارا كيىمى دە سونى مەڭزەيدى. ءتىپتى ونىڭ قانداي سەكتا، قانداي ءدىن ەكەنى اتالمايدى. پاراللەلدەر، ساحنانىڭ ءتۇرلى مەزەتىن تۇرلىشە دەكوراتسيالاۋ، اكتەرلەردىڭ سوزدەرىنە عانا ەمەس، ارەكەتتەرىنە، ىم- يشارالارىنا قاتتى باسىمدىق بەرىلۋى – رەجيسسەردىڭ تاپقىرلىعى. ارماننىڭ وتباسىنداعى ساتتەرى جارىقپەن، اتا- انا الاقانىنىڭ جىلۋىمەن، ال سەكتاداعى ءومىرى ساحنانى قاراڭعىلاۋ ارقىلى ءبىر- بىرىمەن سويلەسپەيتىن كىسىلەردىڭ جىن قاققان كىسىلەرشە قۇتىرىنىپ بيلەۋىمەن سيپاتتالعان.
دراما بارىسىندا وزگە دىنگە كىرىپ كەتكەن ارماننىڭ اۋزىنان ءبىر ءسوز شىعادى. اكە- شەشەسىنە قاراپ تۇرىپ: «ماڭگىلىك اقيقاتقا جەتۋ جولىن مەن وسى جەردەن تاپتىم. ءبىز ماڭگىلىكتىڭ الدىندا، مىڭ- ميلليون جاراتىلىس يەلەرىنىڭ جانىندا تۇك تە ەمەسپىز» ، دەيدى ول. ءسويتىپ، قىم- قۋىت تىرشىلىكتەن، كەيبىر قاتىپ قالعان ۇستانىمداردان، ادەت- عۇرىپ، سالت- سانادان بوساعىسى كەلەدى. ەركىن، تاۋەلسىز ءومىر ءسۇرۋدى جانى قالايدى. اۆتور دا، رەجيسسەر دە وسى جاستىق شاقتىڭ جەلىگىنە باسا ءمان بەرىپ، جاستىڭ جانى نەنى قالايتىنىن ءبىلىپ، سونى ۇتىمدى كورسەتە العانى بايقالىپ تۇر.
قورىتا ايتقاندا، «ويران» دراماسى ارقىلى قوعامداعى وتكىر ماسەلەنىڭ ءبىرى جاقسى كوتەرىلگەن. ۇگىت- ناسيحاتسىز، اقىل ايتۋسىز- اق جاماندىق پەن جاقسىلىقتىڭ شەكاراسى بەلگىلەنىپ، اق پەن قارا اجىراتىلعان.
ايگۇل سەيىلوۆا،
«ەگەمەن قازاقستان»