كوكىرەگىمدە ولەڭ كوشىپ ءجۇر، قازاعىمنىڭ ءيىسى اڭقىپ!

 
ايالدامادا

سەن جانە مەن، — ايالدامادا تۇرمىز ەكەۋمىز.
جارىق ساۋلە جۇتىپ جالعاننان.
ءبىر اياعىڭنىڭ كەمتارلىعىن بىردەن اڭعارعام.
كۇيىك شالعان ءجۇزىڭدى جانە بايقاعام، سالعاننان.

نە بولدى ەكەن ساعان، قىز بالا؟
ايالدامادا — ءبىز عانا.
كوشە بويى — ارقىرايدى كىلەڭ كوكتەمىر.
الايا اسپانعا قارايدى، عيماراتتارى قۇج قالا.

ءداتىنىڭ دۋى دۋلىعالى زاماندار ۇنىمەن سارىنداس،
مەن ءبىر بەيتانىس اعاڭمىن عوي، لاپىلداعان جالىن- باس.
جارىمجاندىعىڭدى جاۋتاڭ كوزىڭمەن جاسىرىپ،
ازاپتانۋىڭ- اي، قارىنداس…

بەزبۇيرەك تاسبەت قالا، جەزۇندى،
اياۋسىز جانىشتاي بەرە مە سەندەگى ءتوزىمدى؟ !..
ىڭعايسىزدانا جوتكىرىنگەنىڭنەن تومەنشىكتەنگەنىڭ تىپتەن سەزىلدى.
كوز جاسىم كوكىرەك ءىشى ەزىلدى…

وزگە جاققا وقتالىپ قىزىلكوز شىلىمىم،
ءوزىڭدى جوتاممەن دە كورە الۋىمنىڭ سىرى — مىڭ.
قاراشى، انە، قانداي ادەمى بۇرىمىڭ!..
اينالاداعى سۇق كوزدەر مەن سۋماڭ سوزدەردەن قورعانسىز،
تاپ- تازا، بەيكۇنا، ءتىرى مۇڭ —
ىشكى نۇرىڭدى
ءسۇيىپ تۇرمىن عوي مەن، قۇلىنىم…

***

سەمەي. شاھكەرىم داڭعىلى — 86-87

جۇمىس بولمەمدە — دومبىرام.
باقسىلانسام، — داڭعىرام.
شايتانتيەگى — ۇمايتەرەكتەن.
اتا تەگى — بايتەرەكتەن.
پەرنەلەرىندە — باق قۇسىنىڭ ءۇنى بار.

ەرىگە قولعا السام، سويلەمەي قوياتىن جىنى بار.
ىشەگىن سەكسەك اتا ىزىپ بەرگەن.
قۋانىشىم مەن قايعىمدا عانا قىزىپ بەرگەن…

جۇمىس بولمەمدە، سونداي- اق،
شۇڭكىلدەسەدى قاعاز بەن قالام، تاعى دا باسقا اعايىن.
تەرەزە الدىندا — تيتىمدەي ەركە توعايىم.
قابىرعادا — نەمەرەلەرىمنىڭ سۋرەتتەرى، جۇرەگىمنەن نۇر سىڭگەن.
مىڭداعان قاريا- كىتاپتار، كۇرسىنگەن…
باعزى زاماناداعى ءتۇز دەمى…
الەم ايناسى… ول — مەنىڭ ۇستەلىم.
سودان كورەمىن ءشوپ شىققانىن قاي جەرگە.
قاي جەرگە جاسىن تۇسكەنىن…

جاتىن بولمەمدە ۇيىقتاپ كەتىپ پەرعاۋىندىق پىشىندە،
قۇدايمەن دە تىلدەسەمىن تۇسىمدە.
سونداي دانامىن مەن، ءارى تۇك بىلمەيتىن بالامىن.
ءۇيىمنىڭ ءبىر قۋىسىندا پەندەشە كۇڭسىپ تە الامىن.
ءبىر قۋىسىندا كۇنادان دا جۋىنىپ- شايىنام، ولىمدەي.
ءتور بولمەمدە قىدىر وتىرادى كورىنبەي.
ول كەڭىستىك — وزىمىزگە دە قۇت، ەلگە دە.
ىڭىلدايدى ىلعي كوك شاۋگىم، جان جارىم جۇرگەن بولمەدە.
كەسەلەر كۇلەدى سىڭقىلداپ…
ال، مەندىك ماڭدايدان شالقيدى عۇمىر- جان.
تاڭدايدا بالقيدى عۇمىر- ءدام.
سىلدىراپ ۋاقىت اعادى قۇبىردان…

و جارىق دۇنيە، وسىلاي عانا تۇرساڭ — قۇپ.
كوكىرەگىمدە ولەڭ كوشىپ ءجۇر، قازاعىمنىڭ ءيىسى اڭقىپ!

***

كەيدە

كەيدە، مەن
قىرىق جىنى ەرەن قىزىل كارلەنگەن ايازعا
شىعا سالامىن جالاڭبۇت… دىمقىل جەيدەمەن.
كەيدە، مەن
پەرىشتەشە سويلەسىپ وتىرام پەندەمەن.
كۇنام جوق پا؟
قايدااعى… و جاعىنان دا كەندە ەمەن.

كەيدە،
قالاداعى ەل- جۇرتقا
سىپىرا سالەم بەرۋگە دە شىعام، ءان اڭقىپ.
كەيدە، جاپ- جارىق كۇلكى الىپ كىرەم، توپ ىشىنە قاراڭعى.
قايعىم جوق پا؟
قايدااعى… كەيدە، سۇرتە الماي ەسىم شىعادى سورامدى.

كەيدە،
ءيىلىپ ءتاجىم ەتەم، قىز كورسەم دارا كورىك.
كەيدە، شالشىق جالداپ كەتەم، ەس بىلمەيتىن بالاعا ەرىپ.
باسقا جۇمىسىم جوق پا؟
قايدااعى… كەيدە، وسىرگىم دە كەلەدى ساناما ورىك.

كەيدە،
مەزەتىندە مىيىشىندىك كۇڭگىر ءتۇن،
كادىمگىدەي قولىممەن ۇستاعىم دا كەلەدى مۇڭ قۇرتىن.
ۋاقىتشا ءولىپ، قابىرگە قۇلاعىم دا كەلەدى،
سۇراعىم دا كەلەدى حال- جاعدايىن اڭقىر مەن مۇڭكىردىڭ.
ەسالاڭمىن با؟
قايدااعى… ازازىلدەن دە ايلا ۇرلاعان جىمقىرمىن.

كەيدە،
مەندەگى شىرىلداعان جان — شەگىرتكەلەرمەن دە جاراسىمدا.
كەيدە، قۋانا قابىل الام انتۇرعاننىڭ جالاسىن دا…
مەن ايتەۋىر، ەل سياقتى جوسىپ- بوسىپ جۇرە بەرگىم كەلمەيدى،
اس پەن دارەت… حانالارىنىڭ اراسىندا.

***

قاراۋىلدا، اۆتوبەكەتتە،
سەنى العاش كورگەننەن- اق،
ءبىر شۇعىلاڭدى سەزگەنمىن، شالقىپ تۇرعان.
و مەزەت — ءوزىم دە اۋادا قالقىپ تۇرعام!..
ۇمىتقانمىن جىنىسىمدى.
كوكتەگى كۇن — ءتاڭىرىنىڭ بىزگە عانا ارناعان نۇرى سىندى!..

سول بەكەتتىڭ باسىندا — شىلدە ايى عاجاپ گۇلدەگەن.
سوعان قاراپ، جازمىشىمدى بىلمەك ەم..
شاشى دا اڭقىپ وسكەن مۇڭىمدى دا كوردىم مەن سوندا!
ساۋلەلى دە بولادى ەكەن- اۋ — مۇڭ دەگەن!..

سودان بەرى وتىز ءتورت شىلدە كەتتى ءوتىپ.
جەمىسىن بىرگە تەرىپ جەپ تالاي كەر كۇزدىڭ،
شۇكىر، جاپاسىن شەكپەدىك جالعىزدىڭ.
ال، شاشى دا اڭقىپ وسكەن مۇڭىم — سو قالپى…
قورعاۋشى پەرىشتەمىز — ول ءبىزدىڭ.
پوەزيا!

***

مەندە دە — سول، ءبىر- اق سانا، ءبىر- اق ار.
مىنەزىم بار — القوڭىر.
ولەڭنەن تىس تىرشىلىگىم — كۇناھار.
ءمىناجاتحانام — توعىزىنشى قاباتتاعى بالكونىم.

سول بالكوندا شىلىمىمنىڭ تۇتىنىنە اشۋىم ولەر اسىلىپ.
تەرەزەلەرىنەن جالت- جۇلت كورىنەدى ەسەر عاسىرىم.
تۇمان ەنەدى ەسىنەپ.
كوگەرشىندەر، عاشىعىم…

سول بالكونىمدا ەرەسەن،
ءوسىپ تۇرعان جۇپارى كوكشىل ۋسويقىم…
تۇگى قۇلپىرعان تۇنگى كوبەلەگىم…

ءبارى — اسەم.
ال، كۇن قۇلاقتانعاندا،
مۇڭلى الەمدى ۇشكىرىپ،
جىندى ويلارىممەن كەڭەسەم.

نەگىزىندە، بالكونىم مەن جازۋ بولمەم — ەكى ءومىر.
ەكەۋىندە دە ىزدەپ جۇرەمىن ءدات ەمىن.
تومەنگە ۇشسام، — قابىرگە…
جوعارىعا ۇشسام، تاڭىرىگە كەتەمىن!

قايتا تۇسەم، جارىم شايعا شاقىرسا.
نە، پىراقتاي پىسقىرىنعان قىمىزىن ساپىرسا.
مەن بالكوندا جۇلدىزدى ولەڭ وقيمىن،
كوسموستىق اقىنشا.

تۇكپىرىندە ونىڭ كوكالايىمنىڭ* ويىنشىقتارى دا بار تاماشا.
ءوزىم كەيدە كۇلىپ تە جۇرەمىن، و دۇنيەمەن جاناسا.
قايعىرام با؟
ارينە، قايعىرامىن،
جاھانداعى بارشا مارتەبە بالكونىمنان الاسا.

ء*ايبۇبى (كوكالاي) نەمەرەم

***

وتان،
مەن سەنىڭ الدىڭدا كىممىن؟
قىبىرلاعان ءبىر قۇمىرسقامىن.
ويلاپ جۇرەتىن وزىنشە جۇمىس قامىن.
ءبىراق،
يلەۋىم تۇرىندە بولسا دا،
تاۋىڭدى تۇرعىزۋعا تىرىسقانمىن.

كۇبىرمەن عانا ءوتىپ ءاربىر كۇپىرلى كۇن،
تابا الماي قويسام سەن ءۇشىن ۇتىرلى ۇعىم،
بوكسەڭە توسەلسىن،
ۇنەمى كۇرسىنىسپەن عانا توقىلىپ كەلە جاتقان بۇ تىرلىگىم.

ەكەۋمىزگە — ءتاڭىرىم الاقانىنا سالىپ، كۇندى ۇسىنعان.
وكىنىشتى،
قۇشاعىڭدا سۇمدار دا كوپ، جىن قىشىنعان.
ءوزىڭدى سوندايدا تالاي رەت اتىپ جىبەرسەم دە،
ىلعي قۇس ۇشىپ شىعادى پەرەنىمنىڭ ۇڭعىسىنان!

وتان،
ەگەر، ساعان، ءبىر مارتە بولسا دا، حايۋاندىق ىستەسەم،
موينىما ءمىنىپ ال دا،
بارشا لاعىنەتىڭمەن تىلگىلەپ بەر ساۋىرىمدى.
تىزەسىمەن دە قاندى ولەڭ جازاتىن ەرمىن مەن، جاۋىرىندى.
الايدا، اتا جاۋىڭا اينالامىن — قازاقشا سويلەمەسەڭ!
تارك ەتسەڭ — كوڭى دە اڭقىعان اۋىلىمدى!

***

قالامىم

قالامىمنىڭ ارقاسىندا، مەن نە كورمەدىم!..
قالامىم نە كورمەدى، مەنىڭ ارقامدا!..
حاق الدىندا دا يىلمەيتىن ءور بەينەسى — كوزىمدە.
ءورت- سياسى… بار — قاندا.
سۇيەگى دە — جاسىل، وندىردەن.
كۇمىس قالپاقشاسى دا — ءمور- تاڭبا.
جان جارىم دا بىلمەيتىن تالاي قۇپيا سىردى دا ءبىلىپ العان ول،
جاسىرىنىپ تۇرىپ قالتامدا.
ىشىندە دە جاتتى قامالىپ سانسىز كىتاپتىڭ.
جەر- جاھاندى جۇلدىزدارىمەن قۇتىرتقاندا سىناق- ءتۇن،
تالاي كەسىر ويدى دا سونىڭ قاراسىمەن جانىشتاپ،
تالاي ەسىل ويدى دا قالامۇشىمەن تۇتاتتىم…

جانىمنىڭ بايراعىنا ساپ تا قىلدىم مەن ونى.
جامانعا اتار وق تا قىلدىم مەن ونى!
قامشى ورنىنا، دات تا قىلدىم مەن ونى!

ءيا، ءداتىم دە — سول — زاتىم دا!
قايراتتى دا قارىمدى!
تالاي رەت ەمدەيمىن دەپ تە زارىمدى،
ار نۇرىنا مالىندى!
شيمايعا دا ارمانسىز سالىندى…
اڭقىپ بەرگەندە كۇزگى الما،
وزىممەن بىرگە عاشىق تا بولدى تالاي- تالاي پەرىەلىندىك قىزدارعا…
ءار ساۋساعىممەن دە ءبىر ءسۇيىپ، ايالايمىن مەن ونى
جۇرەگىم سىزداردا يا مۇزداردا.

***

كۇزگە بارايىن…
جوق، تۇزگە بارايىن!
قارلىعاشى قاناتىمەن ءسۇرتىپ سورامدى،
قاسقىرى جالاپ، جازىپ بەرۋشى ەدى- اۋ جان- دۇنيەمدەگى جارامدى!..
قالاعا بەكەر كەلىپپىن.
جانىپ تۇرعان شامدارى دا قاراڭعى.
مۇندا وتىرىك اقىن بولىپ جۇرگەنشە،
قاڭعىباسى بولايىن دالامنىڭ!

تۇزگە بارايىن.
بيدايىعىن جەيىن ۇگىتىپ،
بۇلاعىنىڭ ءدامىن تامسايىن.
جاڭا ءبىر ءومىر باستايىن تاڭ سايىن.
ماعان ونىڭ قاراقۇسى دا — حان،
قارعاسى دا — حانشايىم!

تۇزگە بارايىن.
قالادا — اتاق پەن بيلىككە ماس بايگى.
جاناشىر جوق.
تۋىس تۇگىل، دوس — قايعى.
تۇزدە، ەڭىرەپ جىلاسام دا،
جارتاستارى جاڭعىرىسا قوشتايدى.

قالادا قۇرمەتتەيدى اقشاسىمەن كۇشتىنى.
قازاق ءتىلىنىڭ قايىرشى سياقتى ۇسقىنى.
دالامدا بۇلت پەن جەل، جۋسان مەن كورتىشقان…
ءبارى — ءبىر تىلدە ۇعىسقان تۋىسقان!..
ءتۇز ءتىلى!

تۇزگە بارايىن، مۇڭىمنىڭ اناسى!..
قايتىس بولارمىن سوندا، شاماسى.
جانىم كۇنگە ۇشقاندا،
شىرىگەن ءتانىم شيپاعا اينالىپ،
ءبىتىپ تە كەتسە ەكەن دالامنىڭ جازىلمايتىن ءبىر جاراسى.

***

جىنىم كەلىپ تۇر… مۇڭايعان…
اۋمايدى- ءىي ءوزى قۇمايدان!
مەنىڭ ءجۇرىسىم — مىناۋ، ەربەڭدەپ —
ءبىر ايعا سەكىرىپ ءبىر ايدان…

جىنىم كەلىپ تۇر… قاپالى..
كۇز شۋاعىنداي اپ- ارىق.
ءار تالىنىڭ ءتۇسى — ءارتۇرلى،
نە ىستەپ قويعان- ءىي ساقالىن؟ !..

جىنىم كەلىپ تۇر… ءوش پيعىل؟ ..
بۇتىندا – دامبال، كەش كيىمى.
ولەڭ قايدا؟ — دەپ قويادى ءۇن- ءتۇنسىز.
ءوزىم دە — جىنمىن عوي، ەستيمىن.

جىنىم كەلىپ تۇر… قاقشيعان.
توبەقۇيقاسىنا وسكەن كوپ شي بار…
— نەمەنەڭە قالدىڭ- ەي ىرجيا؟
سايتانىمدى قوزدىرماي، كەتشى- ءىي، بار!… –

جىنىم كەلىپ تۇر… سەزىكپەن…
سەزىلەدى، ءيا، نازىك دەم!..
شاعانايىم كەلگەن ەكەن- اۋ قاسىما!..
وتىرىپپىن عوي ولەڭ جازىپ مەن!..

***

بەس جاسىمدا،
ساقالى تۇماندانعان سەكسەك اتادان
تەمىردى دە كەمىرگەن تەكە ءمىندىم.
اكە- شەشەمنىڭ جەبەۋىمەن، جەكە ءمىندىم.
ول كەزدە ءۇش ءومىر ەكەنىن بىلمەيمىن عوي،
ءدىندارلار كوكيتىن «ەكى ءومىردىڭ» …

التى جاسىمدا،
اسا- تاياعى دا اقىل اڭقىعان شوپان اتادان
قويتاستان ءىرى قوشقار ءمىندىم.
جاماندىقتى — قاسىمداعى قۇرداس قاستان ءبىلدىم،
جاقسىلىقتى — مۇڭداس دوستان ءبىلدىم.
الاۋلاتىپ سانامدى،
اۋىلدان ءۇزدىم قارامدى…

ون ءۇش جاسىمدا،
بىيشىگى وت بوپ تۇتانعان،
تاستى دا ساۋىپ، ءسۇت العان،
ءبىر ءسوزى قىرىق سان تابىنداي، قاسيەتتى زەڭگى بابادان
ءمۇيىزى بۇلت ىرەگەن بۇقا دا ءمىنىپ، كەۋدەسى التاي تاۋىنداي…
سيىرساسكەدە موڭىرەگەن،
قازاق دەگەن اڭقاۋ ەلگە دە جەتتىم، ەڭىرەگەن…

وتىز جاسىمدا،
كىيەسى جەلدەن دە جۇيرىك ويسىل قارادان
بۋرا ءمىنىپ، اققان تەرىنىڭ كوبىگى دە — قۇربان قان…
الاسۇرما بۇكىل الەمدى كوردىم جىندانعان،
«جالعان دۇنيە» اتتى الاپات زىنداننان!..

ەلۋ جاسىمدا،
قۇرىعى قۇردىمنان دا ناجاعاي سۋىرعان قامباردان
ادامكوزدى ايعىر ءمىندىم، اۋسەلەسىن اۋەدە القىنتىپ…
كۇنگە دە بارىپ كەلدىم — عاجاپ جاسامپاز سالقىن نۇر!..
توزاعىندا دا اركىم — ءپىر!..

ەندى،
ورقىراتىپ ولاي دا، بۇلاي دا،
سايتان مىنگىم بار…
سالەم بەرىپ قايتۋ ءۇشىن قۇدايعا!
ءبىراق، ول
اسپانداي ارىمنىڭ سالماعىنا شىداي ما؟ !..

***

عاشىقتىق

عاشىقتىق، ول – كوزدەر نۇرى سۇيىسكەن.
گۇل جاراتۋ – سوزدەگى قوش يىستەن.
عاشىقتىق، ول – داۋرىعىسقان تىرلىككە
تىنىشتىق بوپ تيىسكەن…

سامال جەلدىڭ ەسىندە ءۇنى ساقتالعان
عاشىقتىقتى
تابا المايسىڭ اقپاردان.
عاشىقتىق، ول – پەرىشتەنى كورگەننىڭ
الپىس ەكى تامىرىنداعى كوكپار- قان!..

عاشىقتىق، ول – تىرلىك ىزدەۋ تاستان دا.
تىك تۇراتىن توبە شاشىڭ، ساسقاندا.
عاشىقتىق، ول – تۇسىنىكسىز تۇسىنىك،
مىيىڭ – جەردە،
ال جۇرەگىڭ – اسپاندا!..

عاشىقتىق، ول… ۇقساس قۇبىلىس بيگە دە.
سەزىنبەسەڭ، كوڭىلدەگى كۇي – كەدەي.
عاشىقتىق، ول – جارىق دۇنيەنى باسىڭا كوتەرىپ،
قالت- قۇلت ەتۋ، كۇدىك ۇشىندا ينەدەي…

ول سەزىمدى مۇمكىن ەمەس نەگىزدەۋ.
ول سەزىمدى تىم تۇرپايى «تەڭىز» دەۋ.
عاشىقتىق، ول – ەسسىزدىكتىڭ ىشىندە
قۇدايدان دا تىسقارى ءبىر جول ىزدەۋ…

***

قاعازىم ولسە ولەر، سۇيەگى ابدەن سارعايىپ.
قالامىم ولسە ولەر قانسىراۋمەن. ول – عايىپ.
كوكىرەگىندە كوزى بارلارعا وقىلادى
شەر جۇپارىنا شىلقىعان ولەڭ- ماڭدايىم.

كورە الامىن مەن اۋانى دا ادامدىق پىشىندە.
كۇننىڭ وتىز ەكى نۇرى ساقتالعان – وتىز ەكى تىسىمدە.
ءتىلىمنىڭ ۇشىندا دا كوز بار!
شەكسىزدىك بار ىشىمدە!

ءومىردى سۇيەمىن ەرتەڭ دە، بۇگىن دە.
اسپانداي زور – جۇرەگىممەن ارقالاعان جۇگىم دە.
ادامدارعا عاشىق بولامىن ءسات سايىن،
نۇر قۇلپىرىپ، وتىز ەكى ومىرتقامنىڭ دا تۇبىندە!

الپىس ەكى تامىرىمنىڭ ءبارى — قوش تامىر.
مۇڭىم دا – پەندەلەردىكىنەن باسقا مۇڭ.
مەن —
— بۇرشىكتەي عانا جۇپار ويى ىشىندە دە قۇدايدى قابىلداي الاتىن
اقىن دەگەن قاسقامىن!

***

الديار وقىرمانىم مەنىڭ

الديار وقىرمانىم مەنىڭ،
وزىڭنەن باسقاعا باس ۇرمايمىن.
ولەڭ جازباعان ۋاقىتتاردا،
ەنە- تىرلىكتىڭ ەمشەگىنە جابىسقان ماسىلدايمىن.
سونداي سورلىلىقتان تۇتانادى جاسىل قايعىم…

تەكسەرگەندە دۇنيەنىڭ اق- قاراسىن،
اقيقاتتى كورمەس كوز – تەك سورا- سۋ.
مەن وزىڭە جۇگىنەم سونداي كەزدە دە،
سەنسىڭ – دوسىمنان دا قىمبات باقتالاسىم.

وڭ جاعىما جايقالتىپ كۇن داراعىن،
سول جاعىما جايقالتىپ ءتۇن داراعىن،
ەسىل- دەرتىمە ەركەلىگىن دە جيىپ الىپ مىڭ بالانىڭ،
ساعان عانا پەرىشتەلىك ماحابباتپەن قۇلدانامىن.

الديار وقىرمانىم مەنىڭ،
ارمانىما، ادالدىعىما… ەل سەنبەي ءبىر،
تابالاي كەتكەندە وڭشەڭ بەيپىل،
ولەر بولسام، وڭمەنىمە سۇعىلىپ سەمسەردەي مۇڭ،
سوزدەن جانە سەنىڭ قولىڭنان ولسەم دەيمىن.

مۇمكىن، بوزقاسقاسى دا اقىلىمنىڭ بوشالار مىڭ.
مۇمكىن، قارا تاسىنا دا كوڭىلىمنىڭ قاشالار مۇڭ.
سوندا مەنى جالعىز تاستاپ كەتسەڭ،
جىن- شايتاندارعا دا وقىرمىن ولەڭدەرىمدى.
ءيا، مەن سونداي دا ەسالاڭمىن!

الديار وقىرمانىم مەنىڭ،
الديار وقىرمانىم مەنىڭ،
تۇتانسا، پەندەشىلىكتەن تۇتانادى جاسىل قايعىم…
ولەڭ جازىپ وتىرعانىمدا،
قۇدايدىڭ قولىنداعى جاسىندايمىن!
تەك، سوندايدا بوگەت بولا كورمەشى،
نە ءوزىمدى،
نە ءوزىڭدى مەرت ەتىپ الارىمدى جاسىرمايمىن!

تىنىشتىقبەك ابدىكاكىم ۇلى.